KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Sayı: 13

İlk Dönem İslâm Toplumunda Değişime Direnç Üzerine Teşhisî Bir Degerlendirme

Şaban Öz
Sayfa
57–95
Yayın Tarihi
2009-06-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bütün bu süreç kolay olmamıs, belli zorlukları ve direnci de beraberinde getirmistir. iste biz bu makalemizde ilk dönem (622–660) islâm toplumunda degisime gösterilen tepkiyi tasvirî bir yöntemle ele almaya çalısacagız.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İlk Müslümanlar, yasamın her alanında degisimi aynı anda karsılamak zorunda kalmıs, çok kısa süre içerisinde kendine özgü yeni bir toplum olusturmuslardı.
📊
Temel Bulgular & Veri:Onların degisime ayak uydurmaları, yeni kosullara entegre olmaları ve bu degisen sartlara uyum saglamak için çözümler üretmeleri gerekiyordu.
💡
Sonuç & Katkı:Bütün bu süreç kolay olmamıs, belli zorlukları ve direnci de beraberinde getirmistir. iste biz bu makalemizde ilk dönem (622–660) islâm toplumunda degisime gösterilen tepkiyi tasvirî bir yöntemle ele almaya çalısacagız.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Direnç · Hilâfet · Devlet

Özet

İlk Müslümanlar, yasamın her alanında degisimi aynı anda karsılamak zorunda kalmıs, çok kısa süre içerisinde kendine özgü yeni bir toplum olusturmuslardı. Onların degisime ayak uydurmaları, yeni kosullara entegre olmaları ve bu degisen sartlara uyum saglamak için çözümler üretmeleri gerekiyordu. Bütün bu süreç kolay olmamıs, belli zorlukları ve direnci de beraberinde getirmistir. iste biz bu makalemizde ilk dönem (622–660) islâm toplumunda degisime gösterilen tepkiyi tasvirî bir yöntemle ele almaya çalısacagız.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Öz, Ş. (2009). İlk Dönem İslâm Toplumunda Değişime Direnç Üzerine Teşhisî Bir Degerlendirme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 13, 57–95. https://ajindex.com/articles/1426659

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (78)

  1. Ahmed b. Hanbel, Ebu Abdillah eş-Şeybânî (241 / 855), Fedâilu’s-Sahâbe, I-II, thk: Vasiyyullah Muham- med Abbas, Müessesetu’r-Risâle, Beyrut 1403 / 1983
  2. Apak, Adem, Hz. Osman Dönemi, İnsan Yay., İst. 2003, 97-116
  3. Arabî, Muhammed Memdûh, Devletu’r-Resûl (sav) fi’l- Medîne,
  4. el-Heyetu’l-Mısriyyeti’l-Âmme li’l-Kitâb
  5. [tıpkıbasım; Mektebetu’l-İrşâd, İst. tz.]
  6. Arslan, Mustafa, “İslam’ın İlk Döneminde Toplumsallaş- ma Olgusuna Sosyolojik Bir Bakış: Kardeşleştirme Örnek Olayı”, İslâmî Araştırmalar, 18 / 3, (2003), 251-274
  7. Aydın, Mustafa, İlk Dönem İslam Toplumunun Şekillenişi, Pınar Yay., İst. 1981
  8. Bakıllânî, Ebu Bekr Muhammed b. et-Tayyîb (403 / 1012), et-Temhîd fi’r-Reddi ala’l-Mülhideti’l-Muattıla
  9. Serdar, Ziyaüddin, İslâm Medeniyetinin Geleceği, çev: Deniz Aydın,
  10. İnsan Yay., İst. 1986, 43 ve’r-Râfıza ve’l-Havâric ve’l-Mu’tezile, tlk: M. el- Hudeyrî, M. Abdulhâdî, Kahire 1974
  11. Barthold, W., İslâm Medeniyeti Tarihi, çev: M. Fuad Köp- rülü, DİB Yay., II. Bsk., Ankara 1963
  12. Bebel, August, Hz. Muhammed ve Arap-İslam Kültür Dö- nemi, çev: Veysel Atayman, Bordo-Siyah Yay., İst. 2004
  13. Belâzurî, Ahmed b. Yahyâ b. Câbir (279 / 892), Ensâbu’l- Eşrâf, I-XIII, tkd., thk: Süheyl Zekkâr-Riyâd Ziriklî, (I. Cilt: thk: Muhammed Hamidullah, Dâru’l- Meârif, Mısır tz.), Dâru’l-Fikr, Beyrut 1417 / 1196
  14. , Fütûhu’l-Buldân, thk: Abdullah Üneys et- Tıbbâa’-Ömer Üneys et-Tıbbâa’, Müessesetu’l- Meârif, Beyrut 1407 / 1987
  15. Beyhakî, Ebu Bekr Ahmed b. Hüseyin b. Ali (458 / 1066), es-Sünenu’l-Kübrâ, I-X, Beyrut 1300
  16. Buhârî, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail (256 / 870), Sahîh, I-VII, Çağrı Yay., II. Bsk., İst 1992
  17. Câbirî, Muhammed Âbid, İslâm’da Siyasal Akıl, çev: Vec- di Akyüz, Kitabevi Yay., İst. 1997
  18. Çelik, Celaleddin, Kur’ân’da Toplumsal Değişim, İnsan Yay., İst. 1996
  19. Dabaşî, Hamid, İslâm’da Otorite, çev: Süleyman E. Gün- düz, İnsan Yay., İst. 1995
  20. Dârakutnî, Ebu’l-Hasan Ali b. Ömer b. Ahmed (385 / 995), Sünen, tlk: M. Şemsulhak el-Azîm, I-IV, Ka- hire 1966
  21. Demirci, Mustafa, “Hz. Osman Devri Fitne Olaylarının Sosyoekonomik Boyutları”, İslâmiyât, VII / 1, (2004), 155-170
  22. , İslâmın İlk Üç Asrında Toprak Sistemi, Kitabevi Yay., İst. 2003
  23. Durant, Will, İslâm Medeniyeti, çev: Orhan Bahaeddin, Elips Yay., Ankara 2004
  24. Dûrî, Abdulazîz, İlk Dönem İslam Tarihi-Bir Önsöz-, çev: Hayrettin Yücesoy, Endülüs Yay., İst. 1991
  25. Ebu Halîl, Şevkî, Atlasu’s-Sîreti’n-Nebeviyye, Dâru’l-Fikr, Dımeşk 2006, 96, 220, 233
  26. , Fi’t-Târîhi’l-İslâmî, Dâru’l-Fikr, Beyrut / Dımeşk 1991
  27. Ebu Ubeyd, Kâsım b. Sellâm, (224 / 838) Kitâbu’l-Emvâl, thk, tlk: Muhammed Halîl Hirâs, Dâru’l-Kütübi’l- İlmiyye, II. Bsk., Beyrut tz.
  28. Ekber, S. Ahmed, İslam ve Antropoloji, çev: Bedri Gencer, İnsan Yay., İst. 1995
  29. Eliaçık, İhsan, İslam ve Sosyal Değişim, Bengisu Yay., II. Bsk., İst. 1995
  30. Evzâî, Abdurrahman b. Amr (157 / 774), Sünenu’l-Evzâî, tsn: Mervân Muhammed eş-Şaâr, Beyrut 1993
  31. Hasan Hanefi, “Dinî Değişme ve Kültürel Tahakküm”, çev: İlhami Güler, İslâmî Araştırmalar, VI / 3, (1992), 157-164
  32. Hatîbu’l-Bağdâdî, Ebu Bekr Ahmed b. Ali b. Sâbit (463 / 1070), Takyîdu’l-İlm, nşr: Yusuf el-I’ş, Dâru İhyâi’s- Sünneti’n-Nebeviyye, II. Bsk., Dımeşk 1974
  33. Hatipoğlu, Mehmet Said, Müslüman Kültürü Üzerine, Kitâbiyât, Ankara 2004
  34. , “Hilafetin Kureyşliliği”, AÜİFD, XXIII, (1978), 121-213
  35. Heytemî, Ebu’l-Abbâs Şihâbuddîn Ahmed b. Muhammed b. Ali b. Hacer el-Mekkî (974 / 1567), es-Sevâik fi’r-Reddi alâ Ehli’l-Bida’ ve’z-Zındıka, tlk: Abdulvehhâb Abdillatîf, Mektebetü’l-Kâhire, Kahire tz. (tıpkıbasım: Haznedar Ofset, İstanbul 1984)
  36. Hitti, Philip K., Arap Tarihinin Mimarları, çev: Ali Zengin, Risale Yay., İst. 1995
  37. Hizmetli, Sabri, “Câhız’ın İmâmet Anlayışı”, AÜİFD, XXVI, (1983), 681-726
  38. Hunt, Lynn, “Charles Tilly’nin Kollektif Eylemi”, Tarihsel Sosyoloji, ed: Teheada Skocpol, çev: Ahmet Fethi, Tarih Vakfı Yurt Yay., İst. 1999, 244-275
  39. İbn Abdilber, Ebu Ömer Yusuf b. Abdillah b. Muhammed (463 / 1071), el-İstîâb fî Ma’rifeti’l-Ashâb, thk, tlk: A. Muhammed Muavvıd-A. Ahmed Abdulmevcûd, I-IV, Beyrut 1995
  40. İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhammed b. Haldûn (808 / 1406), Mukaddime, I-II, çev: Halil Kendir, Yeni Şafak Yay., İstanbul 2004
  41. İbn Hıbbân, Ebu Hâtim Muhammed b. Hıbbân b. Ahmed et-Temimî el-Büstî (354 / 965), es-Sîretu’n- Nebeviyye, thrc: Abdusselâm b. Muhammed b. Ömer A’llûş, el-Mektebetu’l-İslâmî, I. Bsk., Beyrut 2000 / 1410
  42. , es-Sîretu’n-Nebeviyye ve Ahbâru’l-Hulefâ, thk: Azîz Bek, Beyrut 1987
  43. İbn Hişâm, Ebu Muhammed Abdulmelik b. Eyyub el- Hımyerî (213 / 828), es-Sîretu’n-Nebeviyye, thk, şrh: M. es-Seka- İ. el-Ebyârî-A. Selbî, I-IV, Kahire tz.
  44. İbn Kuteybe, Ebu Muhammed Abdullah b. Müslim ed- Dineverî (276 / 889), el-İmâme ve’s-Siyâse, I-II, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1422 / 2001
  45. İbn Mâce, Ebu Abdillah Muhammed b. Yezid el-Kazvinî (275 / 888), Sünen, I-II, thk, şrh, tsh: M. Fuad Abdulbakî, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
  46. İbn Sa’d, Ebu Abdillah Muhammed (230 / 845), et- Tabakâtu’l-Kübrâ, I-IX, tkd: İhsan Abbâs, Dâru Sâdır, Beyrut tz.
  47. İbn Şebbe, Ebu Zeyd Ömer en-Numeyrî el-Basrî (262 / 845), Kitâbu Târîhi’l-Medineti’l-Münevvere, I-IV, thk: F. Muhammed Şeltut, yer ve tarih yok
  48. İbnu’l-Esîr, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed (630 / 1232), el-Kâmil fi’t-Târîh, I-XII, Dâru Sâdır, (I-IV. Ciltler) Beyrut 1399 / 1979 (V-XII. Ciltler) 1402 / 1982
  49. Kaegi, Walter E., Bizans ve İlk İslam Fetihleri, çev: Meh- met Özay, Kaknüs Yay. İst. 2000
  50. Kallek, Cengiz, Asr-ı Saadette Yönetim-Piyasa İlişkisi, İz Yay., İst. 1997
  51. Kandehlevî, Muhammed Yusuf, Hayâtu’s-Sahabe, I-III, tlk: Nâyif el-Abbâs-Muhammed Ali Devle, Dâru’l- Kalem, VI. Bsk., Dımeşk 1993
  52. Laoust, Henry, İslâm’da Ayrılıkçı Görüşler, çev: E. Ruhi Fığlalı-S. Hizmetli, Pınar Yay., İst. 1999
  53. Lewis, Bernard, Tarihte Araplar, çev: Hakkı Dursun Yıl- dız, Anka Yay., II. Bsk., İst. 2000
  54. Mâlik b. Enes (179 / 795), el-Muvattâ, I-II, thk, tlk: M. Fuad Abdulbaki, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
  55. Mesûdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Hüseyin(346/957), Murûcu’z- Zeheb ve Meadinu’l-Cevher, thk: Muhammed Muhyiddin, I-IV, Riyâd 1973
  56. Miquel, Andre, İslâm ve Medeniyeti, I-II, çev: Ahmet Fi- dan-Hasan Menteş, Birleşik Yay., Ankara tz.
  57. Muzaffer, Muhammed Rıza, es-Sakîfe, Müessesetu’l-A’lam li’l-Matbûât, Beyrut 1413 / 1993 Neccâr, Abdulvehhâb,
  58. el-Hulefâu’r-Râşidûn, Dâru’l
  59. Kütübi’l-İlmiyye, II. Bsk., Beyrut 1410 / 1990
  60. Öz, Şaban, Hz. Peygamberin Siretiyle İlgili Mevzu Haberle- rin Tarihi Değeri, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, AÜSBE, Ankara 1999
  61. , “İslâm Siyaset Geleneğinde Bir Şâz -Şiî-Sünnî Yol Ayrımında Sakîfe Hâdisesi”, İstem (İslâm San’at, Tarih, Edebiyat ve Mûsîki Dergisi), XI, (2008), 79-91
  62. , İslâm Tarihi Metodolojisi, İz Yayıncılık, İstanbul 2010
  63. Reuschemeyer, Dietrich, “Reinhard Bendix’in Karşılaş- tırmalı Sosyolojisinde Genelleme ve Tarihsel Tikel- lik, Tarihsel Sosyoloji, ed: Teheada Skocpol, çev: Ahmet Fethi, Tarih Vakfı Yurt Yay., İst. 1999, 130- 169
  64. Serdar, Ziyaüddin, İslâm Medeniyetinin Geleceği, çev: De- niz Aydın, İnsan Yay., İst. 1986
  65. Seyf b. Ömer, ed-Dabbî el-Esedî (200 / 815), el-Fitne ve Vakatu’l-Cemel, thk: Ahmed Râtib Urmûş, Dâru’n- Nefâis, Beyrut 1391
  66. Smith, Dennis, “Olguların ve Değerlerin Keşfi; Barrington Moore’un Tarihsel Sosyolojisi”, Tarihsel Sosyoloji, ed: Teheada Skocpol, çev: Ahmet Fethi, Tarih Vakfı Yurt Yay., İst. 1999, 313-354
  67. Şerefüddin, Sadreddin, Ammâr b. Yâsir, çev: Ayşe Nihal Özsoy, İnsan Yay., İst. 1999
  68. Tabatabâî, Allâme, Tarihî, Siyasî, İlmî, İrfânî ve Ahlakî Boyutlarıyla İslâm’da Şia, çev: K. Akaras-A. Kazımî, İst. 1993
  69. Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr (310 / 922), Târîhu’l-Ümem ve’l-Mûlük (Târîhu’t-Taberî), I-VI, Beyrut 1988
  70. Tanrıverdi, Hasan, “Hz. Ömer Dönemi Sosyal Devlet Uy- gulamaları Üzerine Bir İnceleme”, İslâmî Araştırma- lar, XVI / 4, (2003), 672-677
  71. Taştan, Osman, “İslam Hukukunda Sahâbî Otoritesinin Kaynağı ve Niteliği”, İslâmî Araştırmalar, VIII / 2, (1995), 115-121
  72. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer b. Vâkıd (207 / 822), Kitâbu’l-Meğâzî, thk, tkd: Marsden Jones, I-III, Âlemu’l-Kütüb, III. Bsk., Beyrut 1984
  73. Vryonis, Spenos, “Bir Dünya Uygarlığı Bizans”, çev: Zarife Biliz, Cogito, sayı 17, (1999), 37-48
  74. Wellhausen, Julius, İslâm’ın En Eski Tarihine Giriş, çev: Fikret Işıltan, İstanbul 1960
  75. Wilhelm von Humboldt, Devlet Faaliyetinin Sınırları (The Limits of State Action), çev: Bahattin Seçilmişoğlu, Liberte Yay., Ank. 2004
  76. Ya’kûbî, Ahmed b. Ebi’l-Ya’kub b. Cafer b. Vehb b. Vâdıh (292 / 905), Târîhu’l-Ya’kûbî, I-II, Dâru Sâdır, Bey- rut 1412 / 1992
  77. Zuhaylî, Vehbe, Nizâmu’l-İslâm, Dâru Kuteybe, II. Bsk., Beyrut / Dımeşk 1413 / 1993
  78. Zührî, Muhammed b. Müslim b. Şihâb (124 / 741), (Kitâbu’l) Meğâzî, cem: Süheyl ez-Zekkâr, Dâru’l- Fikr, Dımeşk 1401 / 1981