KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

Shamsuddin Khakimov’un Mealinde Müteşabih Kavramların Mezhebî Açıdan İncelenmesi (Haberî Sıfatlardan “istivâ” (ٱسْتَوَى) Kavramının Özelinde)

An Analysis of the Mutashabih Concepts in Shamsuddin Khakimov’s Qur’an Translation from a Sectarian Perspective (The Case of the Divine Attribute “Istiwa” (ٱسْتَوَى))

Nazokat Murat Kyzy(PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ (YL) (TEZLİ))0009-0009-0281-7050
Mürsel Ethem(PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-2928-0638
Sayfa
641–657
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Diğer haberî sıfatlara yalnızca genel eğilimi belirlemek amacıyla sonuç kısmında kısaca bakıldı ve mütercimin lafzı koruyan, ancak teşbih ve te’vile başvurmayan bir yöntem benimsediği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Kırgızistan’da dinî hayat yeniden canlanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak bağımsızlığın ilk yıllarında mezhebî faaliyetlerin yeterince denetlenememesi, farklı dinî akımların kontrolsüz bir şekilde ülkeye girişine ve yayılmasına zemin hazırlamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Diğer haberî sıfatlara yalnızca genel eğilimi belirlemek amacıyla sonuç kısmında kısaca bakıldı ve mütercimin lafzı koruyan, ancak teşbih ve te’vile başvurmayan bir yöntem benimsediği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tefsir · Kur'ân Meali · Kırgızistan

Özet

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Kırgızistan’da dinî hayat yeniden canlanmıştır. Ancak bağımsızlığın ilk yıllarında mezhebî faaliyetlerin yeterince denetlenememesi, farklı dinî akımların kontrolsüz bir şekilde ülkeye girişine ve yayılmasına zemin hazırlamıştır. Devlet, bu durumu telafi etmek için dinî alanı düzenlemeye yönelik resmî ve kurumsal adımlar atmıştır. Buna rağmen ülkede dinî anlayış çeşitliliği ve bazı tartışmalar hâlen devam etmekte. Resmî düzeyde Hanefî-Mâturîdî çizgi benimsenmekle birlikte, XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Hicaz’da ortaya çıkan ve XX. yüzyılın son çeyreğinden itibaren etkisini arttırarak gündemde yer alan Yeni Selefî akımının (Neo-Selefilik) tesirleri de gözlemlenebilmektedir. Bu durum, halk arasında inanç ve ibadet biçimlerinde farklılıkların doğmasına ve zaman zaman görüş ayrılıklarının yaşanmasına yol açmış durumdadır. Dinî hayatın doğru şekillenmesinde en temel kaynak olan Kur’ân-ı Kerîm, bu bağlamda belirleyici bir rol üstlenmektedir. Sovyet dönemi öncesinde Kırgızca Kur’ân mealleri bulunmamaktadır. Bugünkü Kırgızistan sınırları içerisinde bu alandaki çalışmalar, bağımsızlıktan sonra başlayarak gelişim göstermiştir. Günümüzde ise hem meal faaliyetlerinin, hem de akademik dinî çalışmaların yeniden ivme kazandığı görülmekte. Ayrıca ülkede yayımlanan dinî eserler, Din İşleri Yönetmenliği gibi resmî kurumların denetiminde, halkın dinî değerleri ve yerel gelenekleriyle uyumlu biçimde neşredilmektedir. Aksi durumda, söz konusu eserlerin yayınlanmasına izin verilmemekte ve okunması yasaklanmaktadır. Bu çalışmada, Kırgızistan’daki dinî çeşitliliğin hissedildiği güncel ortamda, Shamsuddin Khakimov’un Iyık Kur’ân (Ayattarının Mânilerinin Kotormosu Kırgız Tilinde) mealinde özellikle “istivâ” kavramını nasıl aktardığı incelenmiştir. Diğer haberî sıfatlara yalnızca genel eğilimi belirlemek amacıyla sonuç kısmında kısaca bakıldı ve mütercimin lafzı koruyan, ancak teşbih ve te’vile başvurmayan bir yöntem benimsediği tespit edilmiştir. Bu sonuç, Kırgızca meallerde inanç alanını etkileyen kavramların tercümesinde ilmî ehliyet, mezhebî bilinç ve kelamî hassasiyetin zorunlu olduğunu göstermektedir.

Abstract

After the dissolution of the Soviet Union, religious life in Kyrgyzstan experienced a significant revival. However, during the early years of independence, the insufficient supervision of sectarian activities created a favorable environment for the uncontrolled entry and spread of various religious movements. In response, the state introduced official and institutional regulations aimed at organizing the religious sphere. Despite these efforts, a diversity of religious understanding and ongoing theological debates persist. Although the Ḥanafi-Maturidi framework is officially adopted, the influence of the Neo-Salafi movement originating in the Hijaz in the second half of the eighteenth century and gaining prominence in the late twentieth century can also be observed. This situation has led to differences in belief and worship practices among the population. The Qur’an, as the principal source guiding religious life, plays a decisive role in this context. There were no Kyrgyz translations of the Qur’an prior to the Soviet era; such efforts began and developed only after independence. Today, both translation and academic religious studies are experiencing renewed momentum. Religious publications are supervised by state institutions, such as the Directorate of Religious Affairs, to ensure harmony with local values and traditions. This study examines how Shamsuddin Khakimov conveys the concept of “istiwa” in his translation of the Qur’an (Ayattarının Mânilerinin Kotormosu Kırgız Tilinde) in the current environment of religious diversity in Kyrgyzstan. Other descriptive adjectives were briefly examined only to determine the general trend, and it was found that the translator adopted a method that preserved the wording but did not resort to simile or interpretation. This result demonstrates that scientific competence, sectarian awareness, and theological sensitivity are essential in the translation of concepts that affect the field of belief in Kyrgyz translations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kyzy, N. M., Ethem, M. (2025). Shamsuddin Khakimov’un Mealinde Müteşabih Kavramların Mezhebî Açıdan İncelenmesi (Haberî Sıfatlardan “istivâ” (ٱسْتَوَى) Kavramının Özelinde). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 2, 641–657. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1821231

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Apa, E. (2002). Müteşabih Ayetler Kavramı Hakkında Tarihi ve Semantik Bir İnceleme. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 43(2).
  2. Aydın, Ö. (2012). Kur’an’da Geçen Bellibaşlı Haberî Sıfatların Te’vîli. Journal of İstanbul University Faculty of Theology, 2.
  3. Çatal, Ş., & Kara, M. (2022). Zemahşerî Ve Tabâtabâî’nin Kur’ân’da Muhkem Ve Müteşâbihle ilgili Görüşlerinin Mukayesesi. Bayburt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15.
  4. Çelebi, İ. (2009). Sıfat. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 37). TDV Yayınları.
  5. Ethem, M. (2024). “Emanet” Kavramının Farklı Algılanması ve Meallere Yansıması (Ahzâb Sûresi 33/72. Ayeti Bağlamında Karşılaştırmalı Tahlil)". İçinde G. Şenyayla & A. Öncü (Ed.), Sorumluluk (İslam Medeniyetinin Temel Değerleri). Kitap Dünyası Yayınları.
  6. Ferâhîdî, H. b. A. (2013). Kitâbü’l-ayn (C. 3). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  7. Gazzâlî, E. H. (2004). El-İktisâd fi’l-i’tikâd (C. 1). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  8. Iyık Kur’ân Ayattarının Mânilerinin Kotormosu Kırgız Tilinde (S. Khakimov, Çev.). (2013). Melik Fehd Mushaf-ı Şerif.
  9. İbn Düreyd, E. B. M. b. el-Hasen. (1987). Cemheretü’l-luga (C. 1). Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn.
  10. İbn Kesîr, E.-F. İ. İ. B. Ö. (2008). Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Azîm (C. 1). Müessesetü’r-Reyyan.
  11. İbn Manzûr, E.-F. C. M. b. M. (2005). İçinde Lisânü’l-Arab (C. 4). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  12. İbn Manzûr, E.-F. C. M. b. M. (2010). İçinde Lisânü’l-Arab (C. 14). Daru’s-Sadr.
  13. İsfahânî, E.-K. er-Râgıb (2005). İçinde El-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân (C. 1). Dârü’l-Mârife.
  14. Kurtubî. (2013). El-Cami’u’l-Ahkami’l-Kur’an (C. 5). Muessesetu’r-Risale.
  15. Kasar, V. (1997). Kur’an’da Müteşabihat’tan “İstivâ” Kavramı. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3.
  16. Kılınçlı, S. (2021). Müfessirlerin Tercihlerinin Kavramların Anlamını Tespite Etkisi (en-Nûr Sûresi 37. Âyetteki Zikir Kavramı Örneğinde). Umde Dini Tetkikler Dergisi, 4(2).
  17. Kozukulov, T. (2020). Bağımsızlık Öncesi Ve Sonrası Kırgız Toplumunda Din Ve Dinî Kurumlar Üzerine Bir Analiz. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(1).
  18. Kur’ân-ı Kerîm Meâli (H. Altuntaş & M. Şahin, Çev.). (2009). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  19. Mâtürîdî, E. M. M. b. M. (2005a). Teʾvîlâtü Ehli’s-sünne (C. 2). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  20. Mâtürîdî, E. M. M. b. M. (2008). Teʾvîlâtü’l-Kurʾân (1. bs, C. 5). Mizan Yayınları.
  21. Muhkem Müteşâbih Meselesine Selefin Bakışı (C. Divlekci, Çev.). (2014). Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 32.
  22. Murzaraimov, B., & Köylü, M. (2022). Kırgızistan’da Dini Gruplar ve Cemaatler. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 7(2).
  23. Nurmatov, E. (Direktör). (2018, Temmuz). Dinî Kitepter [Broadcast]. https://www.azattyk.org/a/kyrgyzstan_religion_books-2018/29313353.html.
  24. Önen, H. (2014). İbn Kesir Ve Taberî’nin Muhkem-Müteşabih İle İlgili Görüşlerinin Mukayesesi. Ekev Akademi Dergisi, 60.
  25. Râzî, E. A. F. (2000). Mefâtih’ul-gayb (C. 2). Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî.
  26. Sağol Yüksekkaya, G. (2014). Kur’an-ı Kerim’in Kırgızca Çevirileri. Turkish Studies.
  27. Sâhib b. Abbâd, E.-K. İ. (1994). İçinde El-Muhît fî’l-luga (C. 11). Âlemü’l-Kütüb.
  28. Süyûtî, E.-F. C. (2006). El-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân (C. 1). Dar’ül İbni Kesîr.
  29. Taberî, et-E. C. M. b. C. (2001). Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân (C. 3). Dârü’l-İhyâ.
  30. Türcan, G. (2010). Mâturîdî’ye Göre Muhkem ve Müteşâbih Ayetler Kitap Tanıtımı ve Tenkitler. Milel ve Nihal, 7(2).
  31. Yavuz, Y. Ş. (1991). Arş. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 3). TDV Yayınları.
  32. Yavuz, Y. Ş. (2001). İstivâ. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 23). TDV Yayınları.
  33. Yavuz, Y. Ş. (2006). Müteşâbih. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 32). TDV Yayınları.
  34. Yılmaz, A. (2022). Et-Tefsîru’l-Müyesser Adlı Eserin Ulûmu’l Kur’ân Açısından İncelenmesi. Mutalaa, 2(1).
  35. Zebîdî, E.-F. M. (1422). İçinde A. et-Tahâvî (Ed.), Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-kâmûs. et-Türâsü’l-Arabî.
  36. Zürkânî, M. A. (2006). Menâhilu’l-İrfân fî Ulûmi’l-Kur’ân (C. 2). Daru’l-İhyai’t-Turasi’l-Arabî.