Dergiler / Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 34 Sayı: 34

KEMÂL PAŞAZÂDE’NİN SIFAT-NÂMESİ

Nihat Öztoprak(FATİH SULTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7400-0180
Sayfa
539–556
Yayın Tarihi
2025-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, Türk edebiyatında şimdilik yalnızca üç örnekten biri olan 60 bendlik/hanelik Kemâl Paşazâde’nin Sıfat-nâme’sinin metni hazırlanmış, şekil ve muhteva hususiyetleri anlatılmış, şairi üzerine mütalaalar yapılmış ve Türk edebiyatındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmada Tokatlı Kemâl Paşazâde’nin (ö. 1534) yeni bulunan Sıfat-nâme’si tanıtılmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kemâl Paşazâde 16. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış, şeyhülislamlık makamına kadar yükselmiş önemli bir devlet adamı, âlim ve şairdir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, Türk edebiyatında şimdilik yalnızca üç örnekten biri olan 60 bendlik/hanelik Kemâl Paşazâde’nin Sıfat-nâme’sinin metni hazırlanmış, şekil ve muhteva hususiyetleri anlatılmış, şairi üzerine mütalaalar yapılmış ve Türk edebiyatındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:sıfatnâme · vücutnâme · Kemal Paşazade

Özet

Bu araştırmada Tokatlı Kemâl Paşazâde’nin (ö. 1534) yeni bulunan Sıfat-nâme’si tanıtılmaktadır. Kemâl Paşazâde 16. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış, şeyhülislamlık makamına kadar yükselmiş önemli bir devlet adamı, âlim ve şairdir. O, hareketli ve bereketli hayatına çok sayıda eser sığdırmış ve şair tabiatından dolayı onların birçoğunu nazmen yazmıştır. Bunlardan biri de Sıfat-nâme’sidir. Daha önce varlığı bilinmeyen eser bu makale aracılığıyla tanıtılmıştır. Kemâl Paşazâde, Sıfat-nâme’sine insana zatını temaşa etmesini öğütleyerek başlar. Sonra insanın vücut uzuvları ve davranışlarıyla kâinat arasındaki ilişkiden söz eder. Zira ona göre insan zübde-i âlemdir. İnsandaki her uzuv ve tavır, kâinatta var olan bir şeyi temsil eder ve onun yansımasından ibarettir. Şair 60 bendlik/hanelik eseri içinde hep bu yansımaları dile getirir. Buna göre vücuttaki kan, et, deri ve balgam kâinattaki dört unsurdur; kâinat insanın altı cihetine karşılıktır; göz, kulak, ağız ve burun yedi deryadır; yedi kat yer ve yedi kat gök insanın vücudunda birleşmiştir; insan vücudundaki her bir uzuv ve insanın her sıfatı bir gezegen veya burcun karşılığıdır. Mesela: tabiat-Utarit, lisan-Kamer, yürek-Zühre, bağır-Müşteri, öd-Merih, dalak-Zuhal, rûy-Şems, boyun-Sevr, kollar-Cevzâ, boy-Tûbâ, göğüs-Esed, memeler-burc-ı Seretan, bağırsak-burc-ı İhsan, kızılbağırsak-burc-ı Akreb, mak’ad-Kavs, dizler-Sünbüle burcı, âşıklar-Delv burcı, kafa-arş-ı rahmanî vs.dir. Bu makalede, Türk edebiyatında şimdilik yalnızca üç örnekten biri olan 60 bendlik/hanelik Kemâl Paşazâde’nin Sıfat-nâme’sinin metni hazırlanmış, şekil ve muhteva hususiyetleri anlatılmış, şairi üzerine mütalaalar yapılmış ve Türk edebiyatındaki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Öztoprak, N. (2025). KEMÂL PAŞAZÂDE’NİN SIFAT-NÂMESİ. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Cilt: 34 Sayı: 34, 539–556. https://ajindex.com/articles/1386044

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Albayrak, Nurettin. “Koşma”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). c. 26 (44+2C.), Ankara 2022, s.226-227. https://islamansiklopedisi.org.tr/kosma (erişim tarihi: 13.11.2022)
  2. Ayaz, Berna (Haz.). “Vücud-nâme (Kaygusuz Abdal)”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/kaygusuz-abdal-alaeddin-gaybi (Maddenin son güncelleme tarihi: 08.12.2020; erişim tarihi: 04.09.2022)
  3. Bayram, Parvana (Haz.). “Melikballı Gurban”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/melikballi-gurban (Maddenin son güncelleme tarihi: 02.12.2020, Erişim tarihi: 23.08.2022)
  4. Bolay, Süleyman Hayri. “Âlem”, DİA, c. 2, İstanbul 1989, s. 357-360.
  5. Çavuşoğlu, Raşit. Ferah-nâmeler ve Kemâloğlu’nun Ferah-nâmesi (İnceleme-Metin). Dokuz Eylül Üniversitesi Basılmamış Doktora Tezi, İzmir 2014.
  6. Çelebioğlu, Âmil. “Türk Edebiyatında Yaşnameler”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları. İstanbul: Mili Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1998, 367-488.
  7. Demir, Halis – Kemal Çatılı. “İbn Kemal Üzerine Yapılan İlmi Çalışmalar”. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. C. VII, S.1, 2019, s.151-178.
  8. Doğan, Ahmet. “Beyâhî, Şeyh Kemaloğlu, Şeyh Kemâl B. Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü) http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/beyani-seyh-kemaloglu-seyh-kemal (Maddenin son güncelleme tarihi: 05.12.2020; erişim tarihi: 13.11.2022)
  9. Günay, Fatih. “Ârif’in Nüsha-i Âlem Mesnevisinde Âlem -İnsan İlişkisi”. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. C.20, sayı 1, Haziran 2018, s.339-359.
  10. Güzel, Abdurrahman. Kaygusuz Abdal’ın Mensur Eserleri. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1983.
  11. Güzel, Abdurrahman. Kaygusuz Abdal (Alâaddîn Gaybî), Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.
  12. Konuk, Ahmet Avni. “Âdem Faslı”, Muhyiddin İbnü’l-Arabi, Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi. C.1, İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2005.
  13. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli. Haz. Ali Özek, Hayrettin Karaman, Ali Turgut, Mustafa Çağrıcı, İbrahim Kafi Dönmez, Sadrettin Gümüş. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
  14. Okçu, Naci (Haz.). Şeyh Gâlib Dîvânı. Kültür ve Turizm Bakanlığı, e-kitap, (tarihsiz, sayfasız), https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10654,metinpdf.pdf?0 (Erişim tarihi: 11.11.2022).
  15. Özdem, Rahime. Kaygusuz Abdal’ın Vücud-nâme adlı Eserinin Tasavvufi Tahlili. Akdeniz Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, Antalya 2018.
  16. Özkan, Mustafa. “Ferahnâme”, DİA. c.12 (44+2C.), İstanbul 1995, s. 358-359.
  17. Uludağ, Süleyman. “Âlem/Tasavvuf”, DİA. c. 2 (44+2C.), İstanbul 1989, s. 360-361.
  18. Uludağ, Süleyman. “Nefis /tasavvuf”, DİA. c. 32 (44+2C.), İstanbul 2006, s. 526-529.