Dergiler / Akademik Sanat / 2025 / Sayı: 26

GÜZELLİĞİN EVRENSEL BİR İDEAL OLARAK KONUMLANDIRILMASI VE BEĞENİ YARGISI

Beauty and Ugliness within the Framework of Structuralist Aesthetics

Hamid Maharramov(NAHCİVAN DEVLET ÜNİVERSİTESİ, GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ)0009-0005-3332-6431
Tahir Çelikbağ(FIRAT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9905-222X
Fahrettin Geçen(İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0787-7505
Sayfa
101–114
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, yapısalcı estetik anlayış çerçevesinde güzellik ve çirkinlik kavramları birbirini tamamlayan ikili karşıtlıklar olarak değerlendirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Güzellik, tarih boyunca farklı şekillerde tanımlanmış ve çeşitli bağlamlarda ele alınarak tartışılmış bir kavramdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kant’ın estetik yargıyı öznel bir deneyim olarak ele alışı, Hegel’in güzelliği mutlak ideanın duyusal bir yansıması şeklinde yorumlaması ve Heidegger’in güzelliği varoluşsal bir gerçeklik olarak değerlendirmesi gibi görüşler temel alınarak felsefi bir çerçeve oluşturulmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, yapısalcı estetik anlayış çerçevesinde güzellik ve çirkinlik kavramları birbirini tamamlayan ikili karşıtlıklar olarak değerlendirilmiştir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Güzellik · Çirkinlik · Estetik

Özet

Güzellik, tarih boyunca farklı şekillerde tanımlanmış ve çeşitli bağlamlarda ele alınarak tartışılmış bir kavramdır. Antik Yunan’dan modern döneme kadar birçok filozof ve sanatçı, güzelliğin doğasını sorgulamış; onun mutlak bir ideal mi yoksa göreceli bir olgu mu olduğu üzerine çeşitli düşünceler geliştirmiştir. Bazı yaklaşımlar, güzelliğin evrensel ve değişmez bir ilkeye dayandığını savunurken; bazıları ise onun bireysel, kültürel ve sanatsal bağlamlara göre değişkenlik gösterdiğini ileri sürmüştür. Bu çalışmada güzellik kavramı, felsefi ve sanatsal perspektiflerden ele alınarak, onun mutlak bir ideal mi yoksa bağlamsal olarak değişen bir olgu mu olduğu sorgulanmaktadır. Öncelikle güzelliğin tanımı yapılmış; ardından tarihsel süreç içerisinde filozofların bu kavrama dair yaklaşımları incelenmiştir. Kant’ın estetik yargıyı öznel bir deneyim olarak ele alışı, Hegel’in güzelliği mutlak ideanın duyusal bir yansıması şeklinde yorumlaması ve Heidegger’in güzelliği varoluşsal bir gerçeklik olarak değerlendirmesi gibi görüşler temel alınarak felsefi bir çerçeve oluşturulmuştur. Araştırmanın amacı, güzellik kavramının sanatla ilişkisini incelemek ve sanat tarihi boyunca ortaya çıkan farklı güzellik anlayışlarını değerlendirmektir. Bu doğrultuda, Antik Yunan döneminde oran ve uyum yasalarına dayalı estetik anlayıştan başlanarak, Rönesans’ta idealize edilmiş insan figürü ile perspektifin kullanımı incelenmiş; zarafet ve asalet kavramlarıyla güzellik anlayışının nasıl şekillendiği ortaya konmuştur. Ayrıca güzelliğin, çirkinlik kavramı olmaksızın anlam kazanamayacağı düşüncesi vurgulanmış; Kant’ın bu iki kavramı sistematik biçimde birbiriyle ilişkilendirdiği görüşüne yer verilmiştir. Çalışmada estetiğin sanatla ilişkisi de detaylı biçimde ele alınmıştır. Güzellik ve çirkinliğin zaman içerisinde sanatla nasıl iç içe geçtiği, birbirini nasıl etkilediği ve dönüştürdüğü analiz edilmiştir. Böylece sanat, güzellik ve çirkinlik kavramlarının tarihsel süreç içerisindeki değişimi ve dönüşümü bütüncül bir şekilde ortaya konmuştur. Bu araştırma nitel yöntemle yürütülmüş, konunun teorik altyapısını güçlendirmek amacıyla kapsamlı bir literatür taramasına başvurulmuştur. Sonuç olarak, yapısalcı estetik anlayış çerçevesinde güzellik ve çirkinlik kavramları birbirini tamamlayan ikili karşıtlıklar olarak değerlendirilmiştir. Güzellik, estetik değerin taşıyıcısı olan bir "gösteren" niteliği kazanırken; çirkinlik ise bu değerin eksiltilmiş, bozulmuş ya da tersyüz edilmiş hali olarak anlam kazanmıştır.

Abstract

Beauty has been defined in various ways and discussed within different contexts throughout history. From Ancient Greece to the modern era, numerous philosophers and artists have questioned the nature of beauty, generating diverse thoughts on whether it constitutes an absolute ideal or a relative phenomenon. While some perspectives argue that beauty is based on a universal and immutable principle, others claim that it varies depending on individual, cultural, and artistic contexts. This study explores the concept of beauty from both philosophical and artistic perspectives, questioning whether it should be considered an absolute ideal or a concept shaped by contextual variables. First, the definition of beauty is addressed, followed by an examination of philosophical approaches to the concept throughout history. A philosophical framework is established through the views of Kant who considered aesthetic judgment as a subjective experience Hegel, who interpreted beauty as a sensory manifestation of the absolute idea, and Heidegger, who approached beauty as an existential reality. The aim of this research is to investigate the relationship between beauty and art, and to evaluate the various understandings of beauty that have emerged throughout the history of art. In this context, the aesthetic understanding based on proportion and harmony in Ancient Greece is discussed, followed by the idealized human figure and the use of perspective in the Renaissance. Furthermore, the notions of grace and nobility are examined to demonstrate how they shaped the understanding of beauty. The study also emphasizes that beauty gains meaning only in contrast to ugliness, referencing Kant’s systematic interrelation of these two concepts. The relationship between aesthetics and art is analyzed in detail, investigating how beauty and ugliness have become intertwined with art over time and how they have influenced and transformed one another. Thus, the historical transformation and evolution of the concepts of beauty, ugliness, and art are presented in a holistic manner. This research was conducted using a qualitative methodology, with an extensive literature review employed to support the theoretical framework. As a result, within the scope of structuralist aesthetics, beauty and ugliness are interpreted as complementary binary oppositions. Beauty is conceptualized as a “signifier” that carries aesthetic value, while ugliness is understood as a diminished, distorted, or inverted form of that value. In this aesthetic context, ugliness is not perceived merely as a state of meaninglessness, but rather as a deviation or corruption of the inherent values of beauty.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Maharramov, H., Çelikbağ, T., Geçen, F. (2025). GÜZELLİĞİN EVRENSEL BİR İDEAL OLARAK KONUMLANDIRILMASI VE BEĞENİ YARGISI. Akademik Sanat, Sayı: 26, 101–114. https://doi.org/10.65082/akademiksanat.1726206

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (44)

  1. Adorno, T. W. (1997). Aesthetic Theory. (Trans. R. Hullot-Kentor). Minneapolis: University of Minnesota Press.
  2. Albayrak, Y., & Davun, B. (2021). Türk İslam Sanatinda Suret: Kubad-Abad Sasrayi Siren Tasvirli Çiniler Ve Estetiği. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(52), 197-211.
  3. Altuğ, T. (2007). Kant Estetiği. İstanbul: Payel Yayınları.
  4. Arat, N. (1996). Etik ve Estetik Değerler. İstanbul: Telos Yayınları.
  5. Arı, A., & Elmalı, O. (2024). Psikolojik Estetik İhtiyaç Ve Felsefi Estetik Düşünce. Mevzu: Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 171-193
  6. Aristotle. (1996). Poetics. (Trans. M. Heath). London: Penguin Classics.
  7. Arnheim, R. (1974). Art and Visual Perception: A Psychology of the Creative Eye. Berkeley: University of California Press.
  8. Baker, U. (2020). Sanat ve Arzu, İstanbul: İletişim Yayınları, 5, Baskı.
  9. Barthes, R. (1972). Mythologies. New York: Hill and Wang.
  10. Bozkurt, N. (1995). Sanat ve Estetik Kuramları. İstanbul: Sarmal Yayınları.
  11. Burke, E. (1990). A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful. Oxford: Oxford University Press.
  12. Çelikbağ Tş & Geçen, F. (2018). Görsel Sanatlarda Evrensel Dil Ve Sanatsal Sembolizm. Journal of International Social Research, 11(61).
  13. Çelikbağ, T., & Geçen, F. (2024). Zamanın Ötesinde Bir Devrimci Bir Ressam: Leonardo Da Vinci. ( Ed.: Arıkan, Y. E. N. & Yılmaz, S. B.), Sanat ve Tasarım Üzerine Araştırmalar, Konya: Palet Yayınları.
  14. Çelikbağ, T., Kalaycı, S., & Maharramov, H. (2024). Hiçlikten Yaratılan Kimlikler: Orhan Cebrailoğlu’nun Eserlerinde Varoluş Felsefesi. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, 7(14), 242-258.
  15. Cevizci, A. (2002). Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
  16. Danto, A. C. (1981). The Transfiguration of the Commonplace: A Philosophy of Art. Cambridge, MA: Harvard University Press.
  17. Dilmaç, S. (2019). Hegel Estetiğinde Sanatın Anlamlandırılışı. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 102-122.
  18. Eco, U. (1986). Art and Beauty in the Middle Ages. New Haven: Yale University Press. Geçen, F., Parsıl Ü. (2021). Sanat Alanları ile A’dan Z’ye Sanat, Sanat ve Estetik. Ed. Fahrettin Geçen ve Ahmet Aytaç, 327-340.
  19. Gombrich, E. H. (2002). The Story of Art. London: Phaidon Press.
  20. Güler, A. (2024). Kant’ın Estetik Anlayışı ve Bunun Edebi Eleştiriciliğe Etkisi. Söylem Filoloji Dergisi, 9(1), 112-124.
  21. Gürkök, & Eroğlu. (2005). Sanat Yaratıcı Sanat. İstanbul: Nelli Sanat Evi Yayını.
  22. Kant, I. (2000). Critique of the Power of Judgment. (Trans. P. Guyer & E. Matthews). Cambridge: Cambridge University Press.
  23. Kant, I. (2011). Yargı Yetisinin Eleştirisi (Çev.: Yardımlı, A.). Ankara: İdea Yayınları. Kristeller, P. O. (1951). "The Modern System of the Arts: A Study in the History of Aesthetics." Journal of the History of Ideas, 12(4), 496–527.
  24. Kula, O. B. (2011). Hegel Estetiği ve Edebiyat Kuramı II. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. Lévi-Strauss, C. (1963). Structural Anthropology. New York: Basic Books.
  25. Maharramov Alioğlu, H. (2024). Opalizmin Resim Sanatına Estetik Eenginlikleri İle Katkısı. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 9(1), 79-102.
  26. Maharramov Alioğlu, H., & Mustafayev, E. (2024). Sanat Tarihinin Sonu: Tarih Sonrası Sanat, Yapay Zeka ve Teknoloji. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, 7(13), 211-233.
  27. Mehdi, M. (2017). Kant On Aesthetic Of The Beautiful. International Journal of English Literature and Social Sciences, 2(2),
  28. Nejdat, E. J. (2011). Çoğul Estetik. İstanbul: Metis Yayınları.
  29. Örgel, S. (2024). İdeal Bedenden Çürümüş Bedene: Çirkin Ve Ölümlü Heykel. The Journal of Academic Social Science, 136(136), 241-262.
  30. Özden, H. Ö. (2002). Hellenizim Öncesi Yunan Felsefesine Güzelik Anlayışları, Beauty Ideas in Greek Philosophy Before Hellenism. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi(17).
  31. Panofsky, E. (1955). Meaning in the Visual Arts. Garden City, NY: Doubleday Anchor Books.
  32. Platon. (2001). Devlet (Çev. Sabahattin Eyüboğlu ve M. Ali Cimcoz). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  33. Platon. (2009). Şölen (Çev.: Akar, B.). İstanbul: Şule Yayınları.
  34. Rosenkranz, K. (2018). Çirkinin Estetiği (Çev.:Özdemir, Ç.M.). İstanbul: Muhayyel Yayıncılık.
  35. Sarı, G. (2024). Yargı Yetisi’nin Eleştirisi Bağlamında Kant’ın Estetik Anlayışı. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Ve Toplum Bilimleri Dergisi(61), 29-42.
  36. Şimşek, İ. (2014). Antikçağdan Alman İdealizmine: Estetik bir değer olarak güzellik. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 41, 329-346.
  37. Soykan, N. Ö. (2020). Estetik ve Sanat Felsefesi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları. Tatarkiewicz, W. (1970). A History of Six Ideas: An Essay in Aesthetics. The Hague: Martinus Nijhoff.
  38. Tülüce, H. A. (2021). Kavram ve İmge Özelinde Hegel’in Estetik Anlayışı. Din ve Bilim - Muş Alparslan Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 6-16.
  39. Tunalı, İ. (1998). Estetik. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  40. Tunalı, İ. (2020). Estetik Beğeni Çağdaş Sanat Felsefesi Üstüne. Ankara: Ayrıntı Basımevi.
  41. Umberto, E. (2016). Güzelliğin Tarihi (Çev.: Akkoyunlu, A.C.). İstanbul: Doğan Egomont Yayıncılık.
  42. Ünal, M. F., & Bağcı, M. Y. (2021). Güzellik ve Hakikat: Bir Kant ve Heidegger Buluşması. Turkish Studies - Religion, 16(2), 2.
  43. Yetkin, S. K. (1938). Estetik. İstanbul: Devlet Basımevi.
  44. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.