Dergiler / IBAD Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 4 Sayı: 2

Olasılık Kuramında Veni, Vidi, Vici

Veni, Vidi, Vici in Probability Theory

Adil Korkmaz(AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0002-2432-518X
Ayşenur Avar(AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ)0000-0002-6657-3552
Sayfa
435–446
Yayın Tarihi
2019-08-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu matematikçiler eş-olabilirlik kavramından yararlanarak rastgele sonuçlara ilişkin alacakaranlıkların günışığına yakınlıklarını nicelleştirmeyi başarırlar.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Olasılık kuramını önceleyen üç olmazsa olmaz koşul vardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bunlar bu çalışmada Gaius Julius Caesar’dan (İÖ 100-İÖ 44) ödünç alınan veni, vidi, vici sözcükleriyle dile getirilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu matematikçiler eş-olabilirlik kavramından yararlanarak rastgele sonuçlara ilişkin alacakaranlıkların günışığına yakınlıklarını nicelleştirmeyi başarırlar.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Olasılık Kuramı · Rastgelelik · Kumar

Özet

Olasılık kuramını önceleyen üç olmazsa olmaz koşul vardır. Bunlar bu çalışmada Gaius Julius Caesar’dan (İÖ 100-İÖ 44) ödünç alınan veni, vidi, vici sözcükleriyle dile getirilmektedir. Veni, rastgelelik düşüncesindeki değişimi simgeler. Yeni düşünceye göre rastgelelik artık Tanrısal istemi öğrenmek için bir im değildir. O, sonuçların öngörülemezliği ile ilgili bir özelliktir. Söz konusu düşünce Chevalier de Méré gibi kumarseverlerde de, Blaise Pascal gibi matematikçilerde de ortaktır. Vidi, rastgele sonuçlarla ilgili alacakaranlıkların günışığına yakınlıklarını ölçme güdüsü olarak betimlenebilir. Bu, ilk olarak Tuscany’nin Büyük Beyi ya da Chevalier de Méré gibi kumarseverlerde gözlemlenen bir özelliktir. Vici ise bu güdüyü doygunluğa ulaştırabilme yeteneği olarak betimlenebilir. Söz konusu yetenek ilk olarak Galileo Galilei, Blaise Pascal ve Pierre de Fermat gibi matematikçilerde gözlemlenen bir özelliktir. Bu matematikçiler eş-olabilirlik kavramından yararlanarak rastgele sonuçlara ilişkin alacakaranlıkların günışığına yakınlıklarını nicelleştirmeyi başarırlar.

Abstract

Three driving forces which are the precursors of probability theory have been represented in this study by the words veni, vidi, vici, borrowed from Gaius Julius Caesar. The first driving force is the new thought of randomness. Randomness that was interpreted as the manifestation of the God’s desire from then on meant nothing less than unpredictability of physical processes. The second driving force, represented by the word vidi, is the awareness of gamblers about that unpredictability is able to quantify. The gamblers tend to the mathematicians by their awareness and desire from them to quantify unpredictability. The accomplishments of mathematicians on this topic are the product of the third driving force represented by the word vici. The mentioned driving force is related to the awareness of equipossibility. An evolution from astragalus to dice creates an appropriate historical ground in order to obtain that concept. Probability theory begins when the last driving force is added to the previous ones.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Korkmaz, A., Avar, A. (2019). Olasılık Kuramında Veni, Vidi, Vici. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 4 Sayı: 2, 435–446. https://doi.org/10.21733/ibad.548915

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. David, F. N. (1955). Dicing and Gaming (A Note on the History of Probability). Biometrika, 42, 1-15.
  2. Galavotti, M. C. (2005). Philosophical Introduction of Probability. CSLI Publications: Stanford/California.
  3. Gillies, D. (2000). Philosophical Theories of Probability. Routledge: London and New York.
  4. Hacking, I. (1991). The Emergence of Probability. Cambridge University Press: Cambridge.
  5. Kendall, M. (1970a). The Beginnings of a Probability Calculus. Studies in the History of Statistics and Probability II (Editor E. S. Pearson-M. G. Kendall), Hafner Publishing Company: London, 19-34.
  6. Kendall, M. (1970b). Where Shall the History of Statistics Begin? Studies in the History of Statistics and Probability II (Editor E. S. Pearson-M. G. Kendall), Hafner Publishing Company: London, 45-46.
  7. Korkmaz, A. (2005). Olasılık Kuramının Doğuşu. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 60 (2), 171-193.
  8. Korkmaz, A ve Avar, A. (2019). Olasılık: Janus Yüzlülüğün Eski ve Yeni Görünümleri. Uluslararası BilimselAraştırmalar Dergisi (IBAD), 4 (1), 81-92.Kunoff, S. ve Pines, S. (1986). Teaching Elementary Probability through Its History. The College Mathematics Journal, 17 (3), 210-219.
  9. Locke, J. (1999). An Essay Concerning Human Understanding. The Pennsylvania State University: USA.
  10. Ore, O. (1960). Pascal and the Invention of Probability Theory. American Mathematical Montly, 67 (5), 409-419.
  11. Östenberg, I. (2013). Veni Vidi Vici and Caesar's Triumph. The Classical Quarterly, 63 (2), 813-827.
  12. Pascal, B. (1972). Penseés. Penguin Books: London.
  13. Pascal, B. (2000). Düşünceler. Kaknüs Yayınları: İstanbul.
  14. Sambursky, S. (1956). On the Possible and Probable in Ancient Greece, Osiris, 12, 35-48.
  15. Sarton, G. (1946). The Life of Science (Essays in the History of Civilization). Henry Schuman: New York.
  16. Todhunter, I. (1865). A History of the Mathematical Theory of Probability (From the Time of Pascal to That of Laplace). Macmillan and Co.: Cambridge and London.
  17. Korkmaz, A ve Avar, A. (2019). Olasılık: Janus Yüzlülüğün Eski ve Yeni Görünümleri. Uluslararası BilimselAraştırmalar Dergisi (IBAD), 4 (1), 81-92.Kunoff, S. ve Pines, S. (1986). Teaching Elementary Probability through Its History. The College Mathematics Journal, 17 (3), 210-219.
  18. Todhunter, I. (1865). A History of the Mathematical Theory of Probability (From the Time of Pascal to That of Laplace). Macmillan and Co.: Cambridge and London.