Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 3

Meçhul Rapordan Meşhur Hatırata Ertuğrul Fırkateyni Fotoğrafçısı Haydar Bey’in Meksûr Biyografisi

From Unknown Report to Famous Memoir The Fractured Biography of Haydar Bey, Photographer of the Ertuğrul Frigate

Ekrem Saltık(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8087-0986
Sayfa
541–566
Yayın Tarihi
2026-06-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu doğrultuda, 1930’lu yılların ünlü tefrika yazarı Ziya Şakir’in 151 Numaralı Şehit adlı kurgusal metni başta olmak üzere dönemin çeşitli gazetelerinde beliren “Haydar Kaptan” profili ve ona atfedilmekle birlikte başka tanıklarca da neredeyse birebir tekrar edilen “ben de oradaydım” söyleminin dayanakları tartışılmakta; bazı iddiaların tekil bir tanıklığın yeniden işlenmesiyle üretildiği gösterilerek Ertuğrul Faciası anlatılarının bağımsız tanıklıklar değil, birbirini çoğaltan bir aktarım furyası içinde şekillendiği ortaya konulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ertuğrul Fırkateyni Faciası üzerine oluşan geniş literatür, facianın kendisini defalarca işlemiş; buna karşılık kazazedelerin facia sonrasındaki hayat serencamını çoğu kez görünmez bırakmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu minvalde, tanıklık evreninde hatırat ve raporlarıyla en sık başvurulan isimlerden biri olan Mülazım-ı Sâni Haydar Bey’in kimliği ve facia sonrası yaşamı hakkında şimdiye kadar müstakil bir biyografik inceleme yapılmamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu doğrultuda, 1930’lu yılların ünlü tefrika yazarı Ziya Şakir’in 151 Numaralı Şehit adlı kurgusal metni başta olmak üzere dönemin çeşitli gazetelerinde beliren “Haydar Kaptan” profili ve ona atfedilmekle birlikte başka tanıklarca da neredeyse birebir tekrar edilen “ben de oradaydım” söyleminin dayanakları tartışılmakta; bazı iddiaların tekil bir tanıklığın yeniden işlenmesiyle üretildiği gösterilerek Ertuğrul Faciası anlatılarının bağımsız tanıklıklar değil, birbirini çoğaltan bir aktarım furyası içinde şekillendiği ortaya konulmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ertuğrul Fırkateyni Faciası · Mülazım-ı Sâni Haydar Efendi · Biyografi Rekonstrüksiyonu

Özet

Ertuğrul Fırkateyni Faciası üzerine oluşan geniş literatür, facianın kendisini defalarca işlemiş; buna karşılık kazazedelerin facia sonrasındaki hayat serencamını çoğu kez görünmez bırakmıştır. Bu minvalde, tanıklık evreninde hatırat ve raporlarıyla en sık başvurulan isimlerden biri olan Mülazım-ı Sâni Haydar Bey’in kimliği ve facia sonrası yaşamı hakkında şimdiye kadar müstakil bir biyografik inceleme yapılmamıştır. Bu makale, faciaya dair resmî raporlar, sonraki yıllarda ortaya çıkan tanıklık anlatıları ve nihayet bunlardan beslenen belgesel iddialı edebî tefrikalarda dağınık halde bulunan verileri mukayeseli biçimde okuyarak Haydar Bey’in gözden kaçmış biyografisini gün yüzüne çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, 1930’lu yılların ünlü tefrika yazarı Ziya Şakir’in 151 Numaralı Şehit adlı kurgusal metni başta olmak üzere dönemin çeşitli gazetelerinde beliren “Haydar Kaptan” profili ve ona atfedilmekle birlikte başka tanıklarca da neredeyse birebir tekrar edilen “ben de oradaydım” söyleminin dayanakları tartışılmakta; bazı iddiaların tekil bir tanıklığın yeniden işlenmesiyle üretildiği gösterilerek Ertuğrul Faciası anlatılarının bağımsız tanıklıklar değil, birbirini çoğaltan bir aktarım furyası içinde şekillendiği ortaya konulmaktadır.

Abstract

The extensive literature on the Ertuğrul Frigate Disaster has repeatedly examined the event itself, while largely leaving the post-disaster lives of the survivors invisible. In this respect, although Mülazım-ı Sâni Haydar Bey is one of the most frequently cited witnesses through his memoirs and reports, no independent biographical study has yet addressed either his identity or his later life. This article aims to reconstruct Haydar Bey’s overlooked biography through a comparative reading of dispersed materials: official reports on the disaster, testimonial narratives that emerged in subsequent years, and finally the documentary-styled literary serials produced from them. Accordingly, it discusses the foundations of the “Haydar Kaptan” profile that appeared in various newspapers of the period—especially the famous 1930s serial writer Ziya Şakir’s fictional text 151 Numaralı Şehit—as well as the “I was there too” discourse attributed to him but almost verbatim repeated by other witnesses. By demonstrating that some claims were produced through the reworking of a single testimony, the study shows that Ertuğrul narratives were shaped not by independent witnesses but by a chain of mutually reproducing transmissions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Saltık, E. (2026). Meçhul Rapordan Meşhur Hatırata Ertuğrul Fırkateyni Fotoğrafçısı Haydar Bey’in Meksûr Biyografisi. History Studies, Cilt: 18 Sayı: 3, 541–566. https://doi.org/10.9737/historystudies.1891132

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Arşiv Belgeleri Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), İ.DUİT., 181 / 121, 23 Temmuz 1916.
  2. Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA), İ.DUİT., 181-121, H. 21 Muharrem 1334 (4 Aralık 1915).
  3. Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA), HR.İD., 2044 / 55, 23 Eylül 1890.
  4. Başkanlık Osmanlı Arşivi (BOA), Türk Diplomatik Arşivi (TDA), 543 / 44764 / 215656-9, 19 Temmuz 1944.
  5. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Müzesi, Yazma Eserler, no. 38-C. Ertuğrul Fırkateyni Faciası’ndan Kurtulan Bir Kazazedenin Rapor
  6. Dönemsel Süreli Yayınlar “Bartınlı İhtiyar Ahmet Macerasını Anlatıyor.” Akşam Postası, 9 Eylül 1937, 11.
  7. “Ceride-i Bahriye.” 2 Teşrin-i Evvel 1306.
  8. “Ertuğrul Faciası.” Türksözü, 10 Eylül 1937, 1, 3.
  9. “Ertuğrul Faciasının Sağ Kalan İki Şahidi Maceralarını Anlatıyor.” Son Posta, 9 Eylül 1937, 9.
  10. “Ertuğrul Gemisi Nasıl Batmıştı.” Ulus, 7 Eylül 1937, 1, 4.
  11. “Ertuğrul Gemisi Nasıl Batmıştı”, Bartın Gazetesi, 9 Eylül 1937, 2, 4.
  12. “Ertuğrul Gemisinden Kurtulanlardan İkisi Bartın’da Sağdır”, Bartın Gazetesi, 2 Eylül 1937, 1, 4.
  13. “Ertuğrul ile Japonya’ya Giden ve Boğulmaktan Kurtularak Avdete Muvaffak Olan Mütekaid Bahriye Kaymakamı Mehmed Ali Bey’in Müheyyic Hatıraları.” Nakleden Hikmet Şevki. Haftalık Mecmua, no. 77–80 (3, 10, 17, 24 Kanun-ı Sani 1927).
  14. A. R. “151 Numaralı Şehit – Ertuğrul Faciasına Karışan Aşk Macerası.” Son Posta, 30 Ocak 1937, 1, 7.
  15. Akyavaş, Ragıp. “Ertuğrul Faciasının Hazin Yıldönümü.” Zafer, 16 Temmuz 1952, 5.
  16. İrtem, Süleyman Kâni. “Haydar Bey Hakkında Bir Not.” Akşam, 15 Haziran 1935, 10.
  17. İrtem, Süleyman Kâni. “Haydar Bey ile Görüşme.” Saray ve Babıâlinin İçyüzü dizisi, Akşam, 23 Haziran 1935, 8.
  18. İrtem, Süleyman Kâni. “Ertuğrul Faciasından Kurtulanlardan Birinin Başından Geçenler.” Saray ve Babıâlinin İçyüzü dizisi, Akşam, 27 Haziran 1935, 10.
  19. Müntekim, A. “Batan Ertuğrul Gemisi Kahramanlarından Sağ Kalan Çavuş Anlatıyor.” Tan, 11 Mayıs 1938, 7.
  20. Naci Sadullah. “Ertuğrul Faciasının Hayatta Kalan Tek Kahramanı ile Görüştük.” Son Posta, 3–4 Şubat 1937, 9,11.
  21. Naci Sadullah. “Ertuğrul Faciasının Hayatta Kalan Tek Kahramanı ile Görüştük - 2.” Son Posta, 4 Şubat 1937, 6,10.
  22. Ziya Şakir. “151 Numaralı Şehidi Niçin ve Nasıl Yazdım?” Son Posta, 30 Ocak 1937, 7, 10.
  23. Araştırma, İnceleme ve Telif Eserler Arstila, Valtteri. “Time Slows Down During Accidents.” Frontiers in Psychology, 3 (June 2012): 1-10.
  24. Assmann, Jan. Kültürel Bellek: Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik. Çeviren Ayşe Tekin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2001.
  25. Balkır, Mehmed Ali. Ertuğrul’un Müheyyic Macerası: Faciadan Kurtulan Çarkçı Yüzbaşı Mehmed Ali’nin Ertuğrul Faciası Hatıraları. Metni aktaran Hikmet Şevki Bey; günümüz Türkçesine uyarlayan Mirza Mahmut Demir. İstanbul: Derin Tarih Kültür Yayınları, 2024.
  26. Çoker, Fahri. Bahriye Mekteplerimiz (Deniz Harp Okulu ve Lise). Ankara: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi, 1973.
  27. Dündar, A. Merthan. “Muhayyel Tarihe İtiraz: Ertuğrul Faciası, Yamada Torajiro ve Abdülhalim Noda Shotaro Üzerine”, Doğu Asya’nın Politik Ekonomisi. Editörler: K. Ali Akkemik ve Sadık Ünay, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2015, 362-372.
  28. Eronat, Canan, hazırlayan. Ertuğrul Süvarisi Ali Bey’den Ayşe Hanım’a Mektuplar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1995.
  29. Gerede, R. Hüsrev. Mübarek Ertuğrul Şehitlerimiz ve Muhteşem Anıtları. İstanbul: Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi, 1956.
  30. Halbwachs, Maurice. On Collective Memory. Chicago: University of Chicago Press, 1992.
  31. İrtem, Süleyman Kâni. Ertuğrul Faciası – Boğazlar Meselesi. Hazırlayan Osman Selim Kocahanoğlu. İstanbul: Temel Yayınları, 2005.
  32. Manderbacka, Teemu, Tommi Mikkola, Pekka Ruponen, and Jerzy Matusiak. “Transient Response of a Ship to an Abrupt Flooding Accounting for the Momentum Flux” Journal of Fluids and Structures, 57 (2015): 108–126. Nutki, Süleyman. Ertuğrul Fırkateyni Faciası. İstanbul: Matbaa-i Bahriye, 1327.
  33. Serdümen Hakkı Efendi. Kazadan Kurtulan Serdümen Hakkı Efendi’nin Kaleminden Ertuğrul Fırkateyni Destanı. Hazırlayan M. Sabri Koz. İstanbul: Atlas Tarih, 2011.
  34. Stetson, Dorothy, Matthew Fiesta, and David M. Eagleman. “Does Time Really Slow Down During a Frightening Event?” PLoS ONE 2, no. 12 (2007): 1295.
  35. Sürmeli, Serpil. “Ertuğrul Faciasından Kurtulan Çarkçı Yüzbaşı Mehmed Ali (Balkır)’ın Hatıraları.” History Studies 15, no. 2 (Mayıs 2023): 171–196.
  36. Şehsuvaroğlu, Haluk Y. Deniz Tarihimize Ait Makaleler. İstanbul: Deniz Basımevi, 1965.
  37. van der Kolk, Bessel A., and Rita Fisler. “Dissociation and the Fragmentary Nature of Traumatic Memories: Overview and Exploratory Study.” Journal of Traumatic Stress 8, no. 4 (1995): 505–525.
  38. Ziya Şakir. 151 Numaralı Şehit – Ertuğrul Faciasında Bir Aşk Hikâyesi. İstanbul: Akıl Fikir Yayınları, 2014.