KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 4

Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey'in Kaleminden Cumhuriyet'in İlanı

The Proclamation of the Republic in the Writings of Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey

Mustafa Özyürek(MALATYA TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0517-9241
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-07-26
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma, Ruşen Eşref Bey'in Cumhuriyet'in ilanına ilişkin tanıklık ve değerlendirmelerini, dönemin önde gelen isimlerinin hatıratları ve süreli yayınları esas alınarak incelemekte; söz konusu tanıklıkların Cumhuriyet'in ilanı ve sonrasında yaşanan gelişmelerin anlaşılmasına sağladığı katkıyı tarihsel bağlam içerisinde değerlendirmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey, Osmanlı Devleti'nin son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan sürece tanıklık etmiş önemli aydın, gazeteci ve devlet adamlarından biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mustafa Kemal Paşa ile 1918 yılında tanışmış, onu Türk ve dünya kamuoyuna tanıtan ilk isimler arasında yer almış, ardından Millî Mücadele'ye katılmıştır. 1923 yılında Afyonkarahisar milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmiş, Cumhurbaşkanlığı Umumi Kâtipliği görevinde bulunmuş ve çeşitli diplomatik temsilciliklerde Türkiye Cumhuriyeti'ni temsil etmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma, Ruşen Eşref Bey'in Cumhuriyet'in ilanına ilişkin tanıklık ve değerlendirmelerini, dönemin önde gelen isimlerinin hatıratları ve süreli yayınları esas alınarak incelemekte; söz konusu tanıklıkların Cumhuriyet'in ilanı ve sonrasında yaşanan gelişmelerin anlaşılmasına sağladığı katkıyı tarihsel bağlam içerisinde değerlendirmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ruşen Eşref Ünaydın · Cumhuriyet'in İlanı · Millî Mücadele

Özet

Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey, Osmanlı Devleti'nin son döneminden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan sürece tanıklık etmiş önemli aydın, gazeteci ve devlet adamlarından biridir. Eğitim, edebiyat ve basın alanlarında yürüttüğü faaliyetlerin yanı sıra kaleme aldığı eserlerle Türk düşünce, basın ve siyasal hayatında önemli bir yer edinmiştir. Mustafa Kemal Paşa ile 1918 yılında tanışmış, onu Türk ve dünya kamuoyuna tanıtan ilk isimler arasında yer almış, ardından Millî Mücadele'ye katılmıştır. 1923 yılında Afyonkarahisar milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmiş, Cumhurbaşkanlığı Umumi Kâtipliği görevinde bulunmuş ve çeşitli diplomatik temsilciliklerde Türkiye Cumhuriyeti'ni temsil etmiştir. Cumhuriyet'in kuruluş sürecinde Mustafa Kemal Paşa'nın en yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak siyasal gelişmeleri yakından izlemiş ve bu döneme ilişkin gözlem ve değerlendirmelerini eserlerine yansıtmıştır. Bu çalışma, Ruşen Eşref Bey'in Cumhuriyet'in ilanına ilişkin tanıklık ve değerlendirmelerini, dönemin önde gelen isimlerinin hatıratları ve süreli yayınları esas alınarak incelemekte; söz konusu tanıklıkların Cumhuriyet'in ilanı ve sonrasında yaşanan gelişmelerin anlaşılmasına sağladığı katkıyı tarihsel bağlam içerisinde değerlendirmektedir.

Abstract

Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey was one of the prominent intellectuals, journalists, and statesmen who witnessed the final years of the Ottoman Empire and the foundation of the Republic of Türkiye. Through his activities in education, literature, journalism, and public service, he occupied a significant place in Turkish intellectual, political, and press history. After meeting Mustafa Kemal Pasha in 1918, he became one of the first writers to introduce him to the Turkish and international public and subsequently joined the Turkish National Struggle. Elected to the Grand National Assembly as the deputy for Afyonkarahisar in 1923, he later served as Secretary General of the Presidency and represented the Republic of Türkiye in several diplomatic appointments abroad. As one of Mustafa Kemal Pasha's closest associates, he closely observed the political developments surrounding the establishment of the Republic and reflected his observations in his memoirs and other writings. Drawing upon Ruşen Eşref Bey's works together with contemporary memoirs and period newspapers, this study examines his interpretations of the proclamation of the Republic and evaluates the contribution of his testimony to understanding the political developments that accompanied the establishment of the new regime.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özyürek, M. (2026). Ruşen Eşref (Ünaydın) Bey'in Kaleminden Cumhuriyet'in İlanı. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 4. https://ajindex.com/articles/1443409

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (58)

  1. Anadolu'da Yenigün. (1923, 24 Eylül). Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin beyanat-ı mühimmesi. Sayı 1287-910, s. 1.
  2. Artuç, N. (2008). Cemal Paşa. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  3. Atatürk, K. (1969). Nutuk (C. 2: 1920–1927). Türk Devrim Tarihi Enstitüsü, Millî Eğitim Basımevi.
  4. Atatürk, K. (1970). Nutuk (C. 1: 1919–1920). Türk Devrim Tarihi Enstitüsü, Millî Eğitim Basımevi.
  5. Atay, F. R. (2012). Çankaya: Atatürk'ün doğumundan ölümüne kadar. Pozitif Yayınları.
  6. Baran, T. A. (1999). İstanbul basınında Cumhuriyetin ilanına tepkiler ve yorumlar. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 15(44), 627–643.
  7. Berkes, N. (2003). Türkiye'de çağdaşlaşma (A. Kuyaş, Haz.). Yapı Kredi Yayınları.
  8. Cebesoy, A. F. (2011). Siyasi hatıralar (C. 1–2, O. S. Kocahanoğlu, Haz.). Temel Yayınları.
  9. Cumhuriyet. (1959, 22 Eylül). Sayı 12629, s. 1.
  10. Cumhuriyet. (1959, 24 Eylül). Sayı 12631, s. 4.
  11. Doğan, N. (2024). Cumhuriyetin ilanı ve Hüseyin Rauf Orbay. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(Cumhuriyet'in 100. Yılı Özel Sayısı), 70–81.
  12. Eroğlu, H. (1989). Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 6(16), 7–26.
  13. Eşref, R. (1915). Mülakatlar 6: Mustafa Kemal Paşa. Yeni Mecmua (Nüsha-yı Fevkalâde), 130–143.
  14. Güneş, İ. (2021). Cumhuriyet'in ilanı. İçinde Atatürk Ansiklopedisi. (ss. 1-4). Atatürk Araştırma Merkezi.
  15. İğdemir, U. (1995). Ruşen Eşref Ünaydın (1892–1959). Belleten, 23(92), 627–636.
  16. İkdam. (1923, 30 Teşrin-i Evvel). Sayı 9546, s. 1.
  17. Kandemir, F. (1965). Hatıraları ve söyleyemedikleri ile Rauf Orbay. Sinan Matbaası.
  18. Kansu, M. M. (1986). Erzurum'dan ölümüne kadar Atatürk'le beraber (C. 2). Türk Tarih Kurumu.
  19. Kansu, M. M. (1997). Erzurum'dan ölümüne kadar Atatürk'le beraber (C. 1). Türk Tarih Kurumu.
  20. Karabekir, K. (2009). Günlükler (1906–1948) (C. 2, Y. Demirel, Haz.). Yapı Kredi Yayınları.
  21. Karabekir, K. (2019). Paşaların kavgası: İnkılap hareketlerimiz. Truva Yayınları.
  22. Nadi, Y. (1999). Cumhuriyet yolunda (S. Karaören, Haz.). Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık.
  23. Okyar, F. (1980). Üç devirde bir adam (C. Kutay, Haz.). Tercüman Yayınları.
  24. Türk Dili (1959). Onur üyelerimiz: 3 Ruşen Eşref Ünaydın. 8(92), 429–434.
  25. Orbay, R. (1993). Cehennem değirmeni: Siyasi hatıralarım (C. 2). Emre Yayınları.
  26. Özalp, K., & Özalp, T. (1992). Atatürk'ten anılar. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  27. Özkan, A. (2025). İmparatorluk'tan ulus-devlete geçişte rejim tartışmaları ve Cumhuriyet'in ilanı. Türk Düşün Dergisi, (1), 2–22.
  28. Öztürk, K. (1993). Türk Parlamento Tarihi: TBMM II. Dönem (1923–1927) (C. 1). Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları.
  29. Öztürk, K. (1995). Türk Parlamento Tarihi: TBMM II. Dönem (1923–1927) (C. 3). Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları.
  30. Özyürek, M. (2026). Artvin'de (Çoruh) Cumhuriyet Bayramı kutlamaları (1936–1945). Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 586–613.
  31. Rauf Orbay'ın hatıraları (1914–1945). (2005). (O. S. Kocahanoğlu, Haz.). Temel Yayınları.
  32. Resmî Ceride. (1339, 4 Teşrîn-i Sâni). Sayı 40, s. 1.
  33. Sağlam, N. (2012). Ünaydın, Ruşen Eşref (1892–1959). İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 42, ss. 336–337). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  34. Sağlam, N. (2021). Ruşen Eşref Ünaydın (1892–1959). İçinde Atatürk Ansiklopedisi. (ss. 1-4). Atatürk Araştırma Merkezi.
  35. Tasvîr-i Efkâr. (1919, 24 Teşrîn-i Sâni). Sayı 2880, s. 1.
  36. Tasvîr-i Efkâr. (1919, 25 Teşrîn-i Sâni). Sayı 2881, s. 1.
  37. Tasvîr-i Efkâr. (1919, 27 Teşrîn-i Sâni). Sayı 2883, s. 1.
  38. Tosun, R. (2002). Cumhuriyetin ilanında kamuoyu. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (12), 99–107.
  39. Tunaya, T. Z. (1988). Türkiye'de siyasal partiler (C. 1: İkinci Meşrutiyet Dönemi 1908–1918). Hürriyet Vakfı Yayınları. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1924). TBMM Zabıt Ceridesi (Devre II, C. 3, İçtima Senesi 1).
  40. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (1925). TBMM Zabıt Ceridesi (Devre II, C. 7, İçtima Senesi 2).
  41. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/40.74.1).
  42. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/43.15.6).
  43. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/48.70.13).
  44. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/87.70.5).
  45. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/88.76.12).
  46. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/105.20.6).
  47. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Cumhuriyet Arşivi (BCA, 30.18.1.2/109.60.1).
  48. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi (Belge No. 37338-149774-8).
  49. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi (Fon 110-9-1-11, Kutu 15, Gömlek 0, Sıra 20).
  50. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı. (t.y.). Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi (Fon 110-9-1-11, Kutu 15, Gömlek 0, Sıra 36).
  51. Üçüncü, U. (2023). Cumhuriyetin ilanı ve yankıları. İçinde M. A. Yalçınkaya, B. Can Emir ve S. Demirel (Ed.), Zamanın izleri: Demokrasi ve Cumhuriyet (ss. 83–102). Karadeniz Teknik Üniversitesi Yayınları.
  52. Ünaydın, R. E. (1954a). Atatürk ve millî tesanüt. Millî Tesanüt Birliği Yayını.
  53. Ünaydın, R. E. (1954b). Atatürk, tarih ve dil kurumları: Hâtıralar. Türk Tarih Kurumu.
  54. Ünaydın, R. E. (1960). İstiklâl yolunda. Türk Tarih Kurumu.
  55. Ünaydın, R. E. (1983). Mustafa Kemal Paşa'yı nasıl tanıdım. Türk Dili, (383), 411–421.
  56. Vatan. (1923, 30 Teşrîn-i Evvel). Sayı 198, s. 1.
  57. Vatan. (1923, 1 Teşrîn-i Sâni). Sabık Heyet-i Vekile Reisi Rauf Bey'le mühim bir mülâkat. Sayı 200, ss. 1–2. Yalman, A. E. (1997). Yakın tarihte gördüklerim ve geçirdiklerim (C. 1: 1888–1922, E. Ş. Erdinç, Haz.). Pera Turizm ve Ticaret A.Ş.
  58. Yeniyol. (1942, 29 Birinci Teşrin). Cumhuriyet nasıl ilan olundu? Sayı 2934, s. 3.