KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Akademik Sanat / 2026 / Sayı: 27

TEKSTİL DOĞAL BOYA UYGULAMALARINDA BİYOMORDAN KULLANIMI

Kübra Nur Yaldızbaş(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi)0000-0002-2261-9985
Banu Hatice Gürcüm(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi)0000-0001-9687-9598
Sayfa
41–54
Yayın Tarihi
2026-04-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ulaşılan bu araştırmada 5 farklı biyomordan konsantrasyonu ve mordansız, ön mordanlı ve son mordanlı boyama deney deseni ile ortaya konan %100 yün iplik boyama prosesi ele alınmış ve boyama sonrasında elde edilen haslık değerleri kıyaslanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:19. yüzyılın sonlarında sentetik boyarmaddelerin keşfedilmesi ile beraber doğal boyaların yaygın kullanımı azalarak yok olma seviyesine ulaşmıştır.1960’ların ortalarında çevre, ekoloji ve kirlilik kontrolü konuları çerçevesinde artan uluslararası farkındalığın bir sonucu olarak doğal boyalara yoğun ilgi ve yönelim söz konusu olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bununla birlikte, tekstil alanında doğal boyamanın haslık değerleri ve boyama verimi olmak üzere bazı dezavantajları bulunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Ulaşılan bu araştırmada 5 farklı biyomordan konsantrasyonu ve mordansız, ön mordanlı ve son mordanlı boyama deney deseni ile ortaya konan %100 yün iplik boyama prosesi ele alınmış ve boyama sonrasında elde edilen haslık değerleri kıyaslanmıştır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tekstil · doğal boya · biyomordan

Özet

19. yüzyılın sonlarında sentetik boyarmaddelerin keşfedilmesi ile beraber doğal boyaların yaygın kullanımı azalarak yok olma seviyesine ulaşmıştır.1960’ların ortalarında çevre, ekoloji ve kirlilik kontrolü konuları çerçevesinde artan uluslararası farkındalığın bir sonucu olarak doğal boyalara yoğun ilgi ve yönelim söz konusu olmuştur. Sentetik içerikli boyaların kullanımı ile üretim proseslerinde çevreye çok miktarda atık ve fikse olmamış boyarmadde salınımı gerçekleşmektedir öyle ki sentetik boyalar çevre için önemli bir kirlilik kaynağı oluşturmaktadır. Son yıllarda tekstil yaş işlemlerinde “sürdürülebilir” “çevre dostu” “ekolojik” ve “yeşil kimya” vb. kavramları her geçen gün daha çok önem kazanmaktadır. Doğal boyarmaddelerin sürdürülebilir, çevre dostu olması bakımından sürdürülebilir bir alternatif olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle tekstil endüstrisi ve araştırma alanlarında büyük ilgi ve talep görmektedir. Çevre bilinci ve sürdürülebilirlik konuları çerçevesinde doğal boya uygulamalarında son yıllarda biyomordan kullanımı ön plana çıkmakta ve popüler bir trend haline gelmektedir. Bununla birlikte, tekstil alanında doğal boyamanın haslık değerleri ve boyama verimi olmak üzere bazı dezavantajları bulunmaktadır. Boyama sürecini daha ekolojik hale getiren biyomordanların kullanımını bu dezavantajlar bağlamında inceleyen araştırmaların sayısı ise fazla değildir. Bu araştırma bu konuya dikkat çekmek amacıyla yapılan bir literatür taraması ve sonucunda araştırma amacı benzer olan bir araştırmanın incelenmesini kapsamaktadır. Ulaşılan bu araştırmada 5 farklı biyomordan konsantrasyonu ve mordansız, ön mordanlı ve son mordanlı boyama deney deseni ile ortaya konan %100 yün iplik boyama prosesi ele alınmış ve boyama sonrasında elde edilen haslık değerleri kıyaslanmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yaldızbaş, K. N., Gürcüm, B. H. (2026). TEKSTİL DOĞAL BOYA UYGULAMALARINDA BİYOMORDAN KULLANIMI. Akademik Sanat, Sayı: 27, 41–54. https://doi.org/10.65082/akademiksanat.1637183

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (33)

  1. Adeel, S., Shumaila, K., Sana, R., Tayyaba, A.,(2017). Radiation Pretreatment: A Potential Novel Technology to Improve Fastness Properties of Plant-Derived Natural Dyes. Islam, S. (Ed.), Plant-Based Natural Products: Derivatives and Applications (65-82). Scrivener Publishing.
  2. Baaka, N., Haddar, W., Ben Ticha, M., Amorim, M. T. P., & M'Henni, M. F. (2017). Sustainability issues of ultrasonic wool dyeing with grape pomace colourant. Natural product research, 31(14), 1655-1662. https://doi.org/10.1080/14786419.2017.1285303.
  3. Başer, İ. ve İnanıcı, Y. (1990). Boyarmadde kimyası. Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yayınları.
  4. Benli, H. (2024). Bio-mordants: a review. Environmental Science and Pollution Research, 31(14), 20714-20771.
  5. Durul, Y. (1985). Anadolu kilimlerinden örnekler. Ak Yayınları.
  6. Gong, K., Rather, J, L., Zhou, Q., Wang, W. & Li, Q. (2020) Natural dyeing of merino wool fibers with Cinnamomum camphora leaves extract with mordants of biological origin: a greener approach of textile coloration, The Journal of The Textile Institute, 111(7), 1038-1046. https://doi.org/10.1080/00405000.2019.1698228.
  7. Haji, A. (2010). Functional dyeing of wool with natural dye extracted from berberis vulgaris wood and rumex hymenosepolus root as biomordant. Iran. J. Chem. Chem. Eng. 29(3), 55-60.
  8. Haji, A., Shahmoradi Ghaheh, F., & Mohammadi, L. (2023). Dyeing of polyamide 6 fabric with new bio-colorant and bio-mordants. Environmental Science and Pollution Research, 30(13), 37981-37996.
  9. Islam, T., Repon, M.R., Islam, T., Sarwar, Z. & Rahman, M.M., (2023). Impact of textile dyes on health and ecosystem: a review of structure, causes, and potential solutions. Environmental Science and Pollution Research, 30, 9207–9242. https://doi.org/10.1007/s11356-022-24398-3
  10. İşmal, E.Ö, Yıldırım, L. ve Özdoğan, E. (2014). Use of almond shell extracts plus biomordants as effective textile dye, Journal of Clenear production, 70, 61-67.
  11. İşmal, Ö. E. (2017). Greener natural dyeing pathway using a by-product of olive oil; prina and biomordants. Fibers and Polymers, 18, 773-785.
  12. İşmal, Ö. E., & Yıldırım, L. (2019). Metal mordants and biomordants. S. Islam &, B. S. Butola, (Ed.), In The İmpact And Prospects Of Green Chemistry For Textile Technology (s.57-82). Woodhead Publishing.
  13. Karadağ, R.(2007). Doğal boyamacılık. Dosim Geleneksel El Sanatları ve Mağazalar İşletme Müdürlüğü.
  14. Öztürk, İ. (1999). Doğal bitkisel boyalarla yün boyama. Dokuz Eylül Yayınları.
  15. Parlak, T. (2010). Çoruh vadisinde bitkisel boya potansiyeli. Atatürk Üniversitesi 50.yıl GSF.Yayını.
  16. Periyasamy, A. P. (2022). Natural dyeing of cellulose fibers using syzygium cumini fruit extracts and a bio- mordant: A step toward sustainable dyeing. Sustainable Materials and Technologies 33, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.susmat.2022.e00472
  17. Pinheiro, L., Kohan, L., Duarte, L. O., Garavello, M. E. D. P. E., & Baruque-Ramos, J. (2019). Biomordants and new alternatives to the sustainable natural fiber dyeings. SN Applied Sciences, 1(11), 1356. https://doi.org/10.1007/s42452-019-1384-5
  18. Rahman, M. M., Kim, M., Youm, K., Kumar, S., Koh, J., & Hong, K. H. (2023). Sustainable one-bath natural dyeing of cotton fabric using turmeric root extract and chitosan biomordant. Journal of Cleaner Production, 382, 135303. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.135303
  19. Rather, L. J., Shahid-ul-Islam, Shabbir, M., Bukhari, M. N., Mohammad, F., & Khan, M. A. (2018). Adhatoda vasica in conjunction with binary combinations of metal salts and biomordants as an effective textile dye to produce novel shades on wool. Journal of Natural Fibers, 15(4), 611-623.
  20. Samanta, A. K., & Agarwal, P. (2009). Application of natural dyes on textiles. Indian Journal of Fibre &Textile Research, (34), 384-399.
  21. Samanta, A.K. & Konar, A., (2011). Dyeing of Textiles With Natural Dyes. E.P. Akcakoca Kumbasar, (Ed.),Natural Dyes (29-56). In Tech Publishing.
  22. Saxena, S., & Raja, A.S.M. (2014). Natural dyes: Sources, Chemistry, Application and Sustainability Issues. Muthu, S. (Ed.) Roadmap to Sustainable Textiles and Clothing. Textile Science and Clothing Technology. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-287-065-0_2
  23. Saxena, S., Raja, A. S. M. (2014). Natural dyes: sources, chemistry, application and sustainability issues. In Roadmap to sustainable textiles and clothing: eco-friendly raw materials, technologies, and processing methods, 37-80.
  24. Shahid, M., Islam S., Mohammad F. (2013), Recent advancements in natural dye applications: a review, Journal of Cleaner Production, (53), 310-331.
  25. Shahid-ul-Islam, Rather, L. J., Shabbir, M., Sheikh, J., Bukhari, M. N., Khan, M. A., & Mohammad, F. (2019). Exploiting the potential of polyphenolic biomordants in environmentally friendly coloration of wool with natural dye from Butea monosperma flower extract. Journal of Natural Fibers, 16(4), 512-523. https://doi.org/10.1080/15440478.2018.1426080
  26. Singh, G., Mathur, P., Singh, N., & Sheikh, J. (2019). Functionalization of wool fabric using kapok flower and bio-mordant. Sustainable Chemistry and Pharmacy, 14, 1-6, https://doi.org/10.1016/j.scp.2019.100184
  27. Souissi, M., Guesmi, A., and Moussa, A. (2018). Valorization of natural dye extracted from date palm pits (Phoenix dactylifera) for dyeing of cotton fabric. Part 2: Optimization of dyeing process and improvement of colorfastness with biological mordants, Journal of Cleaner Production, 204, 1143-1153.
  28. Uddin, M. A., Rahman, M. M., Haque, A. N. M. A., Smriti, S. A., Datta, E., Farzana, N., Chowdhury, S., Haider, J. &
  29. Sayem, A. S. M. (2022). Textile colouration with natural colourants: a review. Journal of Cleaner Production, 349, 1-19. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.131489
  30. Uğur, G. (2008). Türk halılarında doğal renkler ve boyalar. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  31. Vankar, P. S., Shanker, R., Mahanta, D., & Tiwari, S. C. (2008). Ecofriendly sonicator dyeing of cotton with Rubia cordifolia Linn. using biomordant. Dyes and pigments, 76(1), 207-212.
  32. Yusuf, M., Khan, S. A., Shabbir, M., & Mohammad, F. (2017). Developing a shade range on wool by madder (Rubia cordifolia) root extract with gallnut (Quercus infectoria) as biomordant. Journal of Natural Fibers, 14(4), 597-607.
  33. Zerin, I., Farzana, N., Muhammad Sayem, A., Anang, D. M., & Haider, J. (2019). Potentials of natural dyes for textile applications. S. Hashmi & I. A., Choudhury, (Ed.), Encyclopedia of Renewable and Sustainable Materials (873-883). Elsevier.