KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 44 Sayı: Civil Society Special Issue

Asayişten Yönetişime: Türkiye’de Devletin Sivil Toplum Kuruluşlarıyla İlişkisini Yönetme Biçiminin Kurumsal Dönüşümü

From Public Order to Governance: The Institutional Transformation of the State’s Approach to Governing Relations with Civil Society Organizations in Türkiye

Elmas Yelkesen(BANDIRMA ONYEDİ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9244-3674
Sayfa
90–110
Yayın Tarihi
2026-07-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın bulguları arasında öncelikle, Osmanlı döneminden miras alınan kanuni metinlerle günümüze kadar olan süreçte önemli bir kurumsal süreklilik olarak İçişleri Bakanlığı’nın merkezi konumu vurgulanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma Türkiye’de devlet ve sivil toplum kuruluşları (STK) arasındaki ilişkinin kurumsal boyutunu analiz etmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İlk aşamada 1909 Cemiyetler Kanunu ile başlayarak hukuki metinler ve kurumsal yapı üzerinden bir karşılaştırma yapılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın bulguları arasında öncelikle, Osmanlı döneminden miras alınan kanuni metinlerle günümüze kadar olan süreçte önemli bir kurumsal süreklilik olarak İçişleri Bakanlığı’nın merkezi konumu vurgulanmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2002 Verileri
⚙️Değişkenler:Devlet-STK ilişkisi · Karşılaştırmalı Analiz · Kamu Örgütlenmesi

Özet

Bu çalışma Türkiye’de devlet ve sivil toplum kuruluşları (STK) arasındaki ilişkinin kurumsal boyutunu analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, devlet-STK ilişkisinin kurumsal boyutu iki aşamalı bir karşılaştırmalı analize konu edilmektedir. İlk aşamada 1909 Cemiyetler Kanunu ile başlayarak hukuki metinler ve kurumsal yapı üzerinden bir karşılaştırma yapılmaktadır. İkinci aşamada ise, Türkiye’deki kurumsal yapının -İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü- seçilmiş uluslararası örneklerle kurumsal tasarım açısından bir karşılaştırması yapılmaktadır. Bu çerçevede çalışma, hem kurumsal dönüşümü tarihsel dinamikler açısından ele almakta, hem de bu dönüşümün kurumsal tasarımını uluslararası örneklerle karşılaştırmalı analiz etmektedir. Çalışmanın bulguları arasında öncelikle, Osmanlı döneminden miras alınan kanuni metinlerle günümüze kadar olan süreçte önemli bir kurumsal süreklilik olarak İçişleri Bakanlığı’nın merkezi konumu vurgulanmaktadır. Türkiye’de uzmanlaşma açısından ilk kurumsal yapı, 1972 Dernekler Kanunu ile emniyet bünyesinde kurulmuştur. 2002 yılında Avrupa Birliği uyum süreci için sivil alanda yeni bir kurumsal yapı oluşturulmuştur. 2002’de daire başkanlığı olarak teşkilatlanan kurumsal yapı 2018 yılında genel müdürlük düzeyinde yeniden yapılandırılmıştır. Çalışmada, 2018 yılında kurumsal yapının geçirdiği dönüşümün devlet-STK ilişkisini asayişten işbirliği/ortaklık düzeyinde yeniden inşa ettiği ileri sürülmektedir. Bu ilişkinin yeniden inşasında dünyadaki genel eğilimlerin etkisi olduğu ayrıca vurgulanmaktadır. Bu çalışmanın, Türkiye’de devlet-STK ilişkisinin kurumsal boyutunu analiz etmesi bakımından literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.

Abstract

This study aims to analyze the institutional dimension of the relationship between the state and civil society organizations (CSOs) in Türkiye. The study investigates the institutional dimension of this relationship with a two-stage comparative analysis. The first stage involves comparing legal texts to analyze the historical-institutional transformation in Türkiye. In the second stage, the institutional structure in Türkiye-specifically the Directorate General for Relations with Civil Society under the Ministry of Interior-is being compared with selected international examples in terms of institutional design. Among the study’s findings, the central role of the Ministry of Interior is highlighted as a significant institutional continuity from the Ottoman period to the present day. In terms of specialization in Türkiye, the first institution was established within the police force under the 1972. In 2002, a new institution was created in the civil sphere as part of the European Union harmonization process. This institution restructured at the level of general directorate in 2018. The study argues that the 2018 reform shifted the state-CSOs relationship from public order to partnership. It also emphasizes that global trends influenced the rebuilding of this relationship. This analysis of the institutional dimension of the state-CSOs relationship in Türkiye will contribute to the existing literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yelkesen, E. (2026). Asayişten Yönetişime: Türkiye’de Devletin Sivil Toplum Kuruluşlarıyla İlişkisini Yönetme Biçiminin Kurumsal Dönüşümü. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 44 Sayı: Civil Society Special Issue, 90–110. https://doi.org/10.17065/huniibf.1913953

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. Alkan, M.Ö. (1998a). Sivil toplum kurumlarının hukuksal çerçevesi 1839-1945, In A.N. Yücekök, İ.Turan, M.Ö. Alkan (Eds), Tanzimattan Günümüze Istanbul’da STK’lar,Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 45-73.
  2. Alkan, M.Ö. (1998b). 1856-1945 Istanbul’da sivil toplum kurumları toplumsal örgütlenmenin gelişimi (devlet-toplum ilişkisi açısından bir tarihçe denemesi), In A.N. Yücekök, İ.Turan, M.Ö. Alkan (Eds), Tanzimattan Günümüze Istanbul’da STK’lar,Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 79-145.
  3. Arslan, Z. (2010). Ağustos 1909 tarihli cemiyetler kanunu üzerinde meclis-i mebusan'da yapılan müzakereler ve cemiyetlerin yapılanmasında İttihat ve Terakki örneği. Journal of International Social Research, 3(11), 57-72.
  4. Austin, J., & Ebrahim, A. (2010). Civil society–business relations. In H.K. Anheier, S.Toepler, R. List (Eds), International Encyclopedia of Civil Society, Springer Cham, 469-475. https://doi.org/10.1007/978-0-387-93996-4_26
  5. Aydın-Düzgit, S. & Kaliber, A. (2016). Encounters with Europe in an era of domestic and international turmoil: Is Turkey a de-Europeanising candidate country? South European Society and Politics, 21(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/13608746.2016.1155282
  6. Borzel, T. A. (1999). The domestic impact of Europe: Institutional adaptation in Germany and Spain (Doctoral dissertation, European University Institute). https://hdl.handle.net/1814/5182
  7. Boşnak, B. (2023). Civil society and public policy in Turkey. In V.Göçoğlu & N. Karkın (ed.), Citizen-Centered Public Policy Making in Turkey. Springer Cham, 79-93. https://doi.org/10.1007/978-3-031-35364-2_5
  8. Devlet Teşkilatı Merkezi Kayıt Sistemi [DETSIS] (2026). retrieved March 5, 2026 from https://detsis.gov.tr/
  9. Edwards, M. (2011). Introduction: Civil society and the geometry of human relations. In M.Edwards (ed.), The Oxford Handbook of Civil Society. Oxford University Press, 3-14. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195398571.013.0001
  10. Finnish Act of Associations (1990). Retrieved March 5, 2026 from https://www.prh.fi/en/companiesandorganisations/yhdistysrekisteri/act.html
  11. Finland Ministry of Justice (2026). Advisory Board on Civil Society Policy, retrieved March 5, 2026 from https://oikeusministerio.fi/en/advisory-board-on-civil-society-policy?__cf_chl_tk=ySiJWJLlD2XOSEG1KvPCHUWYgtgUvaS9oaKstpzMa8Y-1772023611-1.0.1.1-ORdkxDYcv0usEkMlcz1wlgs9SBZ99NaxU.7MDRt7Z2c
  12. German Civil Code (2002). Retrieved March 5, 2026 from https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_bgb/englisch_bgb.html
  13. Halifeoğlu, M., & Yetiş, M. (2013). Gramsci, sivil toplum-devlet ikiliği ve kuramsal kökenler. Mülkiye Dergisi, 37(1), 163-188.
  14. Hall, P. A. & Taylor, R. C. (1996). Political science and the three new institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936-957. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb00343.x
  15. Heper, M., & Yıldırım, S. (2011). Revisiting civil society in Turkey. Southeast European and Black Sea Studies, 11(1), 1-18. https://doi.org/10.1080/14683857.2011.558307
  16. Keane, J. (1993). Sivil toplum ile devlet arasındaki ayrımın kökenleri ve gelişimi 1750-1850, In J. Keane (Ed.) Sivil Toplum ve Devlet Arrupa'da Yeni Yaklaşımlar (Çev. E. Akın, A. Bora, A. Çiğdem, L. Köker, M. Küçük, A. Nur). Ayrıntı Yayınları. İstanbul. 47-91.
  17. Keane, J. (2010). Civil society, definitions and approaches. In H.K. Anheier, S.Toepler, R. List (Eds), International Encyclopedia of Civil Society. Springer Cham, 461-464. https://doi.org/10.1007/978-0-387-93996-4_531
  18. Kubicek, P. (2005). The European Union and grassroots democratization in Turkey. Turkish Studies, 6(3), 361–377. https://doi.org/10.1080/14683840500235456
  19. Landman, T., & Robinson, N. (Eds.). (2009). The SAGE handbook of comparative politics. Sage. https://doi.org/10.4135/9780857021083
  20. Mahoney, J., & Thelen, K. (2010). A theory of gradual institutional change. Explaining Institutional Change: Ambiguity, Agency, and Power, 1(1), 1-37. https://doi.org/10.1017/CBO9780511806414.003
  21. McCormick, J. (2020). Karşılaştırmalı siyaset ve yönetim sistemleri (Çev. M. Ceylan). Felix kitap. Ankara.
  22. Neuman, W. L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nicel ve nitel yaklaşımlar. (Çev. Ö. Akkaya). Siyasal Kitabevi. Ankara.
  23. Olsen, J. P. (2002). The many faces of Europeanization. JCMS: Journal of Common Market Studies, 40(5), 921-952. https://doi.org/10.1111/1468-5965.00403
  24. Pierson, P. (2000). Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review, 94(2), 251-267. https://doi.org/10.2307/2586011
  25. Presidential Decree No. 17., (13.09.2018) retrieved March 5, 2026 from https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/09/20180913-6.pdf
  26. Public Services of the French Republic (2026). Associations, retrieved March 5, 2026 from https://www.service-public.gouv.fr/particuliers/vosdroits/N31931?lang=en
  27. Rhodes, R. A. W. (1996). The new governance: governing without government. Political Studies, 44(4), 652-667. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb01747.x
  28. Rhodes, R. A. W. (2000). Governance and public administration. In J. Pierre (ed.), Debating Governance: Authority, Steering, and Democracy. Oxford University Press, 54-90. https://doi.org/10.1093/oso/9780198295143.003.0004
  29. Rosenblum, N. L., & Lesch, C. H. (2011). Civil society and government. In M. Edwards (ed.), The Oxford Handbook of Civil Society. Oxford University Press, 285-298. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195398571.013.0023
  30. Rumelili, B., & Boşnak, B. (2015). Taking stock of Europeanization of civil society in Turkey: The case of NGOs. In A. Tekin & A. Güney (ed.), The Europeanization of Turkey: Polity and Politics. Routledge: New York, 127-144.
  31. Salamon, L. M., & Anheier, H. K. (1998). Social origins of civil society: Explaining the nonprofit sector cross-nationally. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 9(3), 213-248. https://doi.org/10.1023/A:1022058200985
  32. Sidel, M. (2011). Civil society and civil liberties. In M. Edwards (ed.), The Oxford Handbook of Civil Society, Oxford University Press, 298-310. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195398571.013.0024
  33. Sivil Toplum İstişare Kurulu Görev ve Çalışma Yönergesi (2019). retrieved March 5, 2026 fromhttps://www.siviltoplum.gov.tr/kurumlar/siviltoplum.gov.tr/Mevzuat/Y%C3%B6nergeler/sivil_toplum_istisare_kurulu_yonergesi.pdf
  34. Smith, S. R. (2010). Nonprofits and public administration: Reconciling performance management and citizen engagement. The American Review of Public Administration, 40(2), 129-152. https://doi.org/10.1177/0275074009358452
  35. Smith, S. R. (2011). The nonprofit sector. In M. Edwards (ed.), The Oxford Handbook of Civil Society. Oxford University Press, 29-41. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195398571.013.0003
  36. Sönmez, N. (2024). 27 Mayıs’ın gölgesinde çıkarılan ilk siyasi partiler kanunumuz. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 79, 142-168. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1373765
  37. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023), Ankara.
  38. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023a). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028), Ankara.
  39. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023b). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028) Kalkınma Sürecinde Sivil Toplum Kuruluşları, Özel İhtisas Komisyon Raporu, Ankara.
  40. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmi Gazete (14.12.1938). Cemiyetler Kanunu, No 3512, Sayı 3959, retrieved March 5, 2026 from https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/3959.pdf
  41. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmi Gazete (2/12/1972). Dernekler Kanunu, No 1630, Sayı 14379, retrieved March 5, 2026 from https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14379.pdf
  42. T.C. Cumhurbaşkanlığı Resmi Gazete (7/10/1983). Dernekler Kanunu, No 2908, Sayı 18184, retrieved March 5, 2026 from https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18184.pdf
  43. T.C. İçişleri Bakanlığı (2026a). 2015-2019 Stratejik Planı, retrieved March 5, 2026 from https://www.icisleri.gov.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/IcSite/strateji/raporlar/stratejik-planlar/ICISLERI_BAKANLIGI_2015_2019_STRATEJIK_PLANI.pdf
  44. T.C. İçişleri Bakanlığı (2026b). 2019-2023 Stratejik Planı, retrieved March 5, 2026 from https://www.icisleri.gov.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/IcSite/strateji/raporlar/stratejik-planlar/ICISLERI_BAKANLIGI_2019_2023_STRATEJIK_PLANI.pdf
  45. T.C. İçişleri Bakanlığı (2026c). 2024-2028 Stratejik Planı, retrieved March 5, 2026 from https://www.icisleri.gov.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/IcSite/strateji/raporlar/stratejik-planlar/ICISLERI_BAKANLIGI_2024_2028_STRATEJIK_PLANI.pdf
  46. T.C. İçişleri Bakanlığı (2015). 2015 Performans Programı, Ankara.
  47. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (n.d.). Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Yönetmelik, retrieved March 5, 2026 from https://www.siviltoplum.gov.tr/kurumlar/siviltoplum.gov.tr/Mevzuat/SivilToplumlailiskilerGenelMudurlu%C4%9FuTeskilatVeGorevleriHakkindaYonetmelik.pdf
  48. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (2019a). AB Ülkelerinde Sivil Toplum Çalışma Ziyareti Raporu, Kamu-STK İşbirliği Projesi.
  49. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (2019b). Sivil Toplum İstişare Kurulu, retrieved March 5, 2026 from https://www.siviltoplum.gov.tr/sivil-toplum-istisare-kurulu
  50. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (2026a). Misyon Vizyon, retrieved from June 1, 2026 from https://www.siviltoplum.gov.tr/misyon-vizyon
  51. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (2026b). Denetim İstatistikleri, retrieved from June 1, 2026 from https://www.siviltoplum.gov.tr/denetim-istatistikleri
  52. T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (2026b). İstatistikler, retrieved from June 1, 2026 from https://www.siviltoplum.gov.tr/siyasi-partilere-iliskin-istatistikler
  53. T.C. Kalkınma Bakanlığı (2013). Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018), Ankara.
  54. The Charity Commission (2026). About Us, retrieved March 5, 2026 from https://www.gov.uk/government/organisations/charity-commission/about
  55. The Charity Commission (2013). How the Charity Commission makes charity registration decisions, retrieved March 5, 2026 from https://www.gov.uk/government/publications/how-charity-registration-decisions-are-made-charity-commission/how-the-charity-commission-makes-charity-registration-decisions--2
  56. The Office for Civil Society (2026). Civil Society and Youth Directorate, retrieved March 5, 2026 from https://www.gov.uk/government/organisations/office-for-civil-society
  57. The United Kingdom Government Organizations (2026). Department for Culture, Media and Sport, Retrieved March 5, 2026 from https://www.gov.uk/government/organisations
  58. Toprak, Z. (1985). 1909 Cemiyetler kanunu. In M. Şahin (ed.), Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 1. Cilt, İletişim Yayınları, İstanbul, 205-208.
  59. Yücekök, A. N. (1998). Türkiye’de sivil toplum örgütleri gelişiminin toplumsal aşamaları ve süreci, In A.N. Yücekök, İ.Turan, M.Ö. Alkan (ed.), Tanzimattan Günümüze Istanbul’da STK’lar, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 13-43.
  60. Zihnioğlu, Ö. (2019). European Union civil society support and the depoliticisation of Turkish civil society. Third World Quarterly, 40(3), 503-520. https://doi.org/10.1080/01436597.2018.1545567
  61. Zihnioğlu, Ö. (2020). Continuity and change in Turkish civil society. In E.C. Sokullu (Ed), Turkey in Transition: Politics, Society and Foreign policy. Peter Lang Verlag, 121-36.
  62. Zimmer, A. (2010). Associations, definitions and history. In H.K. Anheier, S. Toepler, R. List (Eds), International Encyclopedia of Civil Society. Springer Cham, 40-47. https://doi.org/10.1007/978-0-387-93996-4_28
  63. Alkan, M.Ö. (1998a). Sivil toplum kurumlarının hukuksal çerçevesi 1839-1945, In A.N. Yücekök, İ.Turan, M.Ö. Alkan (Eds), Tanzimattan Günümüze Istanbul’da STK’lar,Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul, 45-73.