Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightPearson korelasyon analizleri, doğurganlık oranları ile kadın ve erkeklerde artan ortalama evlenme yaşı arasında güçlü ve negatif bir ilişki olduğunu; özellikle kadınların üniversiteye katılımının evliliğin ertelenmesi ve doğurganlığın düşüşünde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, Türkiye’de doğurganlıktaki düşüşü (kaba doğum hızı) eğitim yaygınlaşması, evlilik davranışları ve sosyoekonomik gelişmişlik bağlamında incelemekte ve Türkiye örneğini Asya ve Avrupa’daki düşük doğurganlık literatürü içine yerleştirmektedir. İki aşamalı nicel bir araştırma deseni kullanılan çalışmada, 2009–2024 dönemine ait ulusal düzeyde zaman serisine ait veriler ile 2024 yılına ait il düzeyinde kesitsel veriler bir arada analiz edilmiştir. Pearson korelasyon analizleri, doğurganlık oranları ile kadın ve erkeklerde artan ortalama evlenme yaşı arasında güçlü ve negatif bir ilişki olduğunu; özellikle kadınların üniversiteye katılımının evliliğin ertelenmesi ve doğurganlığın düşüşünde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. İl düzeyindeki regresyon analizleri, yükseköğretim mezuniyet oranlarının doğurganlığı anlamlı biçimde azalttığını ortaya koymaktadır. Sosyoekonomik gelişmişlik tek başına ele alındığında doğurganlıkla negatif ilişkilidir; ancak modele eğitim değişkeni dâhil edildiğinde bu etki istatistiksel olarak anlamsızlaşmaktadır. Aracılık analizleri, üniversite mezuniyet oranlarının sosyoekonomik gelişmişlik ile doğurganlık arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı değişken olduğunu doğrulamaktadır. Bulgular, Türkiye’de doğurganlık düşüşünün esas olarak sosyoekonomik gelişmeden ziyade eğitim yaygınlaşması tarafından yönlendirildiğini göstermektedir. Türkiye örneği, Doğu Asya ülkeleri ve İran’da gözlenen örüntülerle benzerlik taşırken, Avrupa ile Asya arasında konumlanan orta gelirli bir toplumda doğurganlık düşüşünün bölgesel olarak eşitsiz seyrini de ortaya koymaktadır. Çalışma, düşük doğurganlık bağlamında demografik kuram ve politika tartışmalarına önemli katkılar sunmaktadır.
Abstract
This study analyzes fertility decline (crude birth rate) in Turkiye by focusing on education expansion, marriage behavior, and socio-economic development, situating the country within the broader Asian and European low-fertility literature. Using a two-stage quantitative design, it combines national time series data (2009-2024) with province-level cross-sectional data for 2024. Pearson correlation analyses show a strong negative relationship between fertility rates and rising marriage ages for both women and men, with female university enrollment playing a key role in marriage postponement and fertility decline. Provincial regression analyses reveal that higher university graduation rates significantly reduce fertility. Although socio-economic development is negatively associated with fertility when examined alone, this association becomes statistically insignificant once education is included. Mediation analyses further indicate that university graduation rates significantly mediate the relationship between socio-economic development and fertility. Overall, the findings indicate that fertility decline in Turkiye is driven primarily by educational expansion rather than socio-economic development itself. The Turkish case mirrors patterns observed in East Asia, Iran and Europe, while also reflecting a regionally uneven fertility transition within a middle-income society positioned between Europe and Asia. The study contributes to low-fertility theory and policy discussions.