Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightUlaşılan bir başka sonuç ise bu etkinin sanatkâr ve/veya ustaların, hatta bunların mensubu olduğu atölyelerin aracılığıyla yayılmış olduğunun anlaşılmasıdır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Yıldırım Bayezid’in Anadolu’da hüküm süren beylikler üzerine yaptığı seferler sonucunda pek çok beylik Osmanlı’ya tâbi olmuş ve böylece Osmanlı’nın Anadolu’daki hakimiyeti perçinleşmeye başlamıştır. Hakimiyet alanını genişletmenin yanı sıra özellikle bürokratik, mali ve askeri alanlarda yapılan hamleler ile Osmanlı’nın ilk imparatorluk denemesi olarak kabul gören bu dönem aynı zamanda mimari alanında da birtakım yenilikleri beraberinde getirmiştir. İnşa edilen yapıların plan anlayışı ve tasarımlarında yeni denemelerin uygulanması ve ayrıca çevre kültür etkilerinin gözlemlenmesi bu durumu destekler niteliktedir. Bu bağlamda ön plana çıkan yapılardan biri de Bergama Ulu (Yıldırım) Camii’dir. Taç kapısında yer alan kitabesine göre 1398-1399 yılında inşa edilen Bergama Ulu Camii, derinlemesine yönelik üç sahından oluşan bir yapıdır. Caminin cephe düzenlemelerinin ana odağı, kuzey cephesindeki sivri kemerli taç kapısıdır. Gotik üslubun karakteristik özelliklerinden biri olan bu sivri kemer uygulaması taç kapıda kademeli olarak yapılmış profillerle vurgulanmıştır. Yapı, gerek plan şeması ve gerekse taç kapı tasarımı bakımlarından Osmanlı Mimarisi için “yeni” bir deneme olarak nitelendirilebilir. Dolayısıyla, Yıldırım Bayezid döneminde inşa edilen diğer yapılarda gözlemlenen farklı tasarımların izleri bu camide de takip edilebilmektedir. Literatürde konuyla ilgili yer alan kaynaklar Bergama Ulu Camii’ne dair ayrıntılı bilgi vermekte, bazı çalışmalar yapıyı etki bağlamında inceleyerek Gotik üsluba atıf yapmakta ve çağdaşı sayılan Beçin Ahmed Gazi Medresesi (1375) ile bağlantı kurmaktadır. Nitekim, her iki yapıda da yer alan Gotik üsluba sahip taç kapı tasarımı da bu durumu desteklemektedir. Bununla birlikte, etkinin kaynağı bakımından ele alındığında Bergama Ulu Camii, Akdeniz çevresindeki Haçlı devletlerinde görülen mimari üslup ile bağlantılı mıdır? sorusu bu çalışmanın temel araştırma sorusudur. Dolayısıyla çalışmanın başlıca amacı da, Bergama Ulu Camii’ni etki çerçevesinde değerlendirerek Haçlı devletlerindeki mimari anlayışla bağlantısını benzer örnekler üzerinden açıklamaktır. Çalışmanın bir başka amacı ise yapının inşasında görev alan sanatkâr ve/veya ustaların sahip oldukları mimari hafızayı yapıya uygulamalarındaki aracı rollerine açıklık getirmektir. Araştırma kapsamında yöntem olarak literatür taraması, saha araştırması ve fotoğraflama kullanılmıştır. Saha araştırması Bergama’nın yanı sıra Akdeniz’in önemli merkezleri arasında yer alan Rodos ve Kıbrıs adalarında gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, Bergama Ulu Camii’ndeki taç kapı tasarımının Akdeniz çevresindeki Haçlı devletlerinde görülen mimari anlayıştan kaynaklandığı sonucuna varılmış ve bu bağlantı Rodos ve Kıbrıs adalarındaki örnekler üzerinden açıklanmıştır. Ulaşılan bir başka sonuç ise bu etkinin sanatkâr ve/veya ustaların, hatta bunların mensubu olduğu atölyelerin aracılığıyla yayılmış olduğunun anlaşılmasıdır.
Abstract
As a result of Yıldırım Bayezid’s expeditions against the principalities ruling in Anatolia, many principalities were subject to the Ottomans and thus the Ottoman dominance in Anatolia began to be strengthened. In addition to expanding its area of dominance, this period, which is accepted as the first imperial attempt of the Ottoman Empire, especially with the moves made in the bureaucratic, financial and military fields also brought some innovations in the field of architecture. The application of new essay in the plan and designs of the constructed buildings and the observation of the environmental culture effects support this situation. One of the structures that come to the fore in this context is the Bergama Great (Yıldırım) Mosque. According to the inscription on the portal, the Bergama Great (Yıldırım) Mosque, built in 1398-1399, is a structure consisting of three naves. The main focus of the facade arrangements of the mosque is the pointed arched portal on the north facade. This pointed arch application, which is one of the characteristic features of the Gothic style, is emphasized by the profiles made gradually on the portal. The building can be described as a “new” experiment for Ottoman Architecture in terms of both the plan and the portal design. Therefore, the traces of different designs observed in other buildings built during the reign of Yıldırım Bayezid can be followed in this mosque as well. The sources in the literature on the subject give detailed information about the Bergama Great Mosque, some studies examine the building in the context of influence, refer to the Gothic style and establish a connection with its contemporary, Beçin Ahmed Gazi Madrasa (1375). As a matter of fact, the Gothic-style portal design in both buildings supports this situation. However, in terms of the source of the influence, is the Bergama Great Mosque related to the architectural style in the Crusader states around the Mediterranean? The question is the main research question of this study. Therefore, the primary aim of the study is to evaluate Bergama Great Mosque within the framework of its influence and to explain its connection with the architectural style in the Crusader states through similar examples. Another objective of the study is to clarify the intermediary roles of the artists and/or masters involved in the construction of the structure in applying the architectural memory they possessed to the building. Within the scope of the research, literature review, field research and photography were used as methods. In addition to Bergama, the field research was carried out on the islands of Rhodes and Cyprus, which are among the important centers of the Mediterranean. In the study, it was concluded that the source of the design of the main portal of the Bergama Great Mosque is the architectural style of the Crusader states around the Mediterranean, and this connection was explained through examples from the islands of Rhodes and Cyprus. Another conclusion reached is that it is understood that this influence has spread through the artists and/or masters, and even the ateliers to which they belong.