Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışma sonucunda mürsel hadisin hilâfiyat literatüründe yalnızca bir rivayet türü olarak değil; muhalifi ilzam etme, usûlî tutarlılığı sınama ve fıkhî tercihleri temellendirme amacıyla kullanılan dinamik bir argüman olduğu tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Hadislerin fıkhî hükümlere temel teşkil etme süreci, yalnızca metnin içeriğiyle değil, aynı zamanda sened yapısına dair usûlî kabullerle de şekillenmektedir. Bu bağlamda “mürsel hadis”, erken dönemden itibaren gerek hadis gerekse fıkıh usûlü literatüründe en çok tartışılan meselelerden biri olmuştur. Bu çalışma, mürsel hadisin delil değerini (hücciyetini) teorik tartışmaların ötesine taşıyarak, fıkhî ihtilafların ele alındığı hilâfiyat literatüründeki amelî yansımalarını incelemektedir. Araştırma kapsamında, usûl alanına ait hilâf eserlerini temsilen Sem‘ânî ve Saymerî gibi müelliflerin eserleri; furû alanına ait hilâf eserlerini temsilen ise İbnü’l-Kassâr, Kudûrî, Beyhakî ve İbnü’l-Cevzî’nin metinleri esas alınmıştır. Çalışma sonucunda mürsel hadisin hilâfiyat literatüründe yalnızca bir rivayet türü olarak değil; muhalifi ilzam etme, usûlî tutarlılığı sınama ve fıkhî tercihleri temellendirme amacıyla kullanılan dinamik bir argüman olduğu tespit edilmiştir. Özellikle mürseli ilkesel olarak reddeden ekollerin, belirli karineler eşliğinde bu tür rivayetleri “şâhid” veya “ceyyid mürsel” statüsünde değerlendirdikleri; buna karşılık mürseli kabul edenlerin ise bu durumu bir cedel stratejisine dönüştürdükleri ortaya konulmuştur.
Abstract
The process by which hadiths serve as a basis for legal rulings is shaped not only by the content of the text but also by usūlī assumptions concerning the structure of the isnād. In this context, the mursal hadith has been one of the most intensely debated issues in both hadith and legal theory literature since the early period. This study moves beyond purely theoretical discussions of the probative value (ḥujjiyyah) of the mursal hadith and examines its practical manifestations within the hilāfiyyāt literature, where juristic disagreements are systematically addressed. Within the scope of the research, the works of authors such as Semʿānī and Saymarī are taken as representative of usūl-based hilāf, while the texts of Ibn al-Kassār, Kudūrī, al-Bayhaqī, and Ibn al-Jawzī are examined as representative of furūʿ-based hilāf. The study concludes that, within the hilāfiyyāt literature, the mursal hadith functions not merely as a category of transmission, but as a dynamic argumentative tool employed to compel opponents, test usūlī consistency, and substantiate juristic preferences. In particular, it demonstrates that schools which reject the mursal in principle nonetheless evaluate such reports-when accompanied by specific corroborative indicators-as shāhid or jayyid mursal, whereas those that accept the mursal transform this practice into a deliberate strategy of juridical dialectic.