Dergiler / Gazi Türkiyat / 2025 / Sayı: 37

ÖZNESİ AÇIKÇA İŞARETLENMEYEN İSİM CÜMLELERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

An Analysis of Nominal Sentences without Explicitly Marked Subjects in Turkish

Tuncay Böler(TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9275-7083
Sayfa
19–25
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

İncelemeler sonucunda, bazı isim cümlelerinde öznenin ya yüklemin bünyesinde yer aldığı ya da dolaylı yollarla sezdirildiği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkçe, öznenin cümlede yer alıp almaması konusunda esnek ve işlevsel bir yapıya sahip dillerden biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Türkçede öznesiz cümleler farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar ve çeşitli yapısal biçimlerle ifade edilir.
💡
Sonuç & Katkı:İncelemeler sonucunda, bazı isim cümlelerinde öznenin ya yüklemin bünyesinde yer aldığı ya da dolaylı yollarla sezdirildiği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türkiye Türkçesi · söz dizimi · öznesi işaretlenmeyen cümleler

Özet

Türkçe, öznenin cümlede yer alıp almaması konusunda esnek ve işlevsel bir yapıya sahip dillerden biridir. Türkçede öznesiz cümleler farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar ve çeşitli yapısal biçimlerle ifade edilir. Makalede, öznesi doğrudan belirtilmeyen isim cümleleri incelenmiş ve bu tür cümlelerde öznenin niçin işaretlenmediği ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. İncelemeler sonucunda, bazı isim cümlelerinde öznenin ya yüklemin bünyesinde yer aldığı ya da dolaylı yollarla sezdirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, kimi cümlelerde yüklemin özne referansını doğrudan üstlenmesiyle, bazılarında ise öznenin konuşma bağlamı, ortak bilgi alanı ve dil dışı unsurlar aracılığıyla örtülü biçimde anlaşılmasıyla gerçekleşir. Buna göre, çalışmada öznesi işaretlenmeyen isim cümleleri iki öbekte ele alınmıştır. İlk öbekte, yüklemle öznenin kaynaşarak yüklemin içinde gizlendiği örnekler incelenirken, ikinci öbekte bağlam ve ortak bilgi alanı yoluyla öznenin örtülü olarak anlaşıldığı cümleler değerlendirilmiştir. Makalede Türkçenin dil iktisadı, yani en az çabayla anlatım prensibi doğrultusunda, özneyi açık olarak belirtmeden de duygu ve düşünceleri tam ve etkili biçimde aktarabilen bir söz dizimi yapısına sahip olduğu vurgulanmıştır.

Abstract

Turkish is a language that exhibits a flexible and functional structure regarding whether the subject is overtly expressed in a sentence. Subjectless constructions emerge in Turkish for various reasons and are realized through different structural patterns. This article examines nominal sentences in which the subject is not explicitly marked and discusses in detail why the subject remains unexpressed in such cases. The analysis reveals that, in some nominal sentences, the subject is embedded within the predicate, while in others it is implicitly understood through contextual cues, shared knowledge, or extra-linguistic factors. Accordingly, nominal sentences without explicitly marked subjects are classified into two groups. The first group includes examples in which the subject merges with the predicate and is hidden within its structure, while the second group consists of sentences in which the subject is implicitly inferred from the context and common ground. The study concludes that, in line with the principle of linguistic economy, Turkish demonstrates a syntactic structure capable of conveying meanings fully and effectively without the explicit marking of the subject.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Böler, T. (2025). ÖZNESİ AÇIKÇA İŞARETLENMEYEN İSİM CÜMLELERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. Gazi Türkiyat, Sayı: 37, 19–25. https://doi.org/10.65007/gaziturkiyat.1741299

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (7)

  1. BİLGEGİL, M. K. (1984). Türkçe Dilbilgisi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  2. DELİCE, H. İ. (1998). “Türkçe Sözdiziminde Özne”. Türklük Bilimi Araştırmaları, 6/6: 191-208.
  3. DİZDAROĞLU, H. (1976). Tümce Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  4. ERCİLASUN, A. B. (2007). “Kelime Grubundan Cümleye”. İstanbul Kültür Üniversitesi Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi, UTEK 2007, 27-28 Ağustos 2007. İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınları, 166-174.
  5. GÜLSEVİN, S. (2001). “Öznesi Gösterilmeyen Bir Cümle Tipi Daha”. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2/2: 196-204.
  6. ŞİMŞEK, R. (1987). Örneklerle Türkçe Sözdizimi. Trabzon: Kuzey Gazetecilik Matbaacılık.
  7. ZÜLFİKAR, H. (1995). “Özne Türleri ve Bunların Adlandırılışı”. Türk Gramerinin Sorunları Toplantısı (22-23 Ekim 1993). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 43-51.