Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 3

Kût’ül-Amâre Zaferi: İran Kamuoyundan Perspektifler

The Victory of Kut al-Amara: Perspevtives from the Persian Public Sphere

Ümit Yetik(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7552-0682
Sayfa
679–703
Yayın Tarihi
2026-08-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma İran basınının Irak Cephesi’ndeki gelişmeleri yakından takip ederek Osmanlı Devleti’nin askeri başarı ve başarısızlıklarını ayrıntılı biçimde ülke kamuoyuna aktardığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Halil (Kut) Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerinin General Townshend idaresindeki İngiliz-Hint birliklerine karşı 29 Nisan 1916’da kazandığı Kût’ül-Amâre Zaferi I.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu zafer, harbin seyrini etkilemesinin yanı sıra İran’da da bazı siyasi ve toplumsal yansımalar uyandırmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma İran basınının Irak Cephesi’ndeki gelişmeleri yakından takip ederek Osmanlı Devleti’nin askeri başarı ve başarısızlıklarını ayrıntılı biçimde ülke kamuoyuna aktardığını göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kût’ül-Amâre · I. Dünya Harbi · İran Kamuoyu

Özet

Halil (Kut) Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerinin General Townshend idaresindeki İngiliz-Hint birliklerine karşı 29 Nisan 1916’da kazandığı Kût’ül-Amâre Zaferi I. Dünya Harbi’nin önemli askeri başarılarından biridir. Bu zafer, harbin seyrini etkilemesinin yanı sıra İran’da da bazı siyasi ve toplumsal yansımalar uyandırmıştır. İran arşiv kaynaklarının yanı sıra dönemin İran basınında yayımlanan haberler, makaleler ile hatıratlarından faydalanılmıştır. Çalışma İran basınının Irak Cephesi’ndeki gelişmeleri yakından takip ederek Osmanlı Devleti’nin askeri başarı ve başarısızlıklarını ayrıntılı biçimde ülke kamuoyuna aktardığını göstermektedir. Nitekim Selmân-ı Pak Muharebesi ve Kût’ül-Amâre kuşatması sonrasında İran gazetelerinde Osmanlı ordusuna yönelik olumlu söylemlerin güçlendiği görülmüş ve İngiltere’nin uğradığı askerî-siyasî prestij kaybı ön plana çıkarılmıştır. Harp esnasında tarafsızlığını ilan etmesine rağmen İngiltere ve Çarlık Rusya’nın işgaline uğrayan İran’da Osmanlı kuvvetlerinin Irak Cephesi’nde elde ettiği zafer Osmanlı ve Alman taraftarları başta olmak üzere İran halkı ve uleması nezdinde anti-emperyalist bir uyanışı tetiklemiştir. Sonuç olarak İran kaynakları zaferin İran kamuoyunda özellikle ülkedeki Osmanlı-Alman taraftarı kesim nezdinde büyük bir sevinçle karşılandığını göstermektedir. Elde edilen bulgular zaferin söz konusu çevrelerde hem İttihad-ı İslam fikrine olan inancı kuvvetlendirdiğini hem de bölgedeki “yenilmez İngiliz” imajını sarsarak İngiliz nüfuzunu zaafa uğrattığını ortaya koymaktadır.

Abstract

The Kut al-Amara Victory achieved on 29 April 1916 by the Ottoman forces under the command of Halil (Kut) Pasha against the British-Indian forces led by General Charles Townshend was one of the significant military successes of the First World War. In addition to influencing the course of the war, the victory also had some political and social repercussions in Iran. This study draws upon archival documents, contemporary Iranian newspapers, journal articles, and memoirs to examine these reactions. The findings demonstrate that the Iranian press closely monitored developments on the Mesopotamian Front and extensively reported both the military successes and setbacks of the Ottoman Empire to the Iranian public. In particular, following the Battle of Ctesiphon and the Siege of Kut al-Amara, Iranian newspapers increasingly adopted a favorable discourse toward the Ottoman army while emphasizing Britain's military defeat and the resulting loss of political prestige. Although Iran had declared its neutrality during the war, the country was occupied by Britain and Tsarist Russia. In this context the Ottoman victory on the Mesopotamian Front stimulated a strong anti-imperialist sentiment among the Iranian public and the Shi'i ulama, particularly among pro-Ottoman and pro-German circles. The study concludes that Iranian sources portray the victory as having been enthusiastically welcomed by these groups. Furthermore, the findings suggest that the victory not only reinforced confidence in the ideal of Pan-Islamic unity but also undermined the perception of British invincibility, thereby weakening British influence in the region.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yetik, Ü. (2026). Kût’ül-Amâre Zaferi: İran Kamuoyundan Perspektifler. History Studies, Cilt: 18 Sayı: 3, 679–703. https://doi.org/10.9737/historystudies.1966930

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (43)

  1. Güzide-i Esnâd-ı Derya-yı Hazar ve Menatık-ı Şomali İran der-Ceng-i Cehâni-yi Evvel. Tahran: Müessese-i Çap ve İntişârât-ı Vezerat-ı Umûr-u Hariciye, 1374.
  2. Güzide-i Esnâd-ı Siyasî-i İran ve Osmani Devre-i Kacariye. Cilt 7, Tahran: Defter-i Mütalaat-ı Siyasi ve Beyne’l-mileli-Vezerat-ı Umûr-u Hariciye-i Cumhuri İslamî-i İran, 1375.
  3. Ketâb-ı Sabz: Bi-tarafi-yi İran. Tahran: Matbaa-i Ruşanayi, 1336.
  4. Asr-ı Cedîd, “Memurin-i Osmanî der-Beyn-i nehrin”, (12 Şaban 1333 [25 Haziran 1915]) 1.
  5. Asr-ı Cedîd, “der-Beyn-i nehrin”, (16 Ramazan 1333 [29 Temmuz 1915]) 2.
  6. Asr-ı Cedîd, “Kût’ül-Amâre”, (24 Zilkade 1333 [4 Ekim 1915]) 1.
  7. Asr-ı Cedîd, “der-Nezdikiha-yı Bağdat”, (15 Safer 1334 [23 Aralık 1915]) 1.
  8. Asr-ı Cedîd, “Kût’ül-Amâre”, (22 Rebiülahir 1334 [26 Şubat 1916]) 1.
  9. Bamdâd-ı Rûşen, “Vürud-ı Kuşûn be-Bağdat”, (20 Zilhicce 1333 [8 Kasım 1915]) 3.
  10. Hâver, “Vaziyet-i Ceng-i Umûmî”, (25 Rebiülevvel 1333 [10 Şubat 1915]) 6.
  11. Hâver, “Evza’-ı Ceng”, (11 Cemaziyelevvel 1334 [16 Mart 1916]) 3.
  12. Hâver, “Evza’-ı Ceng”, (3 Cemaziyelahir 1334 [7 Nisan 1916]) 3.
  13. Hâver, “Kût’ül-Amâre”, (1 Recep 1334 [4 Mayıs 1916]) 1-2.
  14. Hâver, “Vaziyet-i Ceng”, (8 Recep 1334 [11 Mayıs 1916]) 3-4.
  15. İrşâd, “be-Münasebet-i Muvaffakiyet-i Osmanî der-Beyn-i nehrin”, (13 Recep 1334 [16 Mayıs 1916]) 1.
  16. Kaveh, “Ahbar-ı Ahire”, (18 Rebülevvel 1334 [24 Ocak 1916]) 8.
  17. Kaveh, “Şikest-i Cedidi-i İngiliz der-Irak”, (3 Rebiülsani 1334 [8 Şubat 1916]) 6.
  18. Nevbahar, (15 Rebiülevvel 1333 [2 Mart 1915]) 6.
  19. Nevbahar, “Osmanî der-Heşki”, (28 Cemaziyelevvel 1333 [13 Nisan 1915]) 1.
  20. Nevbahar, “Türkha der-Kirmanşah”, (22 Cemaziyelahir 1333 [8 Mayıs 1915]) 1.
  21. Ra’d, “Meydanha-yı Beyn-i nehrin”, (8 Rebiülevvel 1334 [14 Ocak 1916]) 1.
  22. Ra’d, “Beyn-i nehrin”, (4 Cemaziyelahir 1334 [7 Nisan 1916]) 3.
  23. Şihâb-ı Sâkib, “Amâre”, (1 Rebiülevvel 1333 (17 Ocak 1915]) 8.
  24. Şihâb-ı Sâkib, “Ceng-i Basra”, (10 Rebiülahir 1333 (25 Şubat 1915, Sayı 29]) 4-5.
  25. Şihâb-ı Sâkib, “Ceng-i der-Şuaybe”, (12 Cemaziyelevvel 1333 [28 Mart 1915]) 7.
  26. Şihâb-ı Sâkib, “Basra”, (18 Safer 1333 [5 Ocak 1915]) 3.
  27. Ahmet İzzet Paşa. Feryadım, Cilt 1, İstanbul: Nehir Yayınları, 1992.
  28. Bilgin, Taner. “I. Dünya Harbinde Arap Coğrafyasında Türk Askeri (1914-1918).” ASOS Journal Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 26, (2016): 102-128.
  29. Bilgin, Taner. Anadolu Yükselirken. İstanbul: Babıali Yayınları, 2020.
  30. Devletâbâdî, Yahya. Hayât-ı Yahya. Cilt 3, Tahran: İntişârât-ı Attar, 1361.
  31. Ferman Fermaiyan, Abbas Mirza. Ceng-i İngiliz ve Osmanî der Beyn-i nehrin 1914-1918 ve Avakıb-ı An der İran. Hazırlayan Mansoureh Ettehadieh, Behmen Ferman, Mostafa Zamani-Nia, Tahran: Ketâb-ı Siyamek, 2007. İlmiyye Salnâmesi., İstanbul: Matbaa-i Amire, 1334.
  32. Kashani-Sabet, Firoozeh, Sınır Kurguları-İran Ulusunun Şekillenmesi (1804-1946). Çeviren Duygu Şendağ, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2018.
  33. Kaymakamî, Reza Gholi. Vekayi-i Garb-ı İran der-Ceng-i Evvel-i Cehâni: Sahne-i Karzar ve Ğarş-ı Topha (Şaban 1333-Şaban 1334 Hicri) Yaddaştha-yı Nizamî Rıza Goli Kaymakami. Hazırlayan Syros Saidvendiyan, Tahran: İntişârât-ı Şiraze 1398.
  34. Kudsi, Hasan A’zam. Hatırat-ı Men Ya Tarih-i Sed Sale-i İran. C. 1, Tahran: İntişârât-ı Kareng, 1379.
  35. Majd, Mohammad Gholi. İngiliz ve İşgal-i İran der-Cengi Cehâni-yi Evvel. Çeviren Mustûfi Emirî, Tahran: Müessese-i Mütala’at ve Pejuheşiha-yı Siyasî, 1390.
  36. Mehdevî, Abdurreza Huşeng. Tarih-i Revabıt-ı Harici-i İran: ez İbtida-yı Devran-ı Safeviye ta Payan-ı Ceng-i Dovvom-u Cehâni. Tahran: Müessese-i İntişârât-ı Emir Kebir, 1385.
  37. Mehmet Kenan. Büyük Harpte İran Cephesi. Cilt. 1, Ankara: Büyük Erkan-ı Harbiye Reisliği Ankara Matbaası, 1928.
  38. Nefisî, Abdullah Fahed. Nehzet-i Şi’iyan der İnkılab-ı İslami-yi Irak. Tahran: Müessese-i İntişârât-ı Emir Kebir, 1364.
  39. Sakin, Serdar. “Birinci Dünya Savaşı’nda Irak Cephesinde Osmanlı Devleti ile İngiltere Arasındaki Çarpışmalar (1915).” Gazi Akademik Bakış, C. 4, S. 7 (2010): 133-152.
  40. Sipehr, Ahmed Ali. İran der-Ceng-i Bozorg 1914-1918. Tahran: İntişârât-ı Edib, 1362.
  41. Şibani, Abdülhüseyin. Hatırat-ı Muhaceret-ez Devlet-i Muvakkat-ı Kirmanşah ta Komite-i Milliyun-ı Berlin. Hazırlayan İraj Afşar, Kaveh Beyat, Tahran: Müessese-i Neşr-i ve Pejoheşi-i Şiraze, 1378.
  42. Atabaki, Touraj. “Doğu’ya Yöneliş: İran’da Osmanlı İstihbarat Servisinin Faaliyetleri”. İran ve I. Dünya Savaşı: Büyük Güçlerin Savaş Alanı, ed. Touraj Atabaki, çev. Gül Çağalı Güven, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2010.
  43. Yetik, Ümit. “İran Kaynakları Işığında I. Dünya Harbi’nde Osmanlı Devleti (1914-1918).” Doktora tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, 2025.