Dergiler / Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 34 Sayı: 34

AHMED BİN RECEB EL-İSTANBULÎ’NİN MENSUR HİLYE ŞERHİ: NÜZHETÜ’L-AHYÂR FÎ ŞERHİ HİLYETİ’L-MUHTÂR

Mehtap Erdoğan Taş(SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5588-0194
Sayfa
193–211
Yayın Tarihi
2025-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın sonunda dokuz nüshasını tespit ettiğimiz eserin transkripsiyonlu ve tenkitli metni yer almaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kaynaklarda hakkında çok az bilgi bulunan Ahmed bin Receb el-İstanbulî, Atik Ali Paşa Medresesinde müderris olarak görev yapmış ve 1139/1727 yılında vefat etmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmamıza konu olan Nüzhetü’l-Ahyâr fî Şerhi Hilyeti’l-Muhtâr, müellifin bildirdiğine göre 1117/1705 yılında kaleme alınmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın sonunda dokuz nüshasını tespit ettiğimiz eserin transkripsiyonlu ve tenkitli metni yer almaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:18. yüzyıl · hilye · mensur

Özet

Kaynaklarda hakkında çok az bilgi bulunan Ahmed bin Receb el-İstanbulî, Atik Ali Paşa Medresesinde müderris olarak görev yapmış ve 1139/1727 yılında vefat etmiştir. Nüzhetü’l-Ahyâr fî Şerhi Hilyeti’l-Muhtâr, Risâle-i Zelzele ve Tercüme-i Târîh-i Aynî olmak üzere üç eserinin olduğu bilinmektedir. Çalışmamıza konu olan Nüzhetü’l-Ahyâr fî Şerhi Hilyeti’l-Muhtâr, müellifin bildirdiğine göre 1117/1705 yılında kaleme alınmıştır. Eser, bugüne kadar çeşitli kaynaklarda çoğunlukla dünya tarihi ya da Osmanlı tarihi olarak kaydedilmiştir. Oysaki Ahmed bin Receb, eserin sebeb-i telif bölümünde dostlarının tavsiyesi üzerine hilye şerh etmeye karar verdiğini açıkça söyler ve Hz. Peygamber’in hilyesi ile ilgili çeşitli rivayetleri, kaynak göstererek şerh eder. Dolayısıyla bu çalışmada Nüzhetü’l-Ahyâr fî Şerhi Hilyeti’l-Muhtâr’ın mensur bir hilye tercüme ve şerhi olduğu ifade edilmiştir. Giriş bölümünde mensur hilyelerle ilgili genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra eserin müellifi Ahmed bin Receb el-İstanbulî hakkında bilgi verilmiş ve mensur bir hilye şerhi olduğunu belirttiğimiz Nüzhetü’l-Ahyâr fî Şerhi Hilyeti’l-Muhtâr, yazılış sebebi, yazılış tarihi, muhtevası, kaynakları ve nüshaları bakımından incelenmiştir. Böylece eserin diğer mensur hilyelerle olan farklı ve benzer yönleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca mensur hilye tercüme ve şerhlerinin Türk edebiyatındaki tercüme ve şerh faaliyetleri arasındaki yerinin tespiti noktasında yapılacak çalışmalara katkı sağlanması amaçlanmıştır. Çalışmanın sonunda dokuz nüshasını tespit ettiğimiz eserin transkripsiyonlu ve tenkitli metni yer almaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Taş, M. E. (2025). AHMED BİN RECEB EL-İSTANBULÎ’NİN MENSUR HİLYE ŞERHİ: NÜZHETÜ’L-AHYÂR FÎ ŞERHİ HİLYETİ’L-MUHTÂR. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Cilt: 34 Sayı: 34, 193–211. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1637437

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. Ahmed bin Receb el-İstanbulî. Nüzhetü’l-Ahyâr fî şerhi Hilyeti’l-Muhtâr. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, 453, 2a.
  2. Akın, Lemi. “İlk Müstâkil Deprem Kitabı: Risâle-i Zelzele”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 44 (2011), 1-81.
  3. Algül, Hüseyin. “Hind b. Ebû Hâle”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 18/64. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  4. Babinger, Franz. Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri. çev. Coşkun Üçok. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2000.
  5. Canan, İbrahim. “Enes b. Mâlik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 11/234-235. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
  6. Cebecioğlu, Ethem. “İbnü’l-A‘râbî, Ebû Saîd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 20/493. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  7. Ceylan, Ömür. “Şerh, Türk Edebiyatı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 38/565-568. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  8. Cunbur, Müjgan. “Ahmed (?-1727)”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. 1/152. Ankara: AKMB Yayınları, 2002.
  9. Demirci, Muhsin. “Herevî, Ahmed b. Muhammed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/220-221. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  10. Durmuş, İsmail. “İbnü’l-A‘râbî, Ebû Abdullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 20/487-488. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  11. Erdoğan Taş, Mehtap. “Akkirmânî Muhammed b. Mustafa’nın Mensur Hz. Muhammed Hilyesi”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (SUTAD) 54 (2022), 167-197.
  12. Erdoğan Taş, Mehtap. “Sa‘dî’nin Tercüme-i Hilye-i Şerîf Adlı Mensur Eseri”. Akademik Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 7/3 (2023), 2346-2373.
  13. Erdoğan Taş, Mehtap. “Şeyh Emîr Tarikatçı’nın Hilyesinden Hareketle Mensur Hilyelere Genel Bir Bakış”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi (ESTAD) Prof. Dr. Âdem Ceyhan’a 60. Yaş Armağanı 7/2 (2024), 461-478.
  14. Erdoğan Taş, Mehtap. “Vahdî İbrâhîm Efendi’nin Terceme-i Hilye-i Şerîf Adlı Mensur Eseri”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi 20 (2024), 1-28.
  15. Eren, Mehmet. “Ümmü Ma‘bed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/325-326. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  16. Fidan, İbrahim. “Yahya es-Sarsarî ve Şiirlerindeki Hz. Peygamber İmgesi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 24/1 (2020), 267-295.
  17. Işık, Emin. “İbnü’l-Enbârî, Ebû Bekir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 21/24-25. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  18. Kandemir, M. Yaşar. “eş-Şifâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 39/134-138. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  19. Koçkuzu, Ali Osman. “İbnü’l-Esîr, Mecdüddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 21/28-29. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  20. Kur’ân Yolu. Erişim 07 Şubat 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr/
  21. Mengi, Mine. Divan Şiiri Yazıları. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
  22. Sakallı, Talat. “İbn Battâl el-Kurtubî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 19/360-361. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  23. Şemseddîn Sâmî. Kâmûs-ı Türkî. Dersaadet: İkdâm Matbaası, 1317.
  24. Tatcı, Mustafa-Kurnaz, Cemal. Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri, III. Ankara: Bizim Büro Basımevi, 2000.
  25. Uzun, Mustafa. “Hilye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 18/44-47. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  26. Yazar, Sadık. Anadolu Sahası Klasik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2011.