KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 3

SAVAŞTA KAYBEDİP DİPLOMASİYLE KAZANMAK: RUSLARIN 1839-1840 HİVE SEFERİ

Defeat in the Field, Victory through Diplomacy: The Russian Khiva Campaign of 1839–1840

Hüseyin Şen(İstanbul Üniversitesi)0000-0003-2794-299X
Ali Ilgın(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0003-1991-1739
Sayfa
611–633
Yayın Tarihi
2026-08-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Savaşa katılan Rus askerinin günlükleri, Hive kroniği, İngiliz elçilerinin notları ve Osmanlı arşiv belgelerine dayanan analiz, lojistik yanlış hesaplamalar, kırılgan ikmal sistemleri ve zayıf denetim mekanizmalarının seferi belirleyici biçimde etkilediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, 1839–1840 Kıi Seferi’ni yalnızca başarısız bir askerî girişim olarak değil, Büyük Oyun bağlamında şekillenen jeopolitik aciliyet, imparatorluk meşrulaştırma stratejileri olarak yeniden değerlendirmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Savaşa katılan Rus askerinin günlükleri, Hive kroniği, İngiliz elçilerinin notları ve Osmanlı arşiv belgelerine dayanan analiz, lojistik yanlış hesaplamalar, kırılgan ikmal sistemleri ve zayıf denetim mekanizmalarının seferi belirleyici biçimde etkilediğini göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Böylece karar alma süreçleri, lojistik kapasite ve imparatorluk söylemi arasındaki ilişki bütüncül biçimde ele alınmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:HİVE HANLIĞI · RUS İMPARATORLUĞU · İNGİLTERE

Özet

Bu makale, 1839–1840 Kıi Seferi’ni yalnızca başarısız bir askerî girişim olarak değil, Büyük Oyun bağlamında şekillenen jeopolitik aciliyet, imparatorluk meşrulaştırma stratejileri olarak yeniden değerlendirmektedir. Mevcut literatür seferi çoğunlukla iklim koşulları ya da romantize edilmiş İngiliz-Rus rekabeti üzerinden açıklarken, bu çalışma başarısızlığın çevresel faktörlerle tek başına açıklanamayacağını savunmaktadır. Savaşa katılan Rus askerinin günlükleri, Hive kroniği, İngiliz elçilerinin notları ve Osmanlı arşiv belgelerine dayanan analiz, lojistik yanlış hesaplamalar, kırılgan ikmal sistemleri ve zayıf denetim mekanizmalarının seferi belirleyici biçimde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca Rus esirlerin kurtarılması ve ticaret güvenliği gibi gerekçelerin, daha geniş stratejik hedefleri perdeleyen söylemsel araçlar olarak kullanıldığı ileri sürülmektedir. Makale son olarak askerî başarısızlığın diplomatik baskı aracına dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. Böylece karar alma süreçleri, lojistik kapasite ve imparatorluk söylemi arasındaki ilişki bütüncül biçimde ele alınmaktadır.

Abstract

This article re-examines the Russian Khiva campaign of 1839–1840 not merely as a failed military expedition but as a product of geopolitical urgency, imperial justification strategies, and institutional limitations shaped by the Great Game. While existing scholarship often explains the campaign through climatic determinism or romanticized Anglo-Russian rivalry, this study argues that the failure cannot be reduced to environmental factors alone. Drawing on Russian military reports, diaries, Khivan chronicles, British diplomatic correspondence, and Ottoman archival materials, it demonstrates how logistical miscalculations, fragile supply systems, and weak oversight structures critically undermined the expedition. The article further shows that humanitarian narratives—especially the liberation of Russian slaves and the protection of trade—functioned as justificatory rhetoric masking broader strategic concerns. Finally, it argues that military failure was later transformed into a tool of diplomatic pressure. By linking decision-making, logistics, and imperial discourse, the study offers a more integrated interpretation of the campaign within nineteenth-century imperial politics.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şen, H., Ilgın, A. (2026). SAVAŞTA KAYBEDİP DİPLOMASİYLE KAZANMAK: RUSLARIN 1839-1840 HİVE SEFERİ. History Studies, Cilt: 18 Sayı: 3, 611–633. https://doi.org/10.9737/historystudies.1885374

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. A Narrative of the Russian Military Expedition to Khiva Under General Perovskiy in 1839. Translated from the Russian for the Foreign Department of the Government of India, Calcutta: Office of Superintendent Government Printing, 1867.
  2. Abbott, James. Narrative of a Journey from Heraut to Khiva, Moscow, and St. Petersburg I. London: W. H. Allen & Co., 1843.
  3. Dal, A. I. “Pisma k Druzyam iz Pokhoda v Khivu.” Russkiy Arhiv 3 (1867): 402-431.
  4. Golosov, D. “Pokhod v Khivu v 1839 Godu Otryada Russkikh Voisk, Pod Nachal’stvom General-Adyutanta Perovskago.” Voennyi Sbornik 29, no. 1–2 (1863): 3–358.
  5. Ivanov, N. P. Khivinskaya Ekspeditsiya 1839–1840 gg.: Ocherki i Vospominaniya Ochevidtsa. St. Petersburg: Tipografiya Tovarishchestva Obshchestva “Vennaya Pol’za”, 1873.
  6. Muhammad Riza Ogohiy. Riyozu-d-Davla (Davlat Bog’lari). Edited by Abdulla Oʻrozboyev, Urganch: Quvonchbek-Mashxura, 2020.
  7. Murav’yov, Nikolay. Journey to Khiva Through the Turkoman Country. London: Oguz Press, 1977.
  8. Shakespear, R. “A Personal Narrative of a Journey from Heraut to Ourenburg on the Caspian in 1840.” Blackwood’s Edinburgh Magazine 52, no. CCCXX (1842): 691–721.
  9. Tsipliaev, P. İ. “Pisma Grafa V. A. Perovskogo k N. V. Balkashinu”, Trudy Orenburgskoy Uchenoy Arkhivnoy Komissii XXIII, 150-182. Orenburg: Timo-lit. G-na Karimov, 1911.
  10. Zakharyina, Irina N. Zimniy Pokhod v Khivu Perovskogo v 1839 Godu i Pervoe Posol’stvo v Khivu v 1842 Godu. St. Petersburg: Izdanie P. P. Soykina, 1898.
  11. Zykov, S. “Khivinskie Dela s 1839–1842.” Russkoe Slovo (Literaturno-Uchenyy Zhurnal) (1862): 1–23.
  12. Zykov, S. “Khivinskie Dela s 1839–1842 (II).” Russkoe Slovo (Literaturno-Uchenyy Zhurnal) (1862): 1–58.
  13. Belka, I. M. “Traktovka Proiskhozhdeniya Khivinskogo Pokhoda 1839–1840 gg. v Istoricheskoy Literature.” Istoriya Orenburgskaya: Nasledie i Sovremennost’ 1 (2006): 57–66.
  14. Blankennagel, Georg-Ludwig. Zamechaniya Mayora Blankennagelya v posledstviye poyezdki yego iz Orenburga v Khivu v 1793–94 godakh. Edited by V. V. Grigoryev. St. Petersburg: Tipografiya Morskogo Ministerstva, 1858.
  15. Bunakov, V. “K Istorii Snosheniy Rossii s Sredneaziatskimi Khanstvami v XIX v.” Sovetskoye Vostokovedeniye 2 (1941): 5–26.
  16. Edwards, H. Sutherland. Russian Projects Against India from the Czar Peter to General Skobeleff. London: Remington & Co., 1885.
  17. Great Power Rivalry in Central Asia, 1842–1880. Vol. 1. Edited by Martin Ewans, London and New York: Routledge, 2006.
  18. Hopkirk, P. The Great Game: On Secret Service in High Asia. London: Butler & Tanner Ltd., 1990.
  19. Jukovekiy, S. V. “Snosheniya Rossii s Bukharoy i Khivoy za Poslednee Tridtsatiletie.” Trudy Obshchestva Russkikh Orientalistov 2 (1915): 1–172.
  20. Kara, G. “Rus Elçisi G. I. Danilevskiy’nin Hive Hanlığı Tasviri.” Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 8, no. 2 (2023): 108–127.
  21. Kara, G. “Rus Elçisi Yüzbaşı P. A. Nikiforov’un Hive Hanlığı’na Elçilik Seferi ve Neticeleri (1841).” ÇAKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15, no. 2 (2024): 251–270.
  22. Kazemzadeh, F. Russia and Britain in Persia. London: I.B. Tauris, 2013.
  23. Kılıçaslan, Y. “Rus Kaynaklarına Göre Hive Hanlığı’nın Rus Çarlığı ile Diplomatik İlişkileri: Başlangıcından 1873’e Kadar.” IJVUST 7, no.2 (2025): 134-146.
  24. Kochnev, A. V. “Khivinskiy Faktor vo Vneshney Politike Rossiyskoy Imperii XVIII – Pervoy Poloviny XIX vv.” Uchonyye Zapiski 2, no. 51 (2017): 26–31.
  25. Kochnev, A. V. “Politika Rossii v Otnoshenii Khivinskogo Khanstva v Nachale XVIII – Vtoroi Polovine XIX v.” PhD diss., Ural Federal University, 2018.
  26. Kochnev, A. V. “Rossiyskiye Poddannyye v Khivinskom Plenu v Kontse XVIII – Nachale XIX v.: Puti Resheniya Problemy i Posledstviya.” Vestnik Tomskogo Gosudarstvennogo Universiteta 423 (2017): 100–104.
  27. Kosirev, E. “Pokhod v Khivu v 1839 Godu (Iz Zapisok Uchastnika).” Istoriko-Literaturnyy Zhurnal (1898): 538–545.
  28. Külünk, F. “19. Yüzyılın İkinci Yarısında İngiltere’nin Afganistan Politikası.” PhD diss., Sakarya University, 2020.
  29. Morrison, A. “Camels and Colonial Armies: The Logistics of Warfare in Central Asia in the Early 19th Century.” Journal of the Economic & Social History of the Orient 57, no. 4 (2014): 443–485.
  30. Morrison, A. “Twin Imperial Disasters: The Invasions of Khiva and Afghanistan in the Russian and British Official Mind, 1839–1842.” Modern Asian Studies 48, no. 1 (2014): 252–300.
  31. Morrison, A. The Russian Conquest of Central Asia: A Study in Imperial Policy, 1812–1917. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
  32. Özkan, M. “Bekoviç Gibi Kaybetmek: Aleksandr Bekoviç Çarkasskiy’nin 1717 Hive Seferi”, MUTAD 5, no. 1 (2018): 93-111.
  33. Özkan, M. “İklimle Savaş: Perovskiy’nin Hive Seferi (1839–1840).” Türkistan’dan Anadolu’ya Tarihin İzinde: Prof. Dr. Mehmet Alpargu’ya Armağan. vol. 1, Editör Zeynep İskefiyeli and M. Bilal Çelik, 255–270. Ankara: Nobel, 2020.
  34. Prasad, B. The Foundations of India’s Foreign Policy 1860–1882. Delhi: Bookland, 1967.
  35. Rezzagi, M. “Kaçar Devleti Elçilik Raporları: Tercüme, Açıklama ve Değerlendirme.” PhD diss., İstanbul University, 2023.
  36. Rodin, D. V. “Khivinskiy Pokhod V. A. Perovskogo 1839–1840 gg. v Kontekste Anglo-Russkogo Sopernichestva v Sredney Azii.” Jurnal Frontirnykh Issledovaniy 1 (2022): 34–57.
  37. Romanovskiy, M. The Central Asiatic Question. Calcutta: Office of Superintendent of Goverment Printing, 1870. Schimmelpenninck van der Oye, D. “Paul’s Great Game: Russia’s Plan to Invade British India.” Central Asian Survey 33, no. 2 (2014): 143–152. https://doi.org/10.1080/02634937.2014.909672.
  38. Şen, H. Muhammed Ali Han Dönemi Hokand Hanlığı. İstanbul: Bilgeoğuz, 2024.
  39. Sevastyanov, S. N. “Sobytiya v Orenburgskom Kraye, Podgotovivshiye Ekspeditsiyu v Khivu v 1839–1840 gg.,” Trudy Orenburgskoy Uchenoy Arkhivnoy Komissii 16 (Orenburg: Parovaya Tipo-litografiya F. G. Karimova, 1906): 95-148.
  40. Stumm, H. Russia in Central Asia: Historical Sketch of Russia’s Progress in the East up to 1873 and of the Incidents Which Led to the Campaign Against Khiva. Translated by J. F. Ozanne and Captain H. Sachs, London: Harrison and Sons, 1885.
  41. Tadjieva, F. J. “The Emergence and Specific Aspects of Slavery in Khiva Khanate: Sources of Slavery, Slave Markets, and Their Prices.” Slavery: Theory and Practice 7, no. 1 (2022): 3–13. https://doi.org/10.13187/slave.2022.1.3.
  42. Terentyev, Mikhail A. Istoriya Zavoyevaniya Sredney Azii. Vol. 1. St. Petersburg: Tipolitografiya, 1906. Terentyev, Mikhail A. Khivinskie Pokhody Russkoy Armii. Moscow: Veche, 2010.
  43. Ünal, F. Sultan Kenesarı. İstanbul: İlgi Kültür Sanat, 2010.
  44. Uncu, C. “XIX. Yüzyılda İngiliz Dış Politikası Çerçevesinde Güney Türkistan'da Büyük Oyun ve Yankıları.” PhD diss, Necmettin Erbakan University, 2025.
  45. Veselovskiy, Nikolay I. Ocherk Istoriko-Geograficheskikh Svedeniy o Khivinskom Khanstve. St. Petersburg: Tipografiya Brat, 1877.