Dergiler / Sağlık Akademisyenleri Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Hijyen eğitiminin adolesanların hijyen bilgi ve davranışlarına etkisi: Yarı deneysel araştırma

The effect of hygiene education on hygiene knowledge and behavior of adolescents: Quasi-experimental research

Nesrin İlhan(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-3926-4308
Özge Şanlıtürk(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0009-0000-5820-9833
Aynur Aytekin Özdemir(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4738-0747
Cemile Savcı(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5612-9335
Rujnan Tuna(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5156-3781
Berna Dincer(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7284-7495
Özlem İbrahimoğlu(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0925-0378
Nurten Arslan Isık(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5192-6263
Oya Çelebi Çakıroğlu(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5552-4969
Furkan Keleş(İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0665-3638
Emine Barbaros(Kartal Yavuz Selim Ortaokulu)0000-0001-5871-8726
Sayfa
38–48
Yayın Tarihi
2026-03-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular ve Sonuç: Adolesanların yaş ortalaması 11,67±0,70 yıl ve %54,1’i erkektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Giriş ve Amaç: Adolesan dönem hijyen alışkanlıklarının kazanıldığı kritik bir dönemdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu süreçte yetersiz hijyen alışkanlıkları, bulaşıcı hastalık riskini artırarak fiziksel ve ruhsal sağlığı olumsuz etkileyebilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular ve Sonuç: Adolesanların yaş ortalaması 11,67±0,70 yıl ve %54,1’i erkektir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Okul sağlığı · kişisel hijyen · gıda hijyeni

Özet

Giriş ve Amaç: Adolesan dönem hijyen alışkanlıklarının kazanıldığı kritik bir dönemdir. Bu süreçte yetersiz hijyen alışkanlıkları, bulaşıcı hastalık riskini artırarak fiziksel ve ruhsal sağlığı olumsuz etkileyebilmektedir. Bu araştırma hijyen eğitiminin adolesanların hijyen bilgi ve davranışlarına etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirildi. Gereç ve Yöntem: Yarı deneysel tipteki bu araştırma İstanbul’da Anadolu Yakasında bir ortaokulda Ekim-Kasım 2024 tarihleri arasında 6. ve 7. sınıf öğrencisi 375 kişi ile gerçekleştirildi. Verilerin toplanmasında Tanıtıcı Bilgi Formu, Kişisel Hijyen Bilgi Formu ve Hijyen Davranışlarını Belirleme Ölçeği (HDBÖ) kullanıldı. Ön test sonrasında öğrencilere iki ders saati hijyen eğitimi verildi. Eğitimlerin tamamlanmasından iki hafta sonra öğrencilere Kişisel Hijyen Bilgi Formu ve HDBÖ ölçeği tekrar doldurtuldu. Bulgular ve Sonuç: Adolesanların yaş ortalaması 11,67±0,70 yıl ve %54,1’i erkektir. Adolesanların annelerinin %38,7’sinin ve babalarının %37,1’inin üniversite mezunu olduğu, %51,5’inin kendi sağlığını çok iyi olarak değerlendirdiği belirlendi. Hijyen eğitimi sonrasında Kişisel Hijyen Bilgi Formu, HDBÖ Gıda Hijyeni ve Okulda Hijyen alt ölçeği ile Kişisel Sağlık ve Hijyen alt ölçeği ve toplam son test puan ortalamaları, ön test puan ortalamalarına göre istatistiksel açıdan anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0,001). Sonuçlar, hijyen eğitimi sonrasında adolesanların hijyen bilgi ve davranışlarının arttığını gösterdi. Hijyen davranışlarını geliştirmeye yönelik eğitimlerin belirli aralıklarla tekrarlanmasının adolesanların hijyen davranışlarının geliştirilmesine ve sürdürülmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract

Introduction and Objective: Adolescence is a critical period for acquiring hygiene habits. During this period, poor hygiene habits can increase the risk of infectious diseases and adversely affect physical and mental health. This study was conducted to determine the effect of hygiene education on adolescents' hygiene knowledge and behavior. Material and Method: This quasi-experimental research was conducted with 375 6th and 7th grade students in a secondary school on the Anatolian Side of Istanbul between October and November 2024. An Introductory Information Form, a Personal Hygiene Information Form and a Hygiene Behaviours Identification Scale (HBIS) were used to collect data. After the pre-test, a two-hour hygiene training was given. Two weeks after the training was completed, the information form and the scale were completed again. Results and Conclusion: The mean age of adolescents was 11.67±0.70 years, and 54.1% were male. It was determined that 38.7% of the mothers and 37.1% of the fathers of adolescents were university graduates, and 51,5% perceived their health as very good. After hygiene education, the Personal Hygiene Knowledge Form, the HDBÖ Food Hygiene and School Hygiene subscale, the Personal Health and Hygiene subscale, and the total final test score averages were found to be statistically significantly higher than the pre-test score averages (p<0.001). The results showed that adolescents' hygiene knowledge and behaviors increased after hygiene education. It is believed that repeating the hygiene behaviour improvement training at certain intervals will contribute to the development and maintenance of adolescents' hygiene behaviour.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İlhan, N., Şanlıtürk, Ö., Özdemir, A. A., Savcı, C., Tuna, R., Dincer, B., İbrahimoğlu, Ö., Isık, N. A., Çakıroğlu, O. Ç., Keleş, F., Barbaros, E. (2026). Hijyen eğitiminin adolesanların hijyen bilgi ve davranışlarına etkisi: Yarı deneysel araştırma. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 1, 38–48. https://doi.org/10.52880/sagakaderg.1705335

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Achak, D., Azizi, A., El-Ammari, A., Marfak, I. Y., Saad, E., Nejjari, C.,. & Marfak, A. (2024). The health behaviors differences among male and female school-age adolescents in the Middle East and North Africa region countries: a meta-analysis of the Global School-based Student Health Survey data. Frontiers in Public Health, 12, 1448386,doi: 10,3389/fpubh.2024,1448386,
  2. Akgül, E., & Ergün, A. (2021). Toplum sağlığının geliştirilmesinde okul sağlığı hemşireliği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 3(2), 141–153,
  3. Arlinghaus, K. R., & Johnston, C. A. (2017). Advocating for behavior change with education. American Journal of Lifestyle Medicine, 12(2), 113–116, https://doi.org/10,1177/1559827617745479
  4. Başkaya, Y., Turan, E. K., Özdemir, K., & Ünsal, A. (2021). Adölesanlara verilen hijyen eğitiminin kişisel hijyen bilgi düzeyine etkisi: Bir müdahale çalışması. Online Turkish Journal of Health Sciences, 6(2), 181–190,
  5. Bilgin, İ., Evcili, F., Kaya, N., & Bekar, M. (2016). El yıkama ve paraziter hastalıklar eğitimi: Okul çocuklarının bilgi ve davranışları üzerine etkisi. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi, 4, 218–225,
  6. Boynukara, Z., Tekin, M., & Selçuk, A. (2024). Ortaokul öğrencilerine temizlik ve hijyen bilincinin kazandırılmasında etkili olan faktörlerin incelenmesi. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Arayışı Dergisi (UEMAD), 4(1), 13–34,
  7. Charles Shapu, R., Ismail, S., Ahmad, N., Lim, P. Y., & Abubakar Njodi, I. (2020). Food security and hygiene practice among adolescent girls in Maiduguri metropolitan council, Borno state, Nigeria. Foods, 9(9), 1265, https://doi.org/10,3390/foods9091265
  8. Çavuşoğlu, F., & Eren, D. Ç. (2024). Adölesan dönemdeki bir grup kıza akran eğitimi modeli ile verilen hijyen eğitiminin etkinliğinin incelenmesi. Journal of Nursing Effect, 17(2), 176–189,
  9. Deodhar, N. S. (2003). Epidemiological perspective of domestic and personal hygiene in India. International Journal of Environmental Health Research, 13(Suppl 1), 47–56, https://doi.org/10,1080/0960312031000102796
  10. Evans, J. D. (1996). Straightforward statistics for the behavioral sciences (1st ed.). Brooks/Cole Publishing Company.
  11. Gül, Ş., & Köse, E. Ö. (2020). Lise öğrencilerinin hijyen davranışlarını belirlemeye yönelik bir tutum ölçeği geliştirme çalışması. Asya Öğretim Dergisi, 8(1), 15–31,
  12. Gün, Z. T. (2019). Çalışan adölesanların kişisel hijyen bilgi ve davranışları [Yüksek lisans tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı].
  13. Ismail, S. R., Radzi, R., Megat Kamaruddin, P. S. N., Lokman, E. F., Lim, H. Y., Abdul Rahim, N.,. & Lai, N. M. (2024). The effects of school-based hygiene intervention programme: Systematic review and meta-analysis. Plos one, 19(10), e0308390, https://doi.org/10,1371/journal.pone.0308390
  14. İlhan, N. (2018). Improving adolescent health. In R. Efe, F. Özcanarslan, N. L. Shapekova, B. Sancar, & A. Özdemir (Eds.), Recent developments in nursing and midwifery (1st ed., pp. 327–343). Cambridge Scholars Publishing.
  15. İlhan, N., & Adıgüzel, Y. (2023). Gençlerde hijyen ve sağlık. In L. Kutlu & D. Baykal (Eds.), Gençlerle sağlıklı yaşam (ss. 1–24). Akademisyen Kitabevi.
  16. Khan, M. F., Banerjee, S., Bandyopadhyay, K., et al. (2022). Role of dietary habits and personal hygiene on nutritional status of school-going adolescents: A cross-sectional study in selected schools located in slum areas of Nagpur City, Maharashtra. Annals of African Medicine, 21(3), 185–192, https://doi.org/10,4103/aam.aam_109_20
  17. Kocataş, S., Güler, N., Yağmur, S., Kuzucu, C., & Akkaya, K. (2023). The relationship between health literacy levels with hygiene behaviors of secondary school students. Cumhuriyet Nursing Journal, 7(2), 39–50,
  18. Konuk Sener, D., Aydin, M., & Cangur, S. (2019). Evaluating the effects of a personal hygiene program on the knowledge, skills, and attitudes of intellectual disabilities teenagers and their parents. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 16(3), 160-170, https://doi.org/10,1111/jppi.12277
  19. Mbakaya, B. C., Lee, P., & Lee, R. L. (2017). Hand hygiene intervention strategies to reduce diarrhoea and respiratory infections among schoolchildren in developing countries: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(4), 371, https://doi.org/10,3390/ijerph14040371
  20. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Okulum Temiz" Belgelendirme Programı Devam Ediyor. Erişim tarihi. 18 Eylül 2025, https://www.meb.gov.tr/okulum-temiz-belgelendirme-programi-devam-ediyor/haber/34550/tr
  21. Mullan, B., Wong, C., Todd, J., Davis, E., & Kothe, E. J. (2015). Food hygiene knowledge in adolescents and young adults. British Food Journal, 117(1), 50-61, https://doi.org/10,1108/BFJ-03-2013-0060
  22. Öztürk, F. Ö., Doğan, E., Gedikaslan, E., & Yılmaz, H. Y. (2023). The effect of structured health promotion education given to adolescents on health literacy and health-promoting behaviors. Journal of Pediatric Nursing, 73, e579-e585, https://doi.org/10,1016/j.pedn.2023,10,036
  23. Peltzer, K., & Pengpid, S. (2014). Oral and hand hygiene behaviour and risk factors among in-school adolescents in four Southeast Asian countries. International journal of environmental research and public health, 11(3), 2780-2792, https://doi.org/10,3390/ijerph110302780
  24. Pesen, B., & Konak Özçelik, M. (2021). Geçmişten günümüze bazı salgın hastalıkların toplum üzerindeki etkisi. Journal of World of Turks, 13(1), 227–248, https://doi.org/10,46291/ZfWT/130112
  25. Ranasinghe, S., Ramesh, S., & Jacobsen, K. H. (2016). Hygiene and mental health among middle school students in India and 11 other countries. Journal of Infection and Public Health, 9(4), 429–435, https://doi.org/10,1016/j.jiph.2015,11,007
  26. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2017). Okulda Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Programı Uygulama Kılavuzu. Erişim tarihi. 14 Nisan 2025, https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk-ergen-sagligi-db/Programlar/Uygulama_Klavuzu.pdf
  27. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Çevre Sağlığı Dairesi Başkanlığı. (2023). Okullarda Beyaz Bayrak. Erişim tarihi. 14 Nisan 2025, https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/ced/beyaz-bayrak.html
  28. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanlığı. (2017). Birinci basamak sağlık çalışanları için ergen sağlığına ve sorunlarına yaklaşım cep kitabı (Yayın No: 1049). Sağlık Bakanlığı Yayınları.
  29. Syeda, R., Touboul Lundgren, P., Kasza, G., Truninger, M., Brown, C., Lacroix-Hugues, V.,. & McNulty, C. A. M. (2021). Young people’s views on food hygiene and food safety: A multicentre qualitative study. Education Sciences, 11(6), 261, https://doi.org/10,3390/educsci11060261
  30. Tamiru, D., Argaw, A., Gerbaba, M., Ayana, G., Nigussie, A., Jisha, H., & Belachew, T. (2017). Enhancing personal hygiene behavior and competency of elementary school adolescents through peer-led approach and school-friendly: A quasi-experimental study. Ethiopian journal of health sciences, 27(3), 245-254, http://dx.doi.org/10,4314/ejhs.v27i3,6
  31. Uzunçakmak, T. (2012). Ergenlerde öz bakım eğitiminin öz bakım gücüne etkisi [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı].
  32. World Health Organization. (2021). Hygiene – Water – Sanitation. Erişim tarihi. 6 Eylül 2021, https://www.afro.who.int/health-topics/hygiene
  33. World Health Organization. (WHO) (2025). Adolescent health. Erişim tarihi. 1 Nisan 2025, https://www.who.int/health-topics/adolescent-health#tab=tab_2
  34. Achak, D., Azizi, A., El-Ammari, A., Marfak, I. Y., Saad, E., Nejjari, C.,. & Marfak, A. (2024). The health behaviors differences among male and female school-age adolescents in the Middle East and North Africa region countries: a meta-analysis of the Global School-based Student Health Survey data. Frontiers in Public Health, 12, 1448386,doi: 10,3389/fpubh.2024,1448386,
  35. Ismail, S. R., Radzi, R., Megat Kamaruddin, P. S. N., Lokman, E. F., Lim, H. Y., Abdul Rahim, N.,. & Lai, N. M. (2024). The effects of school-based hygiene intervention programme: Systematic review and meta-analysis. Plos one, 19(10), e0308390, https://doi.org/10,1371/journal.pone.0308390
  36. Syeda, R., Touboul Lundgren, P., Kasza, G., Truninger, M., Brown, C., Lacroix-Hugues, V.,. & McNulty, C. A. M. (2021). Young people’s views on food hygiene and food safety: A multicentre qualitative study. Education Sciences, 11(6), 261, https://doi.org/10,3390/educsci11060261