Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 2

Mısır’da Bir İngiliz Kolonyal Modernleşme Projesi: Asvan Barajı (1898-1902)

A British Colonial Modernization Project in Egypt: The Aswan Dam (1898–1902)

M Yasin Taşkesenlioğlu(Atatürk University, Faculty of Literature, Department of History, Erzurum, Turkey)0000-0003-2635-829X
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-03-13
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Aynı zamanda Cemal Abdünnâsır döneminde inşa edilen Asvan Yüksek Barajı’nın ve UNESCO’nun katkısıyla başka bir alana taşınan Filai Tapınak Kompleksi’nin tarihsel arka planını anlamak açısından da önem taşıyan bu çalışma, süreci ilgili aktörleriyle birlikte ele almayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Mehmed Ali Paşa döneminden itibaren, Hidivlik statüsüne sahip olan Mısır’da özerkliğe yakın bir idari yapı oluşmuş; bu süreçte bölgenin sosyo-ekonomik gelişiminde Avrupa devletleri, özellikle de Fransa ve daha sonra İngiltere, belirleyici bir rol üstlenmiştir. 1882 yılındaki İngiliz işgalinin ardından Mısır, fiilen bir İngiliz etki alanına dönüşmüş; ekonomik yatırımlar bu doğrultuda şekillenmiştir. 1898’de inşasına başlanan ve 1902’de açılışı yapılan Asvan Barajı, döneminin en büyük set barajı olarak kayıtlara geçmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hindistan’daki sömürge tecrübesine sahip yöneticilerden Lord Cromer, mühendis William Garstin ve William Willcocks’ın öncülüğünde yürütülen bu proje, Mısır’daki tarım arazilerinin sulanmasına yönelik kapsamlı bir mühendislik girişimi olarak öne çıkmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Aynı zamanda Cemal Abdünnâsır döneminde inşa edilen Asvan Yüksek Barajı’nın ve UNESCO’nun katkısıyla başka bir alana taşınan Filai Tapınak Kompleksi’nin tarihsel arka planını anlamak açısından da önem taşıyan bu çalışma, süreci ilgili aktörleriyle birlikte ele almayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mısır · Nil Nehri · Asvan Barajı

Özet

Mehmed Ali Paşa döneminden itibaren, Hidivlik statüsüne sahip olan Mısır’da özerkliğe yakın bir idari yapı oluşmuş; bu süreçte bölgenin sosyo-ekonomik gelişiminde Avrupa devletleri, özellikle de Fransa ve daha sonra İngiltere, belirleyici bir rol üstlenmiştir. 1882 yılındaki İngiliz işgalinin ardından Mısır, fiilen bir İngiliz etki alanına dönüşmüş; ekonomik yatırımlar bu doğrultuda şekillenmiştir. 1898’de inşasına başlanan ve 1902’de açılışı yapılan Asvan Barajı, döneminin en büyük set barajı olarak kayıtlara geçmiştir. Hindistan’daki sömürge tecrübesine sahip yöneticilerden Lord Cromer, mühendis William Garstin ve William Willcocks’ın öncülüğünde yürütülen bu proje, Mısır’daki tarım arazilerinin sulanmasına yönelik kapsamlı bir mühendislik girişimi olarak öne çıkmıştır. Asvan Barajı ve benzeri altyapı projeleri, bir yandan İngiliz nüfuzunu pekiştirirken diğer yandan Osmanlı egemenliğinin bölgede zayıflamasını hızlandırmıştır. Aynı zamanda Cemal Abdünnâsır döneminde inşa edilen Asvan Yüksek Barajı’nın ve UNESCO’nun katkısıyla başka bir alana taşınan Filai Tapınak Kompleksi’nin tarihsel arka planını anlamak açısından da önem taşıyan bu çalışma, süreci ilgili aktörleriyle birlikte ele almayı amaçlamaktadır.

Abstract

Since the era of Mehmed Ali Pasha, Egypt—under the semi-autonomous rule of the Khedivate—developed a quasi-independent administrative structure. During this period, European powers, particularly France and later Britain, played a decisive role in the region’s socio-economic development. Following the British occupation in 1882, Egypt effectively became a zone of British influence, and economic investments increasingly reflected this shift. The construction of the Aswan Dam, initiated in 1898 and inaugurated in 1902, was recorded as the largest gravity dam of its time. Overseen by colonial administrators with prior experience in British India—such as Lord Cromer, engineer William Garstin, and William Willcocks—the project stood out as a major engineering initiative aimed at irrigating Egyptian agricultural lands. Infrastructure projects like the Aswan Dam not only consolidated British dominance in the region but also hastened the decline of Ottoman sovereignty in Egypt. Furthermore, this study aims to contextualize the construction of the Aswan High Dam under Gamal Abdel Nasser and the relocation of the Philae Temple Complex with support from UNESCO, by examining the broader historical trajectory and the key actors involved in these processes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Taşkesenlioğlu, M. Y. (2026). Mısır’da Bir İngiliz Kolonyal Modernleşme Projesi: Asvan Barajı (1898-1902). History Studies, Cilt: 18 Sayı: 2. https://doi.org/10.9737/historystudies.1699725

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (22)

  1. Actes du Dixième Congrès International des Orientalistes, Session de Genève 1894, Première Partie: Comptes Rendus des Séances (Session IV: Égypte et Langues Africaines). Leide: Librairie et Imprimerie E. J. Brill, 1897.
  2. Benedict, Richard Elliot. “The High Dam and the Transformation of the Nile.” Middle East Journal 33, no. 2 (Spring 1979): 119-144.
  3. Bilgenoğlu, Ali. “Amerikan İç Savaşı ve Mısır: Pamuk Örneğinde Mısır Modernleşmesi ve Amerikan İç Savaşı’nın Sürece Olan Katkısı.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 3, no. 11 (2010): 147-161.
  4. Bilgenoğlu, Ali. “İngiliz Sömürgeciliğinin Mısır ve Sudan Örneğinde Karşılaştırmalı Bir Çözümlemesi.” Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2013.
  5. Cookson-Hills, Claire. “The Aswan Dam and Egyptian Water Control Policy, 1882-1902.” Radical History Review, no. 116 (Spring 2013): 59-85.
  6. Cookson-Hills, Claire Jean. “Engineering The Nile: Irrigation and The British Empire in Egypt, 1882-1914.” Doktora tezi, Queen’s University Kingston, 2013.
  7. Crouchley, A. E. The Economic Development of Modern Egypt. London: Longmans, Green and Co., 1938.
  8. Ferguson, Niall. İmparatorluk: Britanya’nın Modern Dünyayı Biçimlendirişi. Çeviren Nurettin Elhüseyni. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2015.
  9. Garstin, William. “Fifty Years of Nile Exploration, and Some of Its Results.” The Geographical Journal 33, no. 2 (February 1909): 117-147.
  10. Goldschmidt, Arthur Jr. Biographical Dictionary of Modern Egypt. London: Lynne Rienner Publishers, 2000.
  11. Koltuk, Nuran vd., haz. Osmanlı Belgelerinde Mısır. İstanbul: Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 2012.
  12. Kutluoğlu, Muhammed Hanefi. “Kavalalı Mehmed Ali Paşa.” İslâm Ansiklopedisi içinde, 25:62-65. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2022.
  13. Malhut, Mustafa. “Mezopotamya Üzerinde İngiliz-Alman Nüfuz Mücadelesi.” Tarih Okulu, no. XIV (İlkbahar-Yaz 2013): 147-161.
  14. Mitchell, Timothy. Colonising Egypt. Berkeley: University of California Press, 1988.
  15. Neef, Romée. “England’s Greatest Enterprise: An Analysis of British Newspaper Representations of the Aswan Dam.” Yüksek lisans tezi, Uppsala Universitet, 2024.
  16. Özçelik, Fatih. “İngiliz İşgalinden Lozan’a Mısır (1882-1923).” Doktora tezi, Fırat Üniversitesi, 2021.
  17. Özçelik, Fatih. “İngiltere’nin Mısır’ı İşgali ve ‘Taçsız Hükümdar’ Lord Cromer’in Mısır İdaresi (Eylül 1883-Mart 1907).” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 31, no. 1 (2021): 477-494.
  18. Özden, Canay. “The Pontifex Minimus: William Willcocks and Engineering British Colonialism.” Annals of Science 71, no. 2 (2014): 183-204.
  19. Şahin, Nesrin. “Osmanlı Dönemi (19. ve 20. Yüzyıllar) Irak Vilâyetlerinde Sulama Projeleri: Sir William Willcocks ve Sir John Jackson Şirketi’nin Faaliyetleri.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 2019.
  20. Şenel, Şennur ve Rabar Sleman. “Sudan’da İngiliz İşgali ve Gazi Ahmet Muhtar Paşa’nın Layihaları.” Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi, no. 1 (2019): 72-86.
  21. Weigall, Arthur E. P. Brome. A History of Events in Egypt from 1798 to 1914. Edinburgh: William Blackwood and Sons, 1915.
  22. Willcocks, William. “In Egypt During the Forty Years of the British Occupation.” Bulletin de l'Institut d'Égypte, no. 8 (1925): 185-203.