Dergiler / Erdem / 2026 / Sayı: 88

Kahkaha Gazetesi Üzerine Bir İnceleme (Yıl: 1875 / Sayı: 1-10)

An Analysis of Kahkaha Newspaper (Year: 1875 / Issues: 1-10)

Pınar Ak(MİLLİ SAVUNMA ÜNİVERSİTESİ, HAVA HARP OKULU, BEŞERİ VE SOSYAL BİLİMLER BÖLÜMÜ)0000-0002-2565-2051
Dergi
Erdem
Sayfa
1–26
Yayın Tarihi
2025-06-20
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu durum kısa ömürlü bir gazete olan Kahkaha gazetesinin Türk edebiyatı içerisinde etkin bir role sahip olduğunu ön plana çıkarmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsanlık tarihinin başlangıcından itibaren var olan mizah; olaylara, kişilere, durumlara farklı bir açıdan yaklaşan, insanları güldürürken düşündürme niteliği taşıyan bir sanattır ve günümüzde birçok alanın içinde yer almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Edebiyatın hemen hemen her türünde kendine yer bulan mizahi yazılar, 1868 yılında yayımlanan Terakki gazetesinin eki ile gazete sahasına da girmiş ve böylece mizah gazeteciliği başlamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu durum kısa ömürlü bir gazete olan Kahkaha gazetesinin Türk edebiyatı içerisinde etkin bir role sahip olduğunu ön plana çıkarmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk basını · Mizah · Mizahi gazete

Özet

İnsanlık tarihinin başlangıcından itibaren var olan mizah; olaylara, kişilere, durumlara farklı bir açıdan yaklaşan, insanları güldürürken düşündürme niteliği taşıyan bir sanattır ve günümüzde birçok alanın içinde yer almaktadır. Bu alanlardan birisi de insana ait her konuya yer veren edebiyattır. Edebiyatın hemen hemen her türünde kendine yer bulan mizahi yazılar, 1868 yılında yayımlanan Terakki gazetesinin eki ile gazete sahasına da girmiş ve böylece mizah gazeteciliği başlamıştır. Mizahi gazeteler, içinde yaşadığı devrin aksaklıklarını, çarpıklıklarını, yanlış – eksik yönlerini gösteren birer araç olarak kısa sürede geniş kitlelerce sevilmiş ve gün geçtikçe bu gazetelere yenileri eklenmiştir. Türk basınında karşımıza çıkan bu mizahi gazetelerden birisi de Kahkaha’dır. Kahkaha, Ali Efendi tarafından Rumi 22 Mart 1291/Miladi 3 Nisan 1875 tarihinde Trabzon’da yayın hayatına başlamış bir mizah gazetesidir. Kahkaha, toplam yirmi altı sayıdır ve gazetenin içerisinde yer alan yazıların tümü imzasız olarak yayımlanmıştır. Kahkaha’nın içeriği ise çeşitli karikatürler, muhavereler, şiir ve tiyatro gibi türlerde kaleme alınmış yazılar, haberler, telgraflar ve ilanlardan oluşmaktadır. Bunun yanında Ali Efendi, Kahkaha gazetesinde devrinin diğer gazetelerini ve sosyal hayatta yaşanan olayları da eleştiren başlıksız düz yazılara sık sık yer vermiştir. Çalışmada basın ve edebiyat birlikteliğinde ele alınabilecek konulardan birisi olan Kahkaha gazetesinin içeriğinin açığa çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada öncelikle mizah kavramına, ardından mizah gazeteciliğine değinilmiş, Kahkaha gazetesinin yayın hayatına başlayana kadarki süreçte görülen mizahi gazetelerden kısaca bahsedilmiştir. Daha sonra Kahkaha gazetesinin kimliği verilmiş, gazetenin şekil özellikleri, yayın süreci ve muhtevası incelenmiş, akabinde Kahkaha gazetesinin ilk on sayısı içerisinde yer alan metinler sınıflandırılmış, Kahkaha’nın eleştiri yönelttiği toplumsal konular, gazeteler, dönemin gazetecik anlayışı ve kişiler/kurumlar ele alınmış ve değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda Kahkaha gazetesinin içeriğinde on sekiz düz yazı metni, otuz iki haber yazısı, Kahkaha’ya mahsus on adet telgraf, beş ilan, bir oyun, üç şiir, bir mektup, on üç muhavere yer aldığı ve her sayının dördüncü sayfalarında karikatürlerin bulunduğu görülmektedir. Kahkaha gazetesi bu metinler aracılığıyla toplumsal sorunları, basın hayatı ile ilgili sorunları, Güllü Agop ve Gedikpaşa Tiyatrosu’nu eleştirmiştir. Bu bağlamda Kahkaha gazetesinin yayımlandığı dönemin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel unsurlarına yer vererek âdeta o dönemin bir panoramasını çizdiği görülmektedir. Bu durum kısa ömürlü bir gazete olan Kahkaha gazetesinin Türk edebiyatı içerisinde etkin bir role sahip olduğunu ön plana çıkarmaktadır.

Abstract

Humor, existing since the beginning of human history, is an art that approaches events, individuals, and situations from a different perspective, entertaining people while stimulating thought. It encompasses various fields in contemporary society. One such field is literature, which encompasses every aspect of human life. Humorous writings, which find a place in almost every genre of literature, entered the realm of newspapers with the supplement of the Terakki newspaper in 1868, thus marking the beginning of humor journalism. Humorous newspapers quickly gained popularity as a means of depicting the flaws, distortions, and shortcomings of the era they lived in, and new newspapers were added over time. One of these humorous newspapers in Turkish media is Kahkaha. Kahkaha, a humor newspaper founded by Ali Efendi, began its publication in Trabzon on March 22, 1291 according to the Rumi calendar, corresponding to April 3, 1875 in the Gregorian calendar. Kahkaha consists of a total of twenty-six issues, with all the writings in the newspaper published anonymously. The content of Kahkaha includes various genres such as cartoons, dialogues, poems, plays, news, telegrams, and advertisements. Ali Efendi frequently included unsigned articles criticizing other newspapers of the era and events in social life in Kahkaha. This study examines Kahkaha’s content within press-literature relations, touching on humour’s emergence in newspapers. It first discusses the concept of humor, followed by humor journalism, and briefly mentions humorous newspapers observed until the beginning of Kahkaha’s publication. Then, the identity of Kahkaha newspaper is provided, its format, publication process, and content are examined, followed by the classification of texts within the first ten issues of Kahkaha. Social issues criticized by Kahkaha, newspapers, the journalistic understanding of the era, and individuals/institutions are addressed and evaluated. Evaluation reveals that Kahkaha newspaper contains eighteen prose texts, thirty-two news articles, ten telegrams specific to Kahkaha, five advertisements, one play, three poems, one letter, and thirteen dialogues, with cartoons on the fourth page of each issue. Through these texts, Kahkaha criticized social issues, press-related issues, Güllü Agop and Gedikpaşa Theater. Contextually, Kahkaha newspaper painted a panorama of the political, social, economic, and cultural aspects of the era it was published, highlighting the influential role of Kahkaha, despite its short lifespan, within Turkish literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ak, P. (2025). Kahkaha Gazetesi Üzerine Bir İnceleme (Yıl: 1875 / Sayı: 1-10). Erdem, Sayı: 88, 1–26. https://doi.org/10.32704/erdem.2025.88.001

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (12)

  1. Alay, Okan (2019). “Mizah Kavramı ve Mizahın Tarihsel Süreci”, Türk Dili, 116 (808), s. 22-30.
  2. Alp, Ömer (2019). “Osmanlı Maliyesinde 1873 ‘Resm-i Damga Nizamnamesi’ ile Yürürlüğe Giren Fiskal Pullar”, Göbeklitepe’den Endüstri 4.0’a - Sosyal Bilimlerde Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Ekin Yayınevi, s. 345-366.
  3. And, M. (1970). 100 Soruda Türk Tiyatrosu Tarihi. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  4. Arslan Çinko, Merve (2020). “Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında İstanbul/Gedikpaşa’da Bir Yapı Adasının 19. Yüzyıldan Cumhuriyet’e Değişiminin İrdelenmesi: ‘Tiyatrodan, Mektebe…”, İzmir Akdeniz Akademisi Dergisi, 7, s. 49-59.
  5. Çolak, Melek (2003). “XX. Yüzyıl Başlarında İstanbul’da Trafik ve Tramvay”, Osmanlı Araştırmaları XXII, Haz. Halil İnalcık, İsmail E. Erünsal, Heath W. Lowry, Feridun Emecen, Klaus Kreiser, 22, s. 75- 87.
  6. Güncel Türkçe Sözlük (2024), “Mizah”. https://sozluk.gov.tr/ 28.02.2024 tarihli erişim.
  7. Kahkaha (1291/1875). İstanbul: Basiret Matbaası, Sayı 1-10; 26. Karabulut, Mustafa (2016). “Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. Yüzyılda Değişim Süreci, Sosyal ve Kültürel Durum”, Mecmua Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 2, s. 49-65.
  8. Öngören, Ferit (1998). Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Mizahı ve Hicvi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
  9. Seyhan, Salih (2013). “II. Meşrutiyet Dönemi Mizah Basını ve İçeriklerinden Seçilmiş Örnekler”, Turkish Studies, 8 (3), s. 494-516.
  10. Ulusoy Nalcıoğlu, Belkıs (2005). “Tanzimat Dönemi Türk Gazeteciliği ve Türk Basınının İlkleri”, MANAS Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (14), s. 253-267.
  11. Varlık, Bülent (1985). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Mizah”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, 4, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 1092-1100.
  12. Yardımcı, İsmail (2010). “Mizah Kavramı ve Sanattaki Yeri”, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (2), s. 1-41.