Dergiler / Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 7 Sayı: 1

Siyasetnamelerde denge ve düzen

Balance and order in Siyasatnamas

Muhammet Metin Adıgüzel(Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı)0000-0002-9249-9050
Sayfa
106–121
Yayın Tarihi
2025-06-20
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Modern ulus devlet Batı Avrupa’nın siyasal anlayışına dayanıyor olsa da siyasetname geleneğinin denge ve düzenin kurulması açısından kadim ilkeler içerdiği ve özellikle günümüz Müslüman devletlerinin kendilerini yapılandırmaları açısından önem arz ettikleri düşünülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Müslüman dünyasında hicretin ilk asırlarından itibaren var olagelen bir yönetim anlayışı mevcuttur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Siyasetnameler benzer konuları işlemekle birlikte aralarında şekil ve üslup açısından farklılıklar da bulunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Modern ulus devlet Batı Avrupa’nın siyasal anlayışına dayanıyor olsa da siyasetname geleneğinin denge ve düzenin kurulması açısından kadim ilkeler içerdiği ve özellikle günümüz Müslüman devletlerinin kendilerini yapılandırmaları açısından önem arz ettikleri düşünülmektedir.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Siyasetname Geleneği · Siyasetnamelerde Denge · Siyasetnamelerde Hükümdar

Özet

Müslüman dünyasında hicretin ilk asırlarından itibaren var olagelen bir yönetim anlayışı mevcuttur. Dini ilkelere dayanan bu anlayış devleti idare edenlere yönelik tavsiyeler içeren siyasetname geleneğini doğurmuştur. Siyasetnameler; siyasi, dini ve ahlaki eserler olup, bu tür eserlerde ele alınan başlıca konular arasında hükümdarda aranacak özellikler, devlet memurlarının seçiminde liyakatin önemi, askeri ve mali teşkilatlanma yer almaktadır. Siyasetnameler benzer konuları işlemekle birlikte aralarında şekil ve üslup açısından farklılıklar da bulunmaktadır. Bazı siyasetnameler doğrudan hükümdara hitap ederken, bazıları daha alt kademedeki yöneticilere ya da genele hitap etmektedir. Yazarların nitelikleri, yaşadıkları coğrafya ve içinde bulundukları koşullar da siyasetname içeriklerine yansımaktadır. Bununla birlikte tüm siyasetnamelerde denge ve düzen esas ilgi alanıdır. Yine bir devletin ancak adalet ve fazilet üzere ayakta kalabileceği tüm siyasetnamelerin ana yargısıdır. Bu bağlamda siyasetnamelerde ordu, maliye, hukuk, sosyal ve ticari hayat gibi alanların nasıl temellendirilmesi gerektiğine ilişkin öğütler de bulunmaktadır. Modern ulus devlet Batı Avrupa’nın siyasal anlayışına dayanıyor olsa da siyasetname geleneğinin denge ve düzenin kurulması açısından kadim ilkeler içerdiği ve özellikle günümüz Müslüman devletlerinin kendilerini yapılandırmaları açısından önem arz ettikleri düşünülmektedir.

Abstract

There is a management approach that has existed in the Muslim world since the first centuries of the Hijra. This understanding, which is based on religious principles, gave birth to a political tradition, which includes recommendations for those who rule the state. Siyasatnamas are political, religious and moral books. The main topics discussed in such works include the characteristics to be sought in a ruler, the importance of merit in the selection of civil servants, military and financial organization. Siyasatnamas even though they deal with similar topics, there are differences between them in terms of form and style. While some siyasatnamas address the king directly, others address lower-level rulers or the general public. The qualifications of the authors, the geography they live in and the conditions they live in are also reflected in the contents of the books. However, balance and order are the main areas of interest in all siyasatnamas. Again, it is the main judgment of all siyasatnamas that a state can only continue with justice and virtue. In this context, the siyasatnamas provide advice on how areas such as the military, finance, law, social and commercial life should be based. Although the modern nation-state is based on the political understanding of Western Europe, it is though that the siyasatnamas tradition contains ancient principles in terms of establishing balance and order, and they are especially important for the self-construction of today's Muslim states.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Adıgüzel, M. M. (2025). Siyasetnamelerde denge ve düzen. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 7 Sayı: 1, 106–121. https://doi.org/10.58588/aru-jfeas.1527155

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Adalıoğlu, H. H. (2009). Siyasetname. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 37, 304–306.
  2. Adıgüzel, M. M. (2018). Egemenliğin dört hali. Ankara: Sega Matbaacılık.
  3. Altay, A. (2011). Klasik dönem Osmanlı siyasetname geleneğine genel bir bakış. Journal of Turkish Studies, 6(3), 1795–1809.
  4. Atmaca, V. (2003). Hadisleri bakımından siyasetnameler. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8, 45–58.
  5. Canatan, K. (2009). Geleneksel siyaset ve devlet felsefesinin bir yorumu olarak siyasetname: Büyük devlet adamı Nizamülmülk’ün devlet ve siyaset anlayışı üzerine. Journal of Turkish Studies, 4(7), 194–220.
  6. Dan, Y. (2010). Konfüçyüs (Ç. Erendağ, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
  7. Duralı, T. (2019). Çağdaş İngiliz Yahudi küresel medeniyeti (10. basım). İstanbul: Dergâh Yayınları. El-Defteri, M. P. (1969). Nesâyihü’l-vüzerâ ve’l-ümerâ veya Kîtab-ı Güldeste Nizâm-ı Devlete Müteallik Risale. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  8. Gürbüz, D. (1999). Bir Osmanlı aydını Bursalı Mehmet Tahir Bey ve Siyaset’e Müteallik Asar-ı İslamiye adlı risalesi. İslami Araştırmalar Dergisi, 12(1), 58–64.
  9. Has Hacib, Y. (2019). Kutadgu Bilig (M. Tunçel, Çev.). Ankara: Gençlik Spor Yayınları.
  10. Has Hacib, Y. (2012). Kutadgu Bilig (Y. Çağbayır, Çev.) (13. basım). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  11. İbn Teymiye. (1999). Siyaset (Siyâsetü’ş-şerʿiyye) (V. Akyüz, Çev.) (2. basım). İstanbul: Dergâh Yayınları.
  12. Karataş, İ. E. (2014). Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Marifetname’sinde Anasır-ı Erbaa (Dört unsur) görüşü. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 104–122.
  13. Karlığa, H. (1991). Anasır-ı erbaa. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 3, 149–151.
  14. Keykavus. (2007). Kabusname (Mercimek Ahmed, Çev.; O. Gökyay, Haz.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
  15. Kınalızade, A. E. (2013). Devlet ve aile ahlakı. Ankara: Tutku Yayınevi.
  16. Koçi Bey. (t.y.). Koçi Bey Risalesi (Z. Danışman, Haz.). Türk Kültürü Kaynak Eserleri Dizisi – Devlet Kitapları.
  17. Koyuncu, A. A. (2023). Vasat sosyolojisi. İstanbul: Pınar Yayınları.
  18. Kömbe, İ. (2013). Dünya düzeninin temelleri: Adalet dairesi literatürüne giriş. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 18(35), 139–198.
  19. Maverdi. (2004). Siyaset sanatı (Naṣîḥatü’l-mülûk) (M. Sarıbıyık, Çev.). İstanbul: ARK Yayınları. Nizamülmülk. (2014). Siyasetname (M. Ayar, Çev.) (7. basım). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  20. Önder, Ö. (2014). Yönetimde adalet ve saadet: Bir nasihatname geleneği olarak siyasetname. Antalya: Lotus Yayınevi.
  21. Öztürk, M. (2013). Tarih ve siyasetnameler çerçevesinde klasik Türk edebiyatında vezir hikayeleri. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 49, 73–93.
  22. Satıcı, M. (2013). Teori ve pratik arasında Aristoteles üzerine. Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar Dergisi, 6(2), 19–52.
  23. Sealibi. (1997). Hükümdarlık sanatı (Âdâbü’l-mülûk) (S. Aykut, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
  24. Turtuşi. (1995). Sirâcü’l-mülûk (S. Aykut, Çev.). İstanbul: İnsan Yayınları.
  25. Türk, H. B. (2012). Çoban ve kral. Ankara: İletişim Yayınları.
  26. Uçar, Y. A. (2012). Osmanlı siyaset-yönetim düşün geleneği: Daire-i Adalet’in yönetimi. Memleket Siyaset Yönetim Dergisi, 7(17), 1–33.