KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / History Studies / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 4

Veba Salgınının Doğu Karadeniz Bölgesindeki Yansımaları (1347-1361)

Reflections of the Plague Epidemic in the Eastern Black Sea Region (1347-1361)

Bekir Sarıyıldız(Giresun Üniversitesi)0000-0003-4229-3457
Sayfa
984–995
Yayın Tarihi
2026-10-20
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Söz konusu salgın, Doğu Karadeniz’de kent merkezli bir devlet olan Trabzon Rum Devleti’nde halkının büyük kısmını etkilerken, çoğunlukla kırsal alanlarda ikamet eden Türk nüfusu ise vebadan nispeten daha az etkilenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tarih çalışmalarında sıklıkla göz ardı edilen salgın hastalıklar, tarihi olayları siyasi, askeri, sosyal ve kültürel birçok yönden derinlemesine etkilemiş ve tarihin akışında önemli değişikliklerin nedenleri arasında yer almıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kemirgen pireleri aracılığıyla bulaştığı tahmin edilen Kara Ölüm de 1330’lu yıllarda başlamış, 1347 yılında Doğu Karadeniz’e ulaşmış ve müteakip yıllarda Orta Doğu ve Avrupa’ya yayılarak kitlesel ölümlere neden olmuş bir salgındır.
💡
Sonuç & Katkı:Söz konusu salgın, Doğu Karadeniz’de kent merkezli bir devlet olan Trabzon Rum Devleti’nde halkının büyük kısmını etkilerken, çoğunlukla kırsal alanlarda ikamet eden Türk nüfusu ise vebadan nispeten daha az etkilenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kara Ölüm · Veba · Salgın

Özet

Tarih çalışmalarında sıklıkla göz ardı edilen salgın hastalıklar, tarihi olayları siyasi, askeri, sosyal ve kültürel birçok yönden derinlemesine etkilemiş ve tarihin akışında önemli değişikliklerin nedenleri arasında yer almıştır. Kemirgen pireleri aracılığıyla bulaştığı tahmin edilen Kara Ölüm de 1330’lu yıllarda başlamış, 1347 yılında Doğu Karadeniz’e ulaşmış ve müteakip yıllarda Orta Doğu ve Avrupa’ya yayılarak kitlesel ölümlere neden olmuş bir salgındır. Vebanın Orta Çağ dünyasına yayılmasında ticaret yolları ve Moğol seferleri önemli bir rol oynamıştır. Kara Ölüm, ticaret yolları aracılığıyla Karadeniz kıyılarına, İstanbul’a ve Avrupa’ya hızlı bir şekilde yayılmıştır. Veba salgınının önemli duraklarından biri, dönemin ticaretinde stratejik bir konuma sahip olan Doğu Karadeniz bölgesidir. Söz konusu salgın, Doğu Karadeniz’de kent merkezli bir devlet olan Trabzon Rum Devleti’nde halkının büyük kısmını etkilerken, çoğunlukla kırsal alanlarda ikamet eden Türk nüfusu ise vebadan nispeten daha az etkilenmiştir.

Abstract

Epidemics, which are often ignored in historical studies, have deeply affected historical events in many political, military, social and cultural aspects and have been among the causes of important changes in the course of history. The Black Death, which is estimated to have been transmitted by rodent fleas, is an epidemic that started in the 1330s, reached the Eastern Black Sea in 1347 and spread to the Middle East and Europe in the following years, causing mass deaths. Trade routes and Mongol expeditions played a significant role in spreading the plague throughout the medieval world. The Black Death spread rapidly to the Black Sea coast, Istanbul and Europe through trade routes. One of the important stops of the plague epidemic is the Eastern Black Sea region, which had a strategic position in the trade of the period. While the epidemic in question affected most of the people of the Empire of Trabzon, an urban-centered state in the Eastern Black Sea Region, the Turkish population, mostly residing in rural areas, was relatively less affected by the plague.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sarıyıldız, B. (2026). Veba Salgınının Doğu Karadeniz Bölgesindeki Yansımaları (1347-1361). History Studies, Cilt: 18 Sayı: 4, 984–995. https://doi.org/10.9737/historystudies.1972971

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. Cantacuzenus, Ioannes. Ioannis Cantacuzeni eximperatoris historiarum libri IV (Graece et Latine). Cilt 3. Editör Ludovicus Schopenus. Bonnae: Impensis Ed. Weberi, 1832.
  2. Gonzales de Claviyo, Ruj. Timur’un Hayatı, Kadiz’den Semerkand’a Seyahatler. Çeviren Zeynep Ertan. İstanbul: Pozitif Yayınları, 2008.
  3. İbn Battûta Tancî, Ebû Abdullah Muhammed. İbn Battûta Seyahatnâmesi. Çeviren A. Sait Aykut. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2018.
  4. İbni Haldun. Mukaddime. Cilt 2. Çeviren Turan Dursun. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2007.
  5. Panaretos, Michael, ve Bessarion. Two Works on Trebizond / Michael Panaretos, Bessarion. Çeviren Scott Kennedy. London: Oxford University Press, 2019.
  6. Villani, Giovanni. Cronica. Tomo 7. Firenze: Per il Magheri, 1823.
  7. Benedictow, O. J. The Black Death, 1346-1353: The Complete History. Woodbridge: Boydell Press, 2006.
  8. Bostan, Hanefi. XV-XVI. Asırlarda Trabzon Sancağında Sosyal ve İktisadi Hayat. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2002.
  9. Bryer, Anthony, ve David Winfield. Karadeniz’in Orta Çağ Dönemi Eserleri ve Topoğrafyası. Cilt 1. Çeviren İsmail Köse. Ankara: TTK Yayınları, 2020.
  10. Çağbayır, Yaşar. Ötüken Türkçe Sözlük. Cilt 4. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007.
  11. Dimitrov, Theodor. “‘And Everything Here Was Filled with Misery and Tears’: A Few Notes on the Black Death Demographic Impact on Byzantium, 1347–1453.” Études Balkaniques 56 (2020): 104-125.
  12. Dols, M. The Black Death in the Middle East. Princeton: Princeton University Press, 1977.
  13. Dols, Michael W. “The Second Plague Pandemic and Its Recurrences in the Middle East: 1347-1894.” Journal of the Economic and Social History of the Orient 22, no. 2 (Mayıs 1979): 162-189.
  14. Doygun, Meryem. “X-XIV. Yüzyıllarda İslam Coğrafyacılarının ve Seyyahların Eserlerinde Tespit Edilen Hastalık Türleri.” Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 5, no. 10 (2023): 433-452. https://doi.org/10.53718/gttad.1219220.
  15. Fallmerayer, Jakob Philip. Trabzon İmparatorluğu’nun Tarihi. Çeviren A. Cevat Eren ve Celalettin Yavuz. Ankara: TTK Yayınları, 2012.
  16. Genç, Özlem. “Kara Ölüm: 1348 Veba Salgını ve Orta Çağ Avrupası’na Etkileri.” Tarih Okulu The History School, no. 10 (Mayıs-Ağustos 2011): 123-150.
  17. Gökhan, İlyas. Felaketler Çağı. İstanbul: Timaş Yayınları, 2022.
  18. Green, M. H. “Dört Kara Ölüm.” Çeviren Murat Keçiş ve Sare Bodur. Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 7, no. 2 (Eylül 2022): 1182-1230.
  19. Green, Monica H. “The Four Black Deaths.” The American Historical Review 125, no. 5 (Aralık 2020): 1601-1631. https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa511.
  20. Hatcher, John. Plague, Population and the English Economy 1348-1530. Cambridge: Christi College Press, 1977. Karaimamoğlu, Tolgahan. Kara Ölüm. İstanbul: Kronik Yayınları, 2022.
  21. Karpov, S. P. “Génois et Byzantins face à la Crise de Tana de 1343 d’après les Documents d’Archives Inédits.” Byzantinische Forschungen 22 (1996): 33-51.
  22. Keçiş, Murat. Trabzon Rum İmparatorluğu ve Türkler. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2013.
  23. Keçiş, Murat. “XIII.-XIV. Yüzyıl Bizans ve İslam Kaynaklarına Göre Kuzeybatı Anadolu Yol Ağları.” Belleten 77, no. 280 (2013): 849-874. https://doi.org/10.37879/belleten.2013.849.
  24. Miller, William. Son Trabzon İmparatorluğu (1204-1461). Çeviren Nurettin Süleymangil. İstanbul: Heyamola Yayınları, 2021.
  25. Nohl, Johannes. The Black Death: A Chronicle of the Plague. Pennsylvania: Westholme Press, 2006.
  26. Öz, Mehmet. “Tahrir Defterlerine Göre Canik Sancağında Nüfus (1455-1643).” Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, no. 6 (1991): 173-205.
  27. Özden, Kemal, ve Mustafa Özmat. “Salgın ve Kent: 1347 Veba Salgınının Avrupa’da Sosyal, Politik ve Ekonomik Sonuçları.” İdealkent, no. 12 (Nisan 2014): 60-87.
  28. Schamiloglu, U. “Preliminary Remarks on the Role of Disease in the History of the Golden Horde.” Central Asian Survey 12, no. 4 (1993): 447-457. https://doi.org/10.1080/02634939308400830.
  29. Schamiloglu, U. “The Impact of the Black Death on the Golden Horde: Politics Economy, Society, Civilization.” Золотоордынское обозрение (Altın Orda İncelemeleri) 5, no. 2 (2017): 325-343. https://doi.org/10.22378/2313-6197.2017-5-2.325-343.
  30. Schamiloglu, U. “The Plague in the Time of Justinian and Central Eurasian History: An Agenda for Research.” İçinde Central Eurasia in the Middle Ages: Studies in Honour of Peter B. Golden, editör Osman Karatay ve István Zimonyi, 293-311. Turcologica 104. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2016.
  31. Slavin, Philip. “From the Tian Shan to Crimea: Dynamics of Plague Spread during the Early Stages of the Black Death, 1338-46.” Journal of the Economic and Social History of the Orient 66 (2023): 513-627. https://doi.org/10.1163/15685209-12341601.
  32. Tellioğlu, İbrahim. Komnenosların Karadeniz Hâkimiyeti: Trabzon Rum Devleti (1204-1461). Trabzon: Serander Yayınları, 2009.
  33. Tezcan, Mehmet. “Some Reasons of Displaces of The Nomadic Tribes in Eurasia And Example of the Black Death In Caffa 1346.” Turkish Studies 3, no. 4 (2008): 772-787.
  34. Tezcan, Mehmet. “Türk-Moğol Hâkimiyeti Döneminde Karadeniz’de Ticaret.” Tarih İncelemeleri Dergisi 24, no. 1 (2009): 151-194.
  35. Tsiamis, Costas, Effie Poulakou-Rebelakou, Athanassios Tsakris, ve Eleni Petridou. “Epidemic Waves of the Black Death in the Byzantine Empire (1347-1453 AD).” Le Infezioni in Medicina, no. 3 (2011): 194-201.
  36. Varlık, Nükhet. Plague and Empire in the Early Modern Mediterranean World. New York: Cambridge University Press, 2015.
  37. Varlık, Nükhet. “Tâun.” İslam Ansiklopedisi, Cilt 40, 175-177. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001.
  38. Wheelis, Mark. “Biological Warfare at the 1346 Siege of Caffa.” Emerging Infectious Diseases 8, no. 9 (Eylül 2002): 971-975.
  39. Yediyıldız, Bahaeddin. Ordu Kazası Sosyal Tarihi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1985.
  40. Zanders, Jean Pascal. “de Mussi and the Siege of Caffa: Origin of a Biological Warfare Allegation.” Historical Notes, no. 1 (Aralık 2021): 1-18.
  41. Ziegler, Michelle. “The Black Death And The Future Of The Plague.” İçinde Pandemic Disease in The Medieval World: Rethinking The Black Death, editör Monica H. Green, 259-284. Bradford: ARC Medieval Press, 2014. https://doi.org/10.2307/j.ctvmd83jc.