Dergiler / HADITH / 2026 / Sayı: 16

Nebevî Sünneti İhya Hadisi ve Değerlendirilmesi

The Ḥadīth of Reviving the Prophetic Sunnah and its Evaluation

Fahri Hoşab(KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-5380-4166
Dergi
HADITH
Sayfa
181–203
Yayın Tarihi
2026-06-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Metin değerlendirmesi içerisinde hadisin, beyanın maksadı açısından bir “terğîb” (teşvik) ve “terhîb” (sakındırma) rivayeti olduğu ifade edildi.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Makalede, temel hadis kaynaklarından Sünen-i Tirmizî’de yer alan bir hadisin sened ve metni değerlendirme teknikleriyle ele alındı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca, değerlendirme konusu hadisin yer aldığı Tirmizî’nin Sünen’inin temel hadis kaynakları olan Kütüb-i Sitte’deki mevkii İbn Mâce’nin Sünen’ininden üstün görülmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Metin değerlendirmesi içerisinde hadisin, beyanın maksadı açısından bir “terğîb” (teşvik) ve “terhîb” (sakındırma) rivayeti olduğu ifade edildi.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hadis · sünnet · sened

Özet

Makalede, temel hadis kaynaklarından Sünen-i Tirmizî’de yer alan bir hadisin sened ve metni değerlendirme teknikleriyle ele alındı. Hadisin konusu, sünneti ihyâ ve bid‘attan sakındırmaya dairdir. Makale konusu hadisin, yine temel hadis kaynaklarından Sünen-i İbn Mâce’de iki tariki (senedi) daha yer almaktadır. Ancak, bu isnatlara ait metinlerin muhtasar (kısaltılmış) olduğu, makale konusu hadisin lafzı diğer tariklerden intikal eden lafızlarla kıyaslandığında ziyade ifadeler taşıdığı tespit edildi. Ayrıca, değerlendirme konusu hadisin yer aldığı Tirmizî’nin Sünen’inin temel hadis kaynakları olan Kütüb-i Sitte’deki mevkii İbn Mâce’nin Sünen’ininden üstün görülmektedir. Zikredilen hususlar, hadis tenkidi ve teknikleri açısından söz konusu hadisin sened ve metnini etraflı şekilde değerlendirme alanı açmaktadır. Sıralanan sebeplerden dolayı makale konusu olarak Tirmizî hadisi tercih edilmiştir. Makalede hadisin senedi, ravi zinciri ve adedi, rivayet sigaları ve ravilerin cerh ve ta‘dîli (kusur ve kusursuzluğun tespiti) incelendi. Senedin çeşitli açılardan değerlendirilmesi neticesinde şunlar tespit edildi: Hadis, en üstün tahammül (nakletme) yolu olan “semâ‘” (işitme) ile alınmıştır. Hadisin Sünen-i Tirmizî’deki isnadı, Sünen-i İbn Mâce’de iki tarikin isnadlarına göre “nâzil”dir (ravi sayısı fazladır). Hadis, sıhhat açısından “mütabaat” (destekleme) ve “şevahid”le (şahit hadislerle) “hasen” mertebesine yükselmiştir. Makale konusu hadis, lafız ve mânâ açısından da tahlil edildi. Hadisin lafzı, diğer hadis kaynağında yer alan farklı tariklere ait lafızlarla karşılaştırıldı. Lafızların mukayesesinde hadisin diğer rivayetlere göre mufassal olduğu tespit edildi. Hadis metninin şerhi üzerine değerlendirmeler yapıldı. Hadisin, Hz. Peygamber’in sünnetlerinden ihmal veya terk edilenlerini ihyâ edip amel etme ve başkalarını da buna davet telkini ve teşviki taşıdığı değerlendirildi. Metnin devamında yer alan sünnetin esasları ve ruhuna aykırı olan bid‘atlerden sakındırma telkini de ele alındı. Metin değerlendirmesi içerisinde hadisin, beyanın maksadı açısından bir “terğîb” (teşvik) ve “terhîb” (sakındırma) rivayeti olduğu ifade edildi.

Abstract

In the article, the document and text of a hadith in Sunan-i Tirmidhi, one of the main hadith sources, were discussed with evaluation techniques. The subject of the hadith is about revitalizing the sunnah and preventing bid'ah. The hadith that is the subject of the article has two more narrations in Sunan-i Ibn Majah, which is also one of the main hadith sources. However, it seems that the texts of these attributions are concise. In the examination, it was determined that the wording of the hadith that is the subject of the article had more expressions compared to the words handed down from other traditions. Furthermore, the Sunan of Tirmidhi, which contains the hadith under review, is considered superior to the Sunan of Ibn Majah in the Kutub al-Sittah, the primary hadith sources. The aforementioned points open up a space for a comprehensive evaluation of the chain of narrators and text of the hadith in terms of hadith criticism and techniques. For the reasons listed above, the Tirmidhi hadith was chosen as the subject of this article. The article examined the hadith's chain of narrators, its chain and number of narrators, its narration patterns, and the identification of flaws and imperfections of the narrators. Evaluating the hadith from various perspectives, the following were determined: The hadith was received by hearing, the most superior means of transmission. The hadith's chain of narrators in the Sunan of Tirmidhi outnumbers the chain of narrators in the two Sunan of Ibn Majah. In terms of authenticity, the hadith has been elevated to the rank of hasan by the addition of “mutaba'ah” and “shawahid.” The article's topic, the hadith, was also analyzed in terms of wording and meaning. The wording of the hadith was compared with that of other hadith sources from different sources. Comparison of the wording revealed that the hadith was more detailed than other narrations. An evaluation of the text of the hadith was conducted. It was assessed that the hadith conveys a suggestion and encouragement to revive and practice those neglected or abandoned Sunnahs of the Prophet Muhammad and to invite others to do the same. The subsequent advice to avoid apples, which contradicts the principles and spirit of the Sunnah, was also discussed. The textual evaluation concluded that the hadith, in terms of the purpose of the statement, is a narration of encouragement and caution.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Hoşab, F. (2026). Nebevî Sünneti İhya Hadisi ve Değerlendirilmesi. HADITH, Sayı: 16, 181–203. https://doi.org/10.61218/hadith.1853575

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. ‘Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed. ‘Umdetü’l-kârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî. 25 cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, ts.
  2. Buhârî, Muhammed b. İsma‘îl, Ebû ‘Abdillâh. el-Câmi‘u’s-sahîh. 3 cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  3. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. 5 cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  4. Hâkim, Ebû ‘Abdillah en-Neysâbûrî. el-Müstedrek ‘ale’s-Sahîheyn. 5 cilt. Kâhire: Dârü’l-Haremeyn, 1417/1997.
  5. Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. ‘Alî b. Sâbit. el-Kifâye fî ma‘rifeti usûli ‘ilmi’r-rivâye. thk. Ebû İshâk ed-Dimyâtî. 2 cilt. Kâhire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1423/2003.
  6. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed ‘Abdurrahmân Muhammed b. İdrîs İbnu’l-Münzir er-Râzî. Kitâbu’l-Cerh ve’t-ta‘dîl. 9 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1372/1952.
  7. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. ‘Alî el-Askalânî. Takrîbü’t-Tehzîb. thk. Muhammed ‘Avvâme. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1420/1999.
  8. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. ‘Alî el-Askalânî. Tehzîbü’t-Tehzîb. thk. İbrâhîm ez-Zeybek, Âdil Mürşid. 4 cilt. b.y.: Müessesetü’r-Risâle, ts.
  9. İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân et-Temîmî el-Bustî. Kitâbu’s-Sikât. 10 cilt. Haydarâbâd: Dâru’l-Me‘ârifi’l-‘Osmâniyye, 1393/1973.
  10. İbnü’l-‘Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. ‘Abdillâh b. Muhammed. ‘Âridatü’l-ahvezî bi şerhi Sahîhi’t-Tirmizî. nşr. Cemâl Mar‘aşlî. 14 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1418/1997.
  11. İbn Mâce, Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. Yezîd. Sünenü İbn Mâce. 2 cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  12. İbnü’s-Salâh, Ebû ‘Amr ‘Osmân b. ‘Abdirrahmân eş-Şehrezûrî. ‘Ulûmü’l-Hadîs. thk. Nûreddîn ‘Itr. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1406/1986.
  13. Kâdî ‘İyâz, İbn Mûsâ el-Yahsubî. el-İlmâʿ ilâ maʿrifeti usûli’r-rivâye ve takyîdi’s-semâ. thk. Seyyid Ahmed Sakr. Kâhire: Dâru’t-Türâs, 1389/1970.
  14. Mâlik b. Enes, Ebû ‘Abdillâh. el-Muvatta’. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  15. Mizzî, Cemâlüddîn Yûsuf b. ‘Abdirrahmân Ebü’l-Haccâc. Tehzîbü’l-Kemâl fî esmâi’r-ricâl. thk. Beşşâr ‘Avvâd Ma‘rûf. 35 cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1410/1994.
  16. Mübârekfûrî, Ebü’l-‘Ulâ Muhammed ‘Abdurrahmân b. ‘Abdirrahîm. Tuhfetü’l-ahvezî bi-Şerhi Câmi‘i’t Tirmizî. 10 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1410/1990.
  17. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî. el-Câmi‘u’s-sahîh. 3 cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  18. Nesâî, Ebû ‘Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb. Sünenü’n-Nesâî. 2 cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  19. Sindî, Ebü’l-Hasen. Sünenü İbn Mâce bi şerhi’s-Sindî. thk. Halîl Me’mûn Şîhâ. 5 cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1416/1996.
  20. Süyûtî, Ebü’l-Fadl ‘Abdurrahmân b. Ebî Bekr Celâlüddîn. Tedrîbü’r-râvî fî şerhi Takrîbi’n-Nevevî. nşr. Ahmed Ma‘bed ‘Abdülkerîm. 3 cilt. Riyâd: Dâru’l-‘Âsıme, 1424/2003.
  21. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. Sünenü’t-Tirmizî. 3 cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1992.
  22. Zehebî, Şemsüddîn Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. Ahmed. el-Kâşif fî maʿrifeti men lehû rivâye fi’l-Kütübi’s-sitte. nşr. Burhâneddîn el-Vefâ. 2 cilt. Cidde: Dâru’l-Kıbleti’s-Sekâfet’il-İslâmiyye, ts.