Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışmada Osmanlı Devleti’nin bölgede yaşanan hareketlilik karşısında askeri tedbirlerle birlikte bölgedeki Sünnî tekke, zaviye ve ulema çevrelerini destekleyerek toplumsal dengeyi korumaya çalıştığı tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
XVI. yüzyılın başlarında Osmanlı-Safevî rekabeti, Anadolu’nun siyasi ve toplumsal yapısını derinden etkileyen gelişmelere yol açmıştır. Bu süreçte Safevî Devleti’nin Anadolu’daki Türkmen toplulukları üzerindeki propaganda faaliyetleri, özellikle sınır ve uç bölgelerde önemli hareketlilikler meydana getirmiştir. Şah İsmail’in halifelerinden Rumlu Nur Ali Halife’nin Erzincan merkezli faaliyetleri de bu çerçevede değerlendirilmelidir. Bölgede yaşanan hareketlilik kaynaklarda sıkça geçen “Kızılbaş Fetreti” kavramıyla ifade edilmiştir. Bu dönemde köylerin boşalması, halkın zorla götürülmesi, nüfus hareketleri, ekonomik düzenin bozulması ve vakıf-zaviye sisteminin zarar görmesi gibi önemli sosyo-ekonomik sonuçları olduğu görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu olayın etkilerini, Doğu Karadeniz Bölgesi özelinde başta tahrir defterleri olmak üzere arşiv kayıtları ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynaklarını Osmanlı Arşivi’nde bulunan XVI. yüzyıla ait mufassal ve mücmel tahrir defterleri ile Mühimme kayıtları oluşturmaktadır. Özellikle Kürtün vilayeti, Giresun havalisi, Harşit vadisi, Bayburt ve Yukarı Çoruh-Kelkit hattına ait kayıtlar değerlendirilerek olayın bölgesel etkileri üzerinde durulmuştur. Ayrıca bazı şahısların Safevî hareketine katıldığı, bir kısmının ise baskı ve zorlamaya maruz kaldığı anlaşılmaktadır. Çalışmada Osmanlı Devleti’nin bölgede yaşanan hareketlilik karşısında askeri tedbirlerle birlikte bölgedeki Sünnî tekke, zaviye ve ulema çevrelerini destekleyerek toplumsal dengeyi korumaya çalıştığı tespit edilmiştir.
Abstract
The Ottoman–Safavid rivalry in the early sixteenth century led to developments that profoundly affected the political and social structure of Anatolia. During this period, the propaganda activities of the Safavid State among the Turkmen communities of Anatolia gave rise to significant movements, particularly in the frontier and border regions. The activities of Rumlu Nur Ali Khalifa, one of Shah Ismail’s khalifas, centred in Erzincan, should also be evaluated within this context. The unrest experienced in the region has been frequently referred to in the sources by the term “Kızılbaş Fetreti”. During this period, the abandonment of villages, the forced removal of the population, population movements, the disruption of the economic order, and the deterioration of the waqf and zāwiya system had significant socio-economic consequences. This study aims to examine the effects of these events on the Eastern Black Sea Region in the light of archival records, particularly the tahrir registers. The main sources of the study consist of the sixteenth-century detailed (mufassal) and summary (mücmel) tahrir registers preserved in the Ottoman Archives, together with the Mühimme registers. In particular, the records relating to the province of Kürtün, the Giresun region, the Harşit valley, Bayburt, and the Upper Çoruh–Kelkit line have been examined in order to evaluate the regional impact of these events. Furthermore, it has been determined that some individuals joined the Safavid movement, while others were subjected to pressure and coercion. The study has also found that, in response to the unrest in the region, the Ottoman State sought to preserve social stability not only through military measures but also by supporting the Sunni tekkes, zāwiyas, and the ulama.