Dergiler / Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 36 Sayı: 2

Kapadokya Bölgesi Sikkelerinde Tykhe Tipolojisi ve Kültü

The Typology and Cult of Tyche on Coins in the Cappadocia Region

Meral Çelik(AKSARAY ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5968-7941
Sayfa
735–748
Yayın Tarihi
2026-05-11
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca Sozomenos’un aktarımına göre Argaios Dağı’nda Iulianus Apostata zamanına kadar varlığını korumuş bir Tykhe tapınağı bulunması ve mevcut nümizmatik veriler Tykhe’nin bölgenin başkenti Caesarea’da da ana tanrıça kültüne karşılık geldiği sonucuna ulaştırmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kapadokya Bölgesi’nde Tykhe kültüne dair en erken izler Ariarathes Hanedanlığı döneminden itibaren kendini göstermeye başlar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sikkelerin ön ve çoğunlukla arka yüzü üzerinde tanrıçanın yer aldığı tasvirler tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca Sozomenos’un aktarımına göre Argaios Dağı’nda Iulianus Apostata zamanına kadar varlığını korumuş bir Tykhe tapınağı bulunması ve mevcut nümizmatik veriler Tykhe’nin bölgenin başkenti Caesarea’da da ana tanrıça kültüne karşılık geldiği sonucuna ulaştırmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kapadokya · Tykhe · Kült

Özet

Kapadokya Bölgesi’nde Tykhe kültüne dair en erken izler Ariarathes Hanedanlığı döneminden itibaren kendini göstermeye başlar. Bu inancın bölgedeki, özellikle Tyana’daki Astarte inancından devşirilerek onun yerini almaya başlayan bir inanç olduğu düşünülür. Tykhe bölgede Arkhelaos döneminden itibaren artık yerleşik bir tanrıça olarak tapınım görmeye başlar. Roma İmparatorluk Dönemi boyunca tanrıçanın bölgede yaygın tapınım gören kültlerin başında geldiği görülür. Buna göre bu yayının konusunu Kapadokya Bölgesi’nde Tykhe inancı ve tanrıçanın tipolojisi oluşturmaktadır. Bu inanca yönelik başlıca kaynakların nümizmatik veriler olması sebebiyle kültün yapısı sikkeler yoluyla ortaya konulmuştur. Sikkelerin ön ve çoğunlukla arka yüzü üzerinde tanrıçanın yer aldığı tasvirler tespit edilmiş ve değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme neticesinde Caesarea ve Tyana sikkelerine göre tanrıça bölgede dört farklı tipolojide görülür. Bu sınıflandırma göz önünde tutulduğunda, tanrıça Tyana’da Antiokheia Tykhesi tipinde yoğun olarak karşımıza çıkar ve burada kentin koruyucu ana tanrıçası konumundadır. Caesarea’da ise sikkelerin ön ve arka yüz tasvirlerinde tanrıçanın farklı tipolojilerde olduğu görülür. Ayrıca Sozomenos’un aktarımına göre Argaios Dağı’nda Iulianus Apostata zamanına kadar varlığını korumuş bir Tykhe tapınağı bulunması ve mevcut nümizmatik veriler Tykhe’nin bölgenin başkenti Caesarea’da da ana tanrıça kültüne karşılık geldiği sonucuna ulaştırmıştır.

Abstract

The earliest traces of the Tyche cult in the Cappadocia Region begin to appear during the Ariarathes Dynasty. It is thought that this belief was adopted from the Astarte cult in the region, particularly in Tyana, gradually replaced it. Since the reign of Archelaus onwards, Tyche became a firmly established goddess worshiped in the region. The goddess is observed to be one of the most widely revered cults in the region throughout the Roman Imperial Period. Accordingly, the focus of this study is the belief in Tyche in the Cappadocia Region and the typology of the goddess. Since the primary sources for this belief are numismatic data, the structure of the cult has been revealed through coinage. Depictions of the goddess were identified on the obverse and, more frequently, the reverse sides of coins and evaluated as such. As a result of this analysis, it has been determined that the goddess appears in four different typologies in the region, based on the coins from Caesarea and Tyana. Taking this classification into account, the goddess is predominantly portrayed in Tyana in the form of Antiochia Tyche and serves as the city’s protective mother goddess. In Caesarea, however, the goddess is depicted in different typologies on the obverse and reverse sides of the coins. According to Sozomen, a temple of Tyche existed on Mount Argaios until the time of Julian the Apostate, which, along with the existing numismatic evidence, leads to the conclusion that Tyche corresponded to the cult of main goddess in Caesarea, the capital of the region.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çelik, M. (2026). Kapadokya Bölgesi Sikkelerinde Tykhe Tipolojisi ve Kültü. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 36 Sayı: 2, 735–748. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1653876

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. Antik Kaynaklar
  2. Aelianus. Varia Historia.
  3. Hesiodos. Theogonia.
  4. Malalas. Chronography.
  5. Pausanias. Periegesis Hellados.
  6. Pindaros. Odes.
  7. Sozomenus. Historia Ecclesiastica.
  8. Modern Kaynaklar
  9. Aristodemou, G. (2020). Aspects of Romanisation in Cappadocia: Staging Architecture and Cityscapes. Archaeology of Western Anatolia, 1/1, 31-41.
  10. Arya, D.A. (2002). The Goddess Fortuna in Imperial Rome: Cult, Art, Text, [Doctoral dissertation]. The University of Texas at Austin.
  11. Baydur, N. (1994). Anadolu’daki Kutsal Dağlar Dağ Tanrılar: Klasik Çağ. Graphis Yayınları.
  12. Belis, A. (2021). Argaios. A Bronze Age Mountain-God in Greco-Roman Anatolia. Beyond All Boundaries: Anatolia in the First Millennium BC, A. Payne, Š. Verhartická ve J. Wintjes (Ed.), Peeters.
  13. Berges, D. & Nolle, J. (2000). Tyana I-II: Archäologish-historische Untersuchungen zum Südwestliche Kappadokien. Dr. Rudolf Habelt GMBH.
  14. Bilge, E. (2021). General Iconographic Characteristics of Bronze Cappadocian Kingdom Coins. Current Debates on Social Sciences: Human Studies, 376-390, Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
  15. Borrell, M. (1862). Coins of The Kings of Cappadocia. The Numismatic Chronicle and Journal of The Numismatic Society, 2, 1-19.
  16. Broucke, P.B.F.J. (1994). Tyche and the Fortune of Cities in the Greek and Roman World. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 34-49.
  17. Dohrn, T. (1960). Die Tyche von Antiochia. Gebr. Mann.
  18. Drew-Bear, T. (1974). Representations of Temples on the Greek Imperial Coinage. Museum Notes (American Numismatic Society), 19, 27-63.
  19. Edwards, C.M. (1990). Tyche at Corinth. Hesperia 59/3, 529–542.
  20. Ganschow, T. (2018). Münzen von Kappadokien I-II. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  21. Hakman, M. (2015). Kapadokya’da Zeus Kültü. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  22. İnan, J. (2000). Perge’nin Roma Devri Heykeltıraşlığı I. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  23. Kaplan, D. & Durugönül, S. (2018). Tarsus Müzesi’nden Bir Aedicula Kabartması Olarak ‘Antiokheia Tykhe’si. Cedrus, 6, 1-12.
  24. Kılıç, M. (2014). The Cults of Nemesis and Tyche at Smyrna. Belleten, 78/283, 833-858.
  25. Kumandaş, H. (2023). Niğde Müzesi Tyana Darplı Roma İmparatorluk Dönemi Sikkeleri. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 6 (Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı), 132-149.
  26. Matheson, S.B. (1994). The Goddess Tyche. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 18-33.
  27. McEvedy, C. (2010). İlkçağ Tarih Atlası. Sabancı Üniversitesi Yayınları.
  28. McNeil, W.H. (2008). Dünya Tarihi. (Çev. A. Şenel), İmge Yayınları.
  29. Metcalf, W. (1996). Silver Coinage of Cappadocia, Vespasian-Commodus. Numismatic Notes and Monographs, American Numismatic Society.
  30. Metzler, D. (1994). Mural Crowns in The Ancient Near East and Greece. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 76-85.
  31. Miano, D. (2018). Fortuna: Deity and Concept in Archaic and Republican Italy. Oxford University Press.
  32. Nippe, C. (1989). Die Fortuna Braccio Nuovo. Stilistische und typologische Untersuchung, Oberhofer.
  33. Numista (2024). Tridrahmi-Iulia Domna. https://tr.numista.com/catalogue/pieces383845.html
  34. Okan, E. (2016). Tykhe Ya Da Fortuna. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 64-75.
  35. Palagia, O. (1994). Tyche at Sparta. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 64-75.
  36. RPC (2024). Roman Provincial Coinage Online. https://rpc.ashmus.ox.ac.uk/
  37. RSN (1898). Revue Suisse de Numismatique/Schweizerische Numismatische Rundschau.
  38. Sezer, S.S. (2016). Prusias ad Hypium Antik Kenti Heykeltıraşlık Eserleri. Ege Yayınları.
  39. Smith, A.C. (1994). Queens and Empresses as Goddesses: The Public Role of the Personal Tyche in the Graeco-Roman World. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 86-105.
  40. Stansbury-O'Donnell, M.D. (1994). Reflections of the Tyche of Antioch in Literary Sources and on Coins. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 50-63.
  41. Sydenham, E.A. (1933). The Coinage of Caesarea in Cappadocia. Attic Books.
  42. Tekin, O. (2008). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş. İletişim Yayınları.
  43. Villard, L. (1997). Tyche. Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae, VIII, 1-2, 115-125.
  44. Weiss, P. (1985). Argaios/Erciyes Dağı-Heiliger Berg Kappadokiens. Monumente und Ikonographie. JNG, 35, 21-48.
  45. Broucke, P.B.F.J. (1994). Tyche and the Fortune of Cities in the Greek and Roman World. Yale University Art Gallery Bulletin, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, 34-49.