Dergiler / Kurdiyat / 2024 / Sayı: 10

Tarihi Vesika ve Dengbêj Kılamlarında Gameşvan Çatışması

The Battle of Gameshvan in the Historical Documents and the Songs of the Dengbêjs

Sayfa
67–87
Yayın Tarihi
2024-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ancak dengbej şarkılarında çatışma alanı tasvir edilmiş ve kahramanlar özellikleriyle tanıtılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Gameşvan Çatışması, 20. yüzyılın başlarında meydana gelen ve çok sayıda insanın ölümüne yol açan Kürt tarihinin olaylarından birisidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çatışmada çok sayıda insan hayatını kaybettiğinden, dönemin devlet yetkilileri meseleyi ciddiye almış ve çatışmayı önlemek için daha fazla önlem alınmasını talep etmişlerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Ancak dengbej şarkılarında çatışma alanı tasvir edilmiş ve kahramanlar özellikleriyle tanıtılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dengbej · Kilam · Osmanlı arşivi

Özet

Gameşvan Çatışması, 20. yüzyılın başlarında meydana gelen ve çok sayıda insanın ölümüne yol açan Kürt tarihinin olaylarından birisidir. Bu çatışmada çok sayıda insan hayatını kaybettiğinden, dönemin devlet yetkilileri meseleyi ciddiye almış ve çatışmayı önlemek için daha fazla önlem alınmasını talep etmişlerdir. Ayrıca bu olay, dengbejlerin şarkılarına da yansımıştır. Bu makalede, tasviri ve karşılaştırmalı yöntemle, 1907 yılında Gameşvan köyünde yaşanan çatışmanın nedenleri Osmanlı arşiv belgeleri ve dengbêjlerin şarkıları ışığında anlaşılmaya çalışılmış ve tarihi belgelerle dengbêjlerin sözlerinin birbirinden farklı olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda bu belgeler ve şarkılar karşılaştırılıp analiz edilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, belgelerde konuşan hükümet yetkililerinin tek kaygısının güvenlik sistemi ve istikrar olduğu, çatışmanın nedeni ve çatışma sonucunda kaç kişinin öldüğü gibi soruların onlar için önemli olmadığı ortaya çıkmıştır. Ancak dengbej şarkılarında çatışma alanı tasvir edilmiş ve kahramanlar özellikleriyle tanıtılmıştır.

Abstract

The Battle of Gameshvan is one of the events in Kurdish history that occurred at the beginning of the 20th century and caused the death of many people. Since many people lost their lives in this conflict, the state authorities of the time looked into the issue seriously and demanded that more precautions be taken to prevent further bloodshed. Also, this event has given its color to the songs of the dengbêjs. In this article, with the descriptive and comparative method, an attempt has been made to understand the reasons for the conflict that took place in the village of Gameshvan in 1907 in the light of the documents of the Ottoman archives and the songs of the dengbêjs and whether the historical documents and the words of the dengbêjs are different from each other or not. In this context, these documents and songs have been compared and analyzed. The research has shown that the only concern of the government officials speaking in the documents is the security system and stability, and questions such as the cause of the conflict and how many people were killed as a result of the conflict are not important to them. But in the songs, the battlefield is described and the heroes are introduced with their characteristics.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Beyter, Ö. (2024). Tarihi Vesika ve Dengbêj Kılamlarında Gameşvan Çatışması. Kurdiyat, Sayı: 10, 67–87. https://doi.org/10.55118/kurdiyat.1555616

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. BOA, DH.MKT, 1543/90 H-11-01-1306
  2. BOA, DH.MKT, 1546/58 H-18-01-1306
  3. BOA, BEO, 768/57565 H 08-11-1313
  4. BOA, DH.ŞFR. 190/80 R 07-12-1312
  5. BOA, MKT.MHM, 666/24 H-15-01-1313
  6. BOA, BEO, 1033 77406 H-06-06-1315
  7. BOA, BEO, 1034 77502 H-08-06-1315
  8. BOA, DH.TMIK.M, 43/6 H-15-06-1315
  9. BOA, DH.MKT, 2202/45 H-02-01-1317
  10. BOA, BEO, 1312 98340 H-11-01-1317
  11. BOA, DH.ŞFR, 372/9 R-07-08-1322
  12. BOA, Y.MTV, 299/125 H-16-05-1325
  13. BOA, BEO, 3091/231789 H-21-05-1325
  14. BOA, DH.MKT, 1153/47 H-03-02-1325
  15. BOA, DH.TMIK.M, 249/31 H-02-06-1325
  16. Alakom, R. (2009). Torin Arîstokratên Serhedê (Çapa 2yem). Stenbol: Avesta.
  17. Avyarov (1995). Osmanlı-Rus ve İran Savaşlarında Kürtler 1801-1900. Çev: Muhammed Varlı (Hoko Xanî), Ankara: Sîpan.
  18. Aydın, S. û Çiftçi, E. (2021). İmparatorluğun Son Aşiret Sayımı Fihristü’l Aşâir Yorumlar ve Çeviriyazım. İstanbul: İletişim.
  19. Bruinessen, M. V. (2010). Ağa, Şeyh, Devlet. İstanbul: İletişim.
  20. Çakır, İ. (2023). Mehmed Hurşîd Paşa’nın Seyâhatnâme-i Hudûd Adlı Eserine Göre Osmanlı-İran Sınır Aşiretleri: Celali, Zilanlı, Haydaranlı Ve Sıbki Aşiretleri. İran Çalışmaları Dergisi, 7(1), 127-150. https://doi.org/10.33201/iranian.1230814
  21. Çelebi, E. (1898). Evliya Çelebi Seyahatnamesi. 4. Cilt. Derseadet: Iqdam Matbaası.
  22. Çelebi, E. (2010). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi. 4. Cilt, 1. Kitap. İstanbul: Yapı Kredi.
  23. Çiftçi E. (2018). Fragile Alliances in the Ottoman East: The Heyderan Tribe and the Emipre, 1820-1929, P.hd. Dissertation, Bilkent University.
  24. Delikaya, Ö. (2024). Navê Cihan, Mekanên Bîrê û Geliyê Zîlan di Çanda Dengbêjiyê de. Mukaddime, 15(1), 15-40. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1453602
  25. Demirci, S. û Çabuk, F. (2014). Celâli Kürt Eşkıyası: Bayezid Sancağı ve Osmanlı-Rus-İran Sınır Boylarında Celâli Kürt Aşireti’nin Eşkıyalık Faaliyetleri (1857-1909). International Journal of History, 6(6), 71-97.
  26. Ekinci, M. R. (2017). 1897 Tarihli Hamidiye Hafif Süvari Alayları Taksimatı”. Şarkiyat 9/2, 703-724. https://doi.org/10.26791/sarkiat.339530
  27. Elend, K. (2021). Kimliği Terennüm Etmek Erivan Radyosu Kürtçe Yayını. İstanbul: İletişim. Eraslan, C. (1997). Hamidiye Alayları, İslam Ansiklopedisi, C. 15. İstanbul: DİB Yayınları.
  28. Kaplan, Y. (2023). Ji Edebîyata Devkî ya Kurdî Serhatîyek Evînî: Salih û Kejê û Deqeke Çapkirî. Mukaddime, 14(1), 120-146. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1265178
  29. Kaya, H. (2021). “18. Yüzyılda Erzurum Eyaleti’nde Yerel Siyaset Ve Yezidi Aşiretlerin Rolleri”. Şarkiyat 13/3, 971-987. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1000137
  30. Kaya, H. (2022). Diyarbekir’den Serhad’a Kadim Bir Aşiret: Zilan, Aktör, Müttefik, Şaki Kürt Aşiretleri, Der. Tuncay Şur-Yalçın Çakmak (s. 489-504). İstanbul: İletişim.
  31. Mehmed Hurşid Paşa (1997). Seyahatname-i Hudud. Çev. Alaatin Eser. İstanbul: Simurg.
  32. Subaşı, K. (2023). Fesad û Bêbext di Trajedîya Evînê da: Weku Nimûne Destanên Evîna Mêjûyî. Mukaddime, 14(1), 148-176. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1243035
  33. Süphandağ, K. (2006). Büyük Osmanlı Entrikası Hamidiye Alayları. Stenbol: Weşanên Komal.
  34. Süphandağ, K. (2021). Osmanlı Arşiv Belgelerinde Heyderan Aşireti ve Ağrı Direnişi. İstanbul: Pel Yayınları.
  35. Sykes, M. (1908). The Kurdish Tribes of The Ottoman Empire. The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, 38, 451-486.
  36. Teyran, F. (2022). Dîwan. (Werger û Şîkar: Kadri Yıldırım, Çapa 2yem). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  37. Ulugana, S. (2022). Kürt-Ermeni Coğrafyasının Sosyopolitik Dönüşümü (1908-1914) Halidîler, Hamidiyeliler, Bedirhaniler ve Taşnaklar. İstanbul: İletişim.
  38. Ulugana, S. (2022). Şiddet Yüzyılı İçinde Dört Sınıraş Aşiret: Hesenan, Cibran, Pencînaran ve Xweytî (1837-1937), Aktör, Müttefik, Şaki Kürt Aşiretleri, Der. Tuncay Şur-Yalçın Çakmak (s. 317-350). İstanbul: İletişim.
  39. Yüksel, M. (2016). On The Borders of Turkish and Iranian Nation States: The Story of Ferzende and Besra. Middle Eastern Studies, 52, 656-676.
  40. Yüksel, M. (2019). Dilşa’nın Babasına Ağıt: Ruslar, Dengbêjler ve Bulanık Savaşı, Çağlayan, E. (ed.) “Burası Muştur”: Tarih, Toplum, Kültür ve Edebiyat (s. 325-358). İstanbul: Pınar Yayınları.
  41. Yüksel, M. (2023). Besra, Zarife, Gulnaz ve Diğerleri: Arşiv Belgeleri ve Kürtçe Sözlü Anlatılarda Kadınlar. Toplumsal Tarih Akademi(3), 136-141.
  42. Zekî Beg, M. E. (2002). Dîroka Kurd û Kurdistanê. Stenbol: Avesta.
  43. Hunermend Aslîka Qadir: https://www.youtube.com/watch?v=BaHcIz5kUTI (Guhdarîkirin, 07.01.2023).
  44. Dengbêj Hecî Evdilkerîmê Patnosê: https://www.youtube.com/watch?v=0HbRCmmff4Q&t=623s (Guhdarîkirin, 07.01.2023).
  45. Dengbêj Maşelayê Mûşî: https://www.youtube.com/watch?v=u8QD0i--rTo (Guhdarîkirin, 07.01.2023).