KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / OHS ACADEMY / 2026 / Cilt: 3 Sayı: 2

GIDA ÜRÜNLERİ ÜRETİMİNDE HİJYEN KAVRAMINA FARKLI BİR BAKIŞ

Turgay Parlak(FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ)0000-0003-1956-5629
Sayfa
73–101
Yayın Tarihi
2020-08-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca kişisel hijyen, gıda hijyen ve sanitasyonu (teknik ve teknolojik uygulamalar, gıda güvenliği ile bağlantılı standart ve kalite yönetim sistemleri, gıda güvenliği üzerine etkili diğer hususlar, vb.) ve iş hijyeni için yapılan uygulamalar hakkında bilgilendirme ve değerlendirmeler yapılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Temizlik hijyenin temeldir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Birbirinden farklı gibi gözüken bu üç ifade esas itibariyle birbirini içeren, tamamlayan özelliğe sahiptir.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca kişisel hijyen, gıda hijyen ve sanitasyonu (teknik ve teknolojik uygulamalar, gıda güvenliği ile bağlantılı standart ve kalite yönetim sistemleri, gıda güvenliği üzerine etkili diğer hususlar, vb.) ve iş hijyeni için yapılan uygulamalar hakkında bilgilendirme ve değerlendirmeler yapılmıştır.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İş Sağlığı ve Güvenliği · Gıda Ürünleri İmalatı · Hijyen

Özet

Temizlik hijyenin temeldir. İlk olarak insanla başlar ve kişisel hijyeni oluşturur. Aile ortamında öğrenilen bu temizlik alışkanlıkları, zamanla şekillenerek (okul, çevre vb.) belirli bir düzene oturur ve rutin davranış halini alır. Kişisel hijyen uygulamaları, gıda ürünleri imalatında gıda güvenliği (gıda hijyen ve sanitasyonu) uygulamalarının önemli bir adımını oluşturur. Gıda güvenliği, ham madde temininden, tüketicilerin ürünü tüketmesi aşamasına kadar olan süreçlerde en önemli kalite kriterlerinden biridir. Gıda güvenliğinin sağlanması için yapılan teknik ve teknolojik uygulamalar güvenilir, kaliteli ve sağlıklı gıda ürünlerinin elde edilmesinde önemlidir. Gıda güvenliğinin yanı sıra, faaliyetler esnasında korunması gereken diğer önemli unsur çalışanlardır. Çalışma ortamının güvenli hale getirilmesi ve çalışanların sağlıklarının korunması adına iş hijyeni uygulamaları devreye girmektedir. Birbirinden farklı gibi gözüken bu üç ifade esas itibariyle birbirini içeren, tamamlayan özelliğe sahiptir. Hepsinin temel unsuru insandır. Kişisel hijyen toplumun temel taşı olan bireyin sağlığını korunması için önemlidir. Gıda hijyeni tüketici olarak insanın sağlığını korumayı amaçlar. İş hijyeni ise üretici yani çalışan olarak insanın sağlığının korunmasını hedefler. Bu çalışmada hijyen; kişisel hijyen, gıda hijyen ve sanitasyonu (gıda güvenliği) ve iş hijyeni olarak üçe ayrılmış ve ayrıntılı olarak tanımlamaları yapılmıştır. Ayrıca kişisel hijyen, gıda hijyen ve sanitasyonu (teknik ve teknolojik uygulamalar, gıda güvenliği ile bağlantılı standart ve kalite yönetim sistemleri, gıda güvenliği üzerine etkili diğer hususlar, vb.) ve iş hijyeni için yapılan uygulamalar hakkında bilgilendirme ve değerlendirmeler yapılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Parlak, T. (2020). GIDA ÜRÜNLERİ ÜRETİMİNDE HİJYEN KAVRAMINA FARKLI BİR BAKIŞ. OHS ACADEMY, Cilt: 3 Sayı: 2, 73–101. https://doi.org/10.38213/ohsacademy.740235

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (103)

  1. Alcan, F., (2019). HACCP, TACCP ve VACCP Nedir? http://gidabilgi.com/Makale/Detay/haccp-taccp-ve-vaccp-nedir-b7d6dd Erişim: 10.05.2020
  2. Artık, N., (2018). ISO 22000 HACCP ve Gıda Güvenliği Uygulamaları Eğitimi, http://food.eng.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/256/2018/05/N.-ARTIK_ISO-22000-G%C4%B1da-G%C3%BCvenli%C4%9Fi-ANK.%C3%9CN%C4%B0V.pdf Erişim: 02.04.2020
  3. AÇA (Avrupa Çevre Ajansı), (2019). Üretimden Atığa: Gıda Sistemi. https://www.eea.europa.eu/tr/isaretler/isaretler-2014/makaleler/uretimden-atiga-gida-sistemi Erişim: 08.04.2020
  4. Bireyin Davranışında Sosyal Etkiler, http://msgslpsikoloji.blogcu.com/bireyin-davranisinda-sosyal-etkiler/10355633 Erişim: 02.04.2020
  5. Bucak, T., (2012). Yiyecek İçecek İşletmelerinde ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin Uygulanabilirliği: İzmir İli Örneği, T.C. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı, Turizm İşletmeciliği Programı, Doktora Tezi, İzmir
  6. Çatalbaş, T., Savaş, H. B. ve Gültekin, F., (2017). Genetiği Değiştirilmiş Gıdalar ve İnsan Sağlığına Etkileri, Acta Medica Alanya 2017 Cilt: 1 Sayı: 3
  7. Çelikkol, A., (2000). Çağdaş İş Yaşamında Ruh Sağlığı, Alfa Yayınları, İstanbul. Çetin, M., (2019). Sağlıklı Yaşama ve Hastalıklardan Korunma, T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmeleri Genel Müdürlüğü, Ankara, ss: 10-191, ISBN: 978-605-4628-33-9
  8. Çetiner, S. ve Önal, S., (2008). GDO Gerçeği Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar. Modern Biyoteknoloji, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar ve Gıda Güvenliği Konferansı Notları, ss:11-33
  9. Çevre ve Sağlık, https://sagligim.gov.tr/cevre-saglik.html Erişim: 02.05.2020
  10. Çopur, Ö. U., Yonak, S. ve Şenkoyuncu, A. Gıda Güvenliği ve Denetim Sistemi. http://www.zmo.org.tr/resimler/ekler/6bf16f1f0372a63_ek.pdf Erişim: 03.05.2020
  11. ÇSGB, (2016/a). Psikososyal Risk Faktörleri Bilgilendirme Rehberi, ss:1-23, Ankara
  12. ÇSGB, (2016/b). Tarım İşletmelerinde Tozla Mücadele Rehberi, Bakanlık Yayın No: 59, Ankara, ISBN: 978-975-455-263-8
  13. Davutoğlu, N.A., (2018). Sanayi 4.0 için Sürdürülebilir İş Modelleri, ISAS2018-Winter- 2nd International Symposium on Innovative Approaches in Scientific Studies, Samsun, Turkey, Nov 30, 2018
  14. Dinçoğlu, A. H., (2016). Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar ve Gıda Güvenliği, Turkiye Klinikleri J Food Hyg Technol-Special Topics 2016;2(3)
  15. Dirican, R., (1990). Toplum Hekimliği, Volkan Matbaası, Ankara Ekmek Sektöründe Gençlerin (18-26) İstihdam Edilebilirliğinin Arttırılması, Hijyen ve Sanitasyon El Kitabı, (2018) https://www.eyebreadproject.com/wp-content/uploads/2018/11/hijyen_sanitasyon_TR.pdf Erişim:03.05.2020
  16. Er, S. S., (2015). Gıda Güvenliği Açısından Tarımsal Biyolojik Çeşitliliğin Önemi, T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, AB Uzmanlık Tezi, ss:4-50, Ankara
  17. Ergin, I. ve Karababa, A. O., (2011). Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar: Sağlığa Zararlarını Kanıtlamak Neden Zor? Sorunlar ve Riskin İpuçları, Türkiye Halk Sağlığı Dergisi 2011;9(2)
  18. FAO, (2019). Dünyada Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu 2019, http://www.fao.org/3/ca5249tr/ca5249tr.pdf Erişim: 03.05.2020
  19. Fırat, S. ve Fırat, O., (2017/b). Gıda ve İçecek Sektöründe Endüstri 4.0 Devrimi: Otomasyon ve Robotlar. ST Robot Yatırımları Dergisi.
  20. Fırat, S. ve Fırat, O., (2017/a). Gıda ve İçecek Sektörünün Her Koşuluna Uygun Robotlar. ST Robot Yatırımları Dergisi.
  21. Food Safety Modernization Act (FSMA), https://www.fda.gov/food/guidance-regulation-food-and-dietary-supplements/food-safety-modernization-act-fsma Erişim: 10.05.2020
  22. Garcia-Garcia, G., Woolley, E., Rahimifard, S., Colwill, J., White, R. ve Needham, L., (2017). A Methodology for Sustainable Management of Food Waste. Waste Biomass Valor 8, 2209–2227. https://doi.org/10.1007/s12649-016-9720-0
  23. Gedikli, M. S., (2019). Sütün İşlenme Sürecinde Risklerin Araştırılması (Süt Fabrikası Örneği), Avrasya Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı, ss:1-41
  24. Gıda Atığının Kaynakları. https://www.eea.europa.eu/tr/pressroom/infografik/avrupa2019daki-gida-atiginin-kaynagi-nelerdir/view Erişim: 08.04.2020
  25. Gıda İşletmelerinde Vaka Senaryoları. http://www.gidamo.org.tr/resimler/ekler/62db64beadb5b63_ek.pdf Erişim:03.05.2020
  26. Gıda Mevzuatı. http://www.gidamo.org.tr/mevzuat/gida_mevzuati.php Erişim: 02.04.2020
  27. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Gıda Hijyen Yönetmeliği, Resmî Gazete Tarihi: 17.12.2011 Resmî Gazete Sayısı: 28145
  28. Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, (2020). http://www.tarim.gov.tr/sgb/Belgeler/SagMenuVeriler/GKGM.pdf
  29. Gökçe, G., Şahin, A. ve Bulduklu, Y., (2010). Herzberg’in Çift Faktör Kuramı ve Alt Gelir Gruplarında Bir Uygulama: Meram Tıp Fakültesi Örneği. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 10 (20), 233-246.
  30. HACCP, VACCP, TACCP and HARPC- Food Safety Plans Explained, https://www.foodsafety.com.au/blog/haccp-vaccp-taccp-and-harpc-food-safety-plans-explained Erişim: 10.05.2020
  31. Halil, T. (2020). Gıda Atık Yönetimi ve Atıkların Alternatif Kullanım Alanları. https://labakademi.com/gida-atik-yonetimi-ve-atiklarin-alternatif-kullanim-alanlari/ Erişim: 08.04.2020
  32. Haspolat, I., (2012). Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar ve Biyogüvenlik, Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi, 59, 75-80, 2012
  33. Hayırlıdağ, M., Arslan, M. F. ve Büken, N. F., (2016). Genetiği Değiştirilmiş Gıdalar ile İlgili Etik ve Hukuki Tartışmalar ve Kıtalararası Durum Değerlendirmesi, Tarım Ekonomisi Dergisi Cilt:22 Sayı:1 Sayfa:1-9, ISSN 1303-0183
  34. Hijyen kılavuzları https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Menu/17/Uretici-Bilgi-Kosesi Erişim:08.04.2020
  35. Hijyen ve Sağlık Arasındaki İlişki, http://oer.nios.ac.in/wiki/images/f/fa/Concept_map_personal_hygiene.png Erişim:02.04.2020
  36. IFPRI, (2018). Küresel Gıda Politikaları Raporu. https://www.tarimorman.gov.tr/ABDGM/Belgeler/Uluslararas%C4%B1%20Kurulu%C5%9Flar/IFPRI_2018_Global_Food_Policy_Report_Tr.pdf Erişim:01.05.2020
  37. İmancı, C., (2014). Döküm Atölyelerinde Termal Konfor Şartlarının İncelenmesi, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlık Tezi, Ankara
  38. İş Hijyeni Uygulamaları, http://www.ilo.org/iloenc/part-iv/occupational-hygiene/item/570-goals-definitions-and-general-information Erişim:02.04.2020 İş Hijyeni Uygulamalarının Yapılması. http://www.iloencyclopaedia.org Erişim: 02.04.2020
  39. İş Hijyeni Uygulamalarının Yapılmaması. http://www.iloencyclopaedia.org Erişim: 02.04.2020
  40. İş Hijyenistinin Görevleri. https://www.slideshare.net/HelenPearson4/why-should-i-become-an-occupational-hygienist Erişim: 02.04.2020
  41. İş Hijyenistinin Sahip Olması Gereken Özellikleri. https://www.slideshare.net/HelenPearson4/why-should-i-become-an-occupational-hygienist Erişim: 02.04.2020
  42. İş Sağlığı ve Güvenliği Ders Notları, http://www.siirt.edu.tr/dosya/personel/is-sasligi-ve-guvenligi-siirt-2017103112515511.pdf Erişim: 03.05.2020
  43. İyi Tarım Uygulamaları Hakkında Yönetmelik, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Resmî Gazete Tarihi: 07.12.2010 Resmî Gazete Sayısı: 27778 İyi Veterinerlik Kılavuzu. http://www.turkvet.biz/yazi/AB_fve_gvp.htm Erişim: 02.04.2020
  44. Kaya, A., (2001). Ülkü Bora İlköğretim Okulu Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Kişisel Hijyen Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi, Marmara Üniversitesi Sağlık Eğitim Fakültesi, İstanbul
  45. Kayahan, M., Artık, N., İlbeği, İ., Ercan, R. ve Seval, S., (2004). Ulusal ve Uluslararası Gıda Mevzuatı, Türkiye Ziraat Mühendisliği 6.Teknik Kongresi. TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası, Ankara.
  46. Keser, A., (2004). Çalışma-Birey İlişkisi ve Çalışmanın Bireyin Yaşamında Yeri, İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, Cilt 6, Sayı 2, Sıra 7, No 230 http://www.isgucdergi.org/?p=article&id=230&cilt=6&sayi=2&yil=2004
  47. Kışla. D. (2013). Gıda İşletmelerinde Hijyen. http://www.gidateknolojisi.com.tr/haber/2013/01/gida-isletmelerinde-hijyen Erişim: 02.04.2020
  48. Koç, G. ve Uzmay, A., (2015). Gıda Güvencesi ve Gıda Güvenliği: Kavramsal Çerçeve, Gelişmeler ve Türkiye. Tarım Ekonomisi Dergisi 2015; 21(1): 39-48.
  49. Kurt, D., (2013). Food Defence (Gıda Savunma) Nedir? Gıda Sektöründe Food Defence (Gıda Savunma) Nasıl Uygulanır? http://dilek-kurt.blogspot.com/2013/02/food-defence-gda-savunma-nedir-gda.html Erişim: 10.05.2020
  50. Küçük, F., (2007). Çalışanlarının İşe Güdülenmesinde Herzberg’in Motivasyon - Hijyen Faktörlerinin Önemi: Belediye Çalışanlarına Yönelik Bir Uygulama Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 2007 Cilt: 44 Sayı:511
  51. Lash, A. (1989). El Yıkama Tekniği ve Enfeksiyondan Korunmada Yeri, Çeviren: G, Uyer. Türk Hemşireler Dergisi. Cilt: 29, sayı: 1, s. 24-27
  52. Mahmutoğlu, T., (2007). Gıda Endüstrisinde “Güvenli Gıda Üretmek”, ODTÜ Yayıncılık, Ankara
  53. Okazaki, W. K., Turn, S. Q., & Flachsbart, P. G. (2008). Characterization of food waste generators: A Hawaii case study. Waste Management, 28(12), 2483–2494. doi: 10.1016/j.wasman.2008.01.016
  54. Ötleş, S., Vasfiye Hazal ÖZYURT, 2016, Endüstri 4.0: gıda sektörü perspektifi, http://www.dunyagida.com.tr/haber/endustri-40-gida-sektoru-perspektifi/5171
  55. Öz, İ. O., (2019). Tekstil Sektöründe Termal Konfor, Aydınlatma, Gürültü Ölçümleri ve Alınacak Önlemlerin Değerlendirilmesi, T.C. Uşak Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Uşak
  56. Özdin, M., (2019). Genetiği Değiştirilmiş Gıdaların İnsan ve Diğer Canlıların Sağlığı Üzerine Etkileri, Helal Yaşam Tıbbı Dergisi, 2019/1-2/31-44
  57. Özer, B., (2015). Gıda Sanayindeki Hijyenik Öncelikler, Teskon 2015 Bildiriler Kitabı, s.765-774.
  58. Parlak, T., (2017), Gıda Sanayinde İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Sakız-Şekerleme Üretim Fabrikası Örneği, Gedik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, Syf:97-82.
  59. Parlak T. ve Barışık T., (2018). Türkiye'de Gıda Ürünlerinin ve İçecek İmalatının İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi, Uluslararası Hakemli İş Güveliği ve Çalışan Sağlığı Dergisi, Sf: 45-72
  60. Parlak, T., Barışık, T. ve Yalçın, F., (2020). Gıda Ürünleri İmalatında Çalışan Personellerin İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkındaki Farkındalık Durumlarının Tespiti Üzerine Bir Araştırma, OHS ACADEMY, 3 (1), 13-27. Sabuncuoğlu, Z. ve Tüz, M., (1998). Örgütsel Psikoloji, Alfa Yayın Dağıtım Ltd. Şti., Bursa
  61. Sağlık Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Hijyen Eğitim Yönetmeliği, Resmî Gazete Tarihi: 05.07.2013, Resmî Gazete Sayısı: 28698
  62. Sanin, S. ve Maraş, N., (2011). Sürdürülebilir Çevre, ss:8-88
  63. Sanitasyon Nedir. https://www.atilimyazilim.com/blog/sanitasyon-nedir-31.htm Erişim: 02.04.2020
  64. Sarıkaya, A. G., (2017), Gıda Atıklarının Alternatif Kullanım Yolları, https://www.ekolojika.com/gida-atiklarinin-alternatif-kullanim-yollari/ Erişim: 03.05.2020
  65. Sözen, F., Mıhçıokur, S. ve Aykut, N. B. (2018), U.R. 2430. Bölge Hijyen Rehberi, Çevre, Hijyen ve Temiz Su Ana Komitesi, 2017-2018 Dönemi, ss: 5-29
  66. Şahin, S. K. ve Bekar, A. (2018). Küresel Bir Sorun “Gıda Atıkları”: Otel İşletmelerindeki Boyutları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(4), 1039-1061. DOI: 10.21325/jotags.2018.347
  67. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, Resmî Gazete Tarihi: 13.06.2010, Resmî Gazete Sayısı: 27610
  68. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, İyi Tarım Uygulamaları Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete Tarihi: 07.12.2010 Resmî Gazete Sayısı: 27778
  69. Taşyürek, M. (2014). Hijyen ve İş Hijyeni. https://www.isguvenligi.net/hijyen-ve-is-hijyeni/ Erişim:02.04.2020
  70. Tayar, M. (2018). Hijyen ve Sanitasyon. T.C. Bursa Uludağ Üniversitesi, Karacabey Meslek Yüksekokulu, Ders notu, SS: 2-40
  71. Tayar, M., (2014/a). Gıda Hijyeni, http://www.dunyagida.com.tr/dergiler/201404/files/assets/basic-html/page73.html Erişim: 03.05.2020
  72. Tayar, M., (2014/b), Güvenli Gıda Gereksinimi, http://www.dunyagida.com.tr/kose-yazisi/guvenli-gida-gereksinimi/1183 Erişim:28.04.2020
  73. Tayar, M. ve Kılıç, V., (2014). Gıda Endüstrisinde Hijyen ve Sanitasyon, ISBN:978-605-4798-88-9, Dora Yayınevi, Bursa
  74. TDK, (2020). Hijyen. https://sozluk.gov.tr/ Erişim:03.05.2020
  75. Terzi, M. (2013). İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası ile İş Tatmini Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi: Ankara Sincan Organize Sanayi Bölgesindeki İşletmelere Yönelik Araştırma, T.C. Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, ss;58-70
  76. Tözün, M. ve Sözmen, M. K. (2014). Halk Sağlığının Tarihsel Gelişimi ve Temel Kavramları, Smyrna Tıp Dergisi, (58)
  77. TUGİS, (2016). Et Sektöründe Atık Yönetimi, Gıda Atıklarının Azaltılması ve Geri Kazanımı Projesi, https://www.tugis.org.tr/wp-content/uploads/2017/03/2-et-sektorunde-atik-yonetimi.pdf
  78. Turkal, G., Telli A.E. ve Doğruer, Y. (2019). Gıda Savunması, Animal Health Production and Hygiene 8(1): 609- 615
  79. Tuvay, F., Gıda sektöründe teknoloji kullanımı ve otomasyon, http://www.gidateknolojisi.com.tr/haber/2013/02/gida-sektorunde-teknoloji-kullanimi-ve-otomasyon Erişim:03.05.2020
  80. Yağcı, S., Altan, A., Göğüş, F. ve Maskan, M., (2006), Gıda Atıklarının Alternatif Kullanım Alanları, Türkiye 9. Gıda Kongresi; 24-26 Mayıs 2006, Bolu
  81. Yavuz, Ş., (2000). Özel ve Devlet Okullarında Kişisel Hijyen Alışkanlıkları, Marmara Üniversitesi Sağlık Eğitim Fakültesi Bitirme Tezi, İstanbul
  82. Yerlikaya, O., (2013). Süt ve Süt Ürünleri Üretiminde Otomasyon, http://www.gidateknolojisi.com.tr/haber/2013/02/sut-ve-sut-urunleri-uretiminde-otomasyon Erişim:03.05.2020
  83. Yılmaz, T. (2019). Bir Gıda İşletmesinde Fıne & Kınney Metodu ile İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamında Risk Değerlendirmesi, T.C. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, s:1-38
  84. Yumuturuğ, S., Sungur T., (1980). Hijyen Koruyucu Hekimlik, Yargıçoğlu Matbaası, Ankara
  85. WHO. (2020). COVID-19 and Food Safety: Guidance For Competent Authorities Responsible For National Food Safety Control Systems. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/331842/WHO-2019-nCoV-Food_Safety_authorities-2020.1-eng.pdf Erişim:03.05.2020
  86. https://www.isokalitebelgesi.com/gida-guvenligi-nedir-gida-guvenligi-yonetim-sistemi-nedir-gida-zinciri-nedir-haccp-nedir-hijyen-nedir Erişim: 02.04.2020
  87. https://www.bsigroup.com/tr-TR/ Erişim:02.04.2020
  88. https://www.isokalitebelgesi.com/iso-22000-standardi-madde-7-on-gereksinim-programlari-nedir-nasil-olusturulur Erişim: 02.04.2020
  89. http://www.eurocert.com.tr/iyi-dagitim-uygulamalari-gdp.aspx Erişim:02.04.2020
  90. https://certifications.controlunion.com/tr/certification-programs/certification-programs/gtp-european-good-trading-practices-code Erişim: 02.04.2020
  91. https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Menu/17/Uretici-Bilgi-Kosesi Erişim: 02.04.2020
  92. https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Risk-Degerlendirme-Hizmetleri Erişim: 05.04.2020
  93. https://www.tarimorman.gov.tr/Konu/1960/efsa Erişim: 05.04.2020
  94. https://tse.org.tr/IcerikDetay?ID=2629 Erişim: 05.04.2020
  95. https://www.turcert.com/belgelendirme/urun-belgelendirme/fssc-22000-gida-guvenligi-yonetim-sistemi Erişim: 05.04.2020
  96. http://www.belgelendirme.com.tr/pas-220-nedir.html Erişim: 05.04.2020
  97. https://www.diatek.com.tr/Makale-Yontem/Gida-Hijyeni-ve-Guvenligi/BRC-Standartlari_41.htm Erişim: 05.04.2020
  98. https://dqs.com.tr/belgelendirme/brc-food-safety/ Erişim: 05.04.2020
  99. http://www.eurocert.com.tr/brc-gida-guvenligi-belgelendirmesi.aspx Erişim: 05.04.2020
  100. http://www.hbo.gov.tr/YayginEgitim/ProgramListesi Erişim: 02.05.2020
  101. https://portal.myk.gov.tr/index.php?option=com_yeterlilik&view=arama&belge_zorunlu=1 Erişim:02.05.2020
  102. Artık, N., (2018). ISO 22000 HACCP ve Gıda Güvenliği Uygulamaları Eğitimi, http://food.eng.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/256/2018/05/N.-ARTIK_ISO-22000-G%C4%B1da-G%C3%BCvenli%C4%9Fi-ANK.%C3%9CN%C4%B0V.pdf Erişim: 02.04.2020
  103. Parlak, T., Barışık, T. ve Yalçın, F., (2020). Gıda Ürünleri İmalatında Çalışan Personellerin İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkındaki Farkındalık Durumlarının Tespiti Üzerine Bir Araştırma, OHS ACADEMY, 3 (1), 13-27.