Dergiler / Doğu Araştırmaları / 2025 / Cilt: 1 Sayı: 31

MUHAMMED B. AHMED EL-METEVELLÎ’NİN AHKÂMÜ’L-HEMZETEYN Lİ’L-KURRÂİL-AŞERATİ MİN TARİKİ’Ş-ŞÂTIBİYYE VE’D-DURRE ADLI RİSALESİNİN TAHKİK VE TAHLİLİ

INVESTIGATION AND STUDY OF A TREATISE ON THE TWO HAMZAS FOR THE TEN QURRAS ACCORDING TO THE SHATIBIYYAH AND AL-DURRAH BY MUHAMMAD IBN AHMAD AL-MUTAWALI

Ömer Özbek(Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0001-7668-1701
Sayfa
21–42
Yayın Tarihi
2025-06-23
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tahkîk, teshil, ibdâl ve iskat gibi farklı terimlerle ifade edilmiş olan bu okuyuş biçimleri hemze hakkındaki ihtilafların çeşitliliğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kıraat ilminde hemze konusu hemen her kıraat âlimi tarafından eserlerinde incelenmiş olan önemli bir konudur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Birbirine uğrayan iki hemzenin nasıl okunacağı meselesi bu nedenle kıraat âlimleri arasında farklı vecihlerde uygulanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Tahkîk, teshil, ibdâl ve iskat gibi farklı terimlerle ifade edilmiş olan bu okuyuş biçimleri hemze hakkındaki ihtilafların çeşitliliğini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kıraat · İki Hemze · Risale fi Ahkâmi’l-Hemzeteyn

Özet

Kıraat ilminde hemze konusu hemen her kıraat âlimi tarafından eserlerinde incelenmiş olan önemli bir konudur. Hemze kimi âlimler tarafından Arap alfabesinde müstakil bir harf kabul edilerek Elif-ba’da yer almıştır. Diğer bazılarınca ise onun sayılmayacağı ve Elifin harekeli hali olduğu benimsendiğinden alfabeye dâhil olmamıştır. Bu konudaki ihtilaf sadece hemzenin alfabeye alınıp alınmaması ile kalmamış, onun okunuşuna da sirayet etmiştir. Birbirine uğrayan iki hemzenin nasıl okunacağı meselesi bu nedenle kıraat âlimleri arasında farklı vecihlerde uygulanmıştır. Tahkîk, teshil, ibdâl ve iskat gibi farklı terimlerle ifade edilmiş olan bu okuyuş biçimleri hemze hakkındaki ihtilafların çeşitliliğini göstermektedir. Usul ve Ferş şeklindeki ayrımda ilk kısımda yer alan hemze vecihleri çoğunlukla âyetin anlamına etki etmemektedir. Bununla birlikte kıraat ve tefsir eserlerinde müstakil birer konu olarak ele alınmasının yanında birbirine uğrayan hemzelerin okuyuş farklılıkları ile ilgili müstakil risaleler de yazılmıştır. Bahsi geçen türden bir yazma olan Risale fi Ahkâmi’l-Hemzeteyn li’l-Kurrâil Aşerati min Tariki’ş-Şâtıbiyye ve’d-Durre’nin tahkik ve tahlili ise bu çalışmanın konusunu oluşturmuştur. Tahkikle alana daha kolay okunabilecek bir metin kazandırmak ve müstakil çalışmanın incelenmesi konusunda kıraat alanı akademisyenlerine kolay ulaşılıp incelenebilecek bir materyal hazırlamak amaçlanmıştır. Çalışmada risalenin müellifi olan Muhammed b. Ahmed el-Metevellî’nin hayatı hakkında kısa bilgi verildikten sonra, eserin tahlil ve tahkiki yapılmıştır.

Abstract

In the science of Qira'at, the subject of hamza is an important subject that has been studied by almost every qira'at scholar in his works. Hamza was accepted as a separate letter in the Arabic alphabet by some scholars and took part in Alif-ba. It was not included in the alphabet because it was accepted by some others that it would not be counted and that it was the mobile of Alif With Harkah. The dispute on this issue was not only about whether the level should be taken into the alphabet, but also its recitation. For this reason, the issue of how to read the two hamzas that meet each other has been applied in different vaceehs among the scholars of qira'at. These forms of reading, expressed in various terms such as tahkeek (investigation), tasheel (facilitation) and ibdal (compensation), show the diversity of disputes about hamza. In the distinction between Usul and Farsh (modus and exception), the same phrases included in the first part mostly do not affect the meaning of the verse. However, in addition to being treated as a separate subject in the qira'at and tafsir works, separate treatises have also been written about the differences in the reading of the levels that cross each other. The investigation and introduction of Risala fi Ahkam al-Hamzatain li al-qiraat al-Ashera min Tariq al-Shatibiyya and al-Durra, a manuscript, formed the subject of this study. It is aimed to provide a text that can be read more easily through the investigation and to prepare a material that can be easily accessed and examined by academics of the field of education about the examination of individual studies. Muhammad b. Ahmad al-Mutawalli, who is the author of the treatise in the study. After a brief information was given about the life of Muhammad b. Ahmad al-Metawalli, the work was introduced and added to it by conducting an investigation.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özbek, Ö., Taha, R. N. T. (2025). MUHAMMED B. AHMED EL-METEVELLÎ’NİN AHKÂMÜ’L-HEMZETEYN Lİ’L-KURRÂİL-AŞERATİ MİN TARİKİ’Ş-ŞÂTIBİYYE VE’D-DURRE ADLI RİSALESİNİN TAHKİK VE TAHLİLİ. Doğu Araştırmaları, Cilt: 1 Sayı: 31, 21–42. https://ajindex.com/articles/1473857

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (15)

  1. . القران الكريم.
  2. الأعلام، خير الدين بن محمود بن محمد بن علي بن فارس الزركلي(ت1396هـ)، دار العلم للملايين، الطبعة: الخامسة عشر، 1422هـ - 2002م.
  3. الإقناع في القراءات السبع، أبو جعفر أحمد بن علي بن أحمد بن خلف الأنصاري الغرناطي المعروف بابن الباذش (ت 540هـ)، دار الصحابة التراث.
  4. الإمام المتولي وجهوده في علم القراءات، إبراهيم بن سعيد بن حمد الدوسري، مكتبة الرشد – الرياض، الطبعة: الأولى، 1420هـ - 1999م.
  5. البدور الزاهرة في القراءات العشرة المتواترة، عبد الفتاح القاضي (ت1403)، دار الكتاب العربي – بيروت – لبنان، الطبعة: الأولى، 1401هـ - 1981م.
  6. جمهرة أعلام الأزهر الشريف في القرنين الرابع عشر والخامس عشر الهجريين، أسامة الأزهري، مكتبة الإسكندرية، طبعة: 1440هـ -2019م.
  7. الرحيق المختوم في نشر اللؤلؤ المنظوم، الحسن بن خلف الحسيني، مطبعة المعاهد – مصر، الطبعة: الأولى.
  8. الروض النضير في تحرير أوجه الكتاب المنير، محمد بن أحمد المتولي (1313هـ - 1895م)، تحقيق: خالد حسن أبو الجود، 1425هـ - 2004م.
  9. فتح المعطي وغنية المقري في شرح مقدمة ورش المصري، محمد بن أحمد المتولي(ت1313هـ)، تحقيق: زيدان أبو المكارم حسن، مطبعة السعادة ـ مصر، نشرته مكتبة القاهرة، الطبعة: الأولى، 1366هـ - 1947م.
  10. فهرس الكتب الموجودة بالمكتبة الأزهرية إلى سنة 1371 هـ -1952م، مطبعة الأزهر- القاهرة، الطبعة: الثانية، 1371 هـ - 1952.
  11. فهرس الخزانة التيمورية: دار الكتب المصرية - القاهرة ١٣٦٧ هـ - ١٩٤٨م.
  12. الكنز في القراءات العشر، عبد الله بن عبد المؤمن بن الوجيه بن عبد الله بن علي بن المبارك التاجر الواسطي المقرئ تاج الدين ويقال نجم الدين (ت741هـ)، تحقيق: خالد المشهداني، مكتبة الثقافة الدينية – القاهرة، الطبعة: الأولى، 1425هـ - 20005م.
  13. النشر في القراءات العشر، أبو الخير شمس الدين ابن الجزري محمد بن محمد بن يوسف (ت833هـ)، تحقيق: محمد علي الضباع، المطبعة التجارية الكبرى.
  14. هداية القاري الى تجويد كلام الباري، عبد الفتاح بن السيد عجمي بن السيد العسس المرصفي المصري (ت 1409هـ - 1988م)، مكتبة طيبة – المدينة المنورة، الطبعة: الثانية.
  15. الوافي في شرح الشاطبية في القراءات السبع، عبد الفتاح بن عبد الغني بن محمد القاضي (ت 1403هـ)، مكتبة السوداني للتوزيع، الطبعة: الرابعة.