Dergiler / Hitit ilahiyat dergisi / 2019 / Cilt: 18 Sayı: 36

Eski Anadolu Türkçesi Kur'an Tercümelerinde Esmâ-i Hüsnâ'yı Karşılayan Söz Varlığı

The Vocabulary Corresponding to Most Beautiful Names of God in The Translations of Qur'an in Old Anatolian Turkish Period

Erol Kuyma(HİTİT ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1074-9587
Sayfa
399–438
Yayın Tarihi
2019-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yapılan bu tarz çalışmaların günümüz Türkçesi söz varlığına ve sözlük çalışmalarına katkı sağlayacağı umulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazılmış satır altı Kur’an tercümeleri, Türkçenin söz varlığı açısından zengin veri kaynaklarıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu konuda daha önce yapılan benzer çalışmalara ek olarak Kur’an’da Esmâ-Hüsna’nın (Allah’ın en güzel isimleri) geçtiği yerler incelenip aynı Esmâ’nın Türkçedeki farklı karşılıkları da tespit edilmeye çalışılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Yapılan bu tarz çalışmaların günümüz Türkçesi söz varlığına ve sözlük çalışmalarına katkı sağlayacağı umulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Esma-i Hüsnâ · Eski Anadolu Türkçesi · Kur’an Tercümeleri

Özet

Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazılmış satır altı Kur’an tercümeleri, Türkçenin söz varlığı açısından zengin veri kaynaklarıdır. Temel amacı, Arapça bilmeyen halkın kendi dilinde Kur’an’ı okuyup anlamasını sağlamak olan bu çevirilerde, mütercimler hem konunun hassasiyeti gereği hem de halkın kullandığı dili temsilen titiz davranmışlardır. Satır altlarında “bire bir kelime çevirisi” şeklinde oluşturulan bu tercümeler, yazıldıkları dönemin dil özelliklerini ortaya koyma bakımından önemli eserlerdir. Tercümeler, Arapça karşısında Türkçenin ifade gücünü göstermesi açısından da ayrı bir öneme sahiptirler. Bu konuda daha önce yapılan benzer çalışmalara ek olarak Kur’an’da Esmâ-Hüsna’nın (Allah’ın en güzel isimleri) geçtiği yerler incelenip aynı Esmâ’nın Türkçedeki farklı karşılıkları da tespit edilmeye çalışılmıştır. Esmâ-i Hüsnâ’ya karşılık gelen ifadeler yapı bakımından sınıflandırılmıştır. Sınıflandırma sonucunda sıfat-fiilllerin ve sıfat-fiil gruplarının Esmâ’ların Türkçe ifadesinde yoğun bir şekilde tercih edildiği görülmüştür. Bir Türkçeleştirme yöntemi olarak karşımıza çıkan bu kullanımlar anlam boyutu ile ayrı bir öneme sahip olan Allah’ın isimlerinin dönem Türkçesine özgü karşılıklarıdır. Kur’an’ın Türkçe çevirilerinde, dilde var olan kelime ihtiyacına Türkçe kelimelerle bu dönemde ne şekilde cevap verildiği ve Türk dilinin kelime türetmede ve söz diziminde nasıl hareket ettiği açıkça görülebilmektedir. Yapılan bu tarz çalışmaların günümüz Türkçesi söz varlığına ve sözlük çalışmalarına katkı sağlayacağı umulmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kuyma, E. (2019). Eski Anadolu Türkçesi Kur'an Tercümelerinde Esmâ-i Hüsnâ'yı Karşılayan Söz Varlığı. Hitit ilahiyat dergisi, Cilt: 18 Sayı: 36, 399–438. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.577173

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. 10. Baskı. Ankara: TDK, 2015.
  2. Caferoğlu, Ahmet. Türk Dili Tarihi. Ankara: Altınordu Yayınları, 2015.
  3. Çağatay, Saadet. “Eski Osmanlıcada Fiil Müştakları II Partisipler”, DTCF Dergisi, 5/2. (1947): 525-552.
  4. Dinî Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2015.
  5. Ergin, Muharrem. Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Basım Yayım, 2009.
  6. Eker, Süer. Çağdaş Türk Dili. 9. Baskı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2015.
  7. Erdoğan, Abdülkadir. “Kur’an Tercümelerinin Dil Bakımından Değerleri”, Vakıflar Dergisi. 1. (1938): 47-53.
  8. Gabain, A. Von. Eski Türkçenin Grameri. çev. M. Akalın. Ankara: TDK, 2007.
  9. Gülensoy, Tuncer. Türkçe El Kitabı. 6. Baskı. Ankara: Akçağ, 2010.
  10. Hengirmen, Mehmet. Türkçe Dilbilgisi. Ankara: Engin Yayınevi, 1997.
  11. İlmihal I-II. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2015.
  12. Karagöz, İsmail. Ayet ve Hadislerin Işığında Esma-i Hüsna. 3. Baskı. Ankara: DİB, 2016.
  13. Karahan, Leyla. Türkçede Söz Dizimi. 22. Baskı. Ankara: Akçağ, 2015.
  14. Korkmaz, Zeynep. Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: TDK, 2009.
  15. Kur’an Yolu Meali. 6. Baskı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2016.
  16. Özkan, Mustafa - Sevinçli, Veysi. Türkiye Türkçesi Söz Dizimi. 8. Baskı. İstanbul: Akademik Kitaplar, 2017.
  17. Özkan, Mustafa. Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2000.
  18. Sağol Yüksekkaya, Gülden. “Kur'an'ın Türkçe Tercüme ve Tefsirleri Üzerinde Yapılan Çalışmalar”. Türklük Araştırmaları Dergisi 8 (Mehmet Akalın Armağanı). (1997): 379-396.
  19. Sağol Yüksekkaya, Gülden. “Kur'an-ı Kerim'in Türkçe Çevirilerinde Esma-i Hüsna”, Türk Dilleri Araştırmaları. (2005): 181-211.
  20. Tekin, Talat. Orhon Türkçesi Grameri. İstanbul: Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi, 2003.
  21. Tietze, Andreas. Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı. Ankara: TÜBA, 2016.
  22. Toker, Mustafa. Anonim Satır Altı Kur’an Tercümesi, İnceleme-Metin-Tıpkıbasım Örnekleri. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi, 2011.
  23. Toker, Mustafa. Anonim Satır Altı Kur’an Tercümesi, Dizin II. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi, 2012.
  24. Topaloğlu, Ahmet. Muhammed Bin Hamza, XV. yüzyıl Başlarında Yapılmış Satır-Arası Kur 'an Tercümesi 1 (Giriş-Metin). İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1976.
  25. Topaloğlu, Ahmet. Muhammed Bin Hamza, XV. yüzyıl Başlarında Yapılmış Satır-Arası Kur 'an Tercümesi II (Sözlük). İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1978.
  26. Ünlü, Suat “İlk Türkçe Kur’an Tercümelerine Göre Esmâ-i Hüsnâ”, Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 16/2 (2007): 215-285.
  27. Üstüner, Ahad. Anadolu Ağızlarında Sıfat-Fiil Ekleri. Ankara: TDK, 2000.
  28. Yurdagür, Metin. Allah’ın Sıfatları, Esmâü’l Hüsnâ, İstanbul: Gümüş Basımevi, 1984.
  29. Topaloğlu, Ahmet. Muhammed Bin Hamza, XV. yüzyıl Başlarında Yapılmış Satır-Arası Kur 'an Tercümesi 1 (Giriş-Metin). İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1976.