Dergiler / Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi / 2026 / Cilt: 26 Sayı: 3

Bir Mevlevî Şeyhinin Gençlik Yazıları: Midhat Bahârî ve Ravza’sı

The Juvenilia of a Mawlawi Sheikh: Midhat Bahari and His Work Titled Ravza

Olcay Kocatürk(SELÇUK ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-9957-4984
Sayfa
1471–1502
Yayın Tarihi
2026-09-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, önce Midhat Bahârî’nin hayatı ile eserleri hakkındaki bilgilerin düzenli ve bütünlüklü bir biçimde sunulması, fakat asıl olarak Ravza’nın muhtevası üzerine etraflı bir değerlendirme yapılarak eserin özgün metninin günümüz harflerine, metin içinde çevirisi bulunmayan Arapça ve Farsça alıntıların da Türkçeye aktarılması amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Son dönem Mevlevî şeyhlerinden olan Midhat Bahârî, Konya’daki çelebilik makamınca tayin edilen son şeyh olmasının yanı sıra, kaleme aldığı şiir ve yazılarıyla da tanınan bir isimdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kaynakların ve araştırmaların hakkında bazı genel bilgiler vermekle yetindiği bu eser, daha çocukluk çağlarını henüz tamamlamış ama dünyaya geldiği andan itibaren tasavvuf terbiyesiyle yoğrulmuş bir dimağın eseri olarak dikkate değerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, önce Midhat Bahârî’nin hayatı ile eserleri hakkındaki bilgilerin düzenli ve bütünlüklü bir biçimde sunulması, fakat asıl olarak Ravza’nın muhtevası üzerine etraflı bir değerlendirme yapılarak eserin özgün metninin günümüz harflerine, metin içinde çevirisi bulunmayan Arapça ve Farsça alıntıların da Türkçeye aktarılması amaçlanmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk İslam Edebiyatı · Tasavvuf · Mevlevîlik

Özet

Son dönem Mevlevî şeyhlerinden olan Midhat Bahârî, Konya’daki çelebilik makamınca tayin edilen son şeyh olmasının yanı sıra, kaleme aldığı şiir ve yazılarıyla da tanınan bir isimdir. Onun ilk eseri, daha yirmili yaşlarına varmadan kaleme aldığı ve çeşitli yazılarının derlenmesiyle vücut bulmuş Ravza adlı risalesidir. Kaynakların ve araştırmaların hakkında bazı genel bilgiler vermekle yetindiği bu eser, daha çocukluk çağlarını henüz tamamlamış ama dünyaya geldiği andan itibaren tasavvuf terbiyesiyle yoğrulmuş bir dimağın eseri olarak dikkate değerdir. Bu makalede, önce Midhat Bahârî’nin hayatı ile eserleri hakkındaki bilgilerin düzenli ve bütünlüklü bir biçimde sunulması, fakat asıl olarak Ravza’nın muhtevası üzerine etraflı bir değerlendirme yapılarak eserin özgün metninin günümüz harflerine, metin içinde çevirisi bulunmayan Arapça ve Farsça alıntıların da Türkçeye aktarılması amaçlanmıştır.

Abstract

Ahmed Midhat Bahari Beytur (1878–1971) was one of the prominent representatives of the late Ottoman and early Republican intellectual and literary milieu. As a poet, translator, Mathnawi commentator, and Mawlawi sheikh, he produced numerous works on Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī, Mawlawi culture, Sufism, ethics, and literature. Despite the scholarly interest shown in some of his later writings, his first published work, Ravza (1896), has remained largely neglected. This article aims to fill this gap by presenting a comprehensive evaluation of the work’s content together with its transcription into the modern Turkish alphabet. In addition, the study offers a systematic overview of Midhat Bahari’s life and works in order to situate Ravza within the broader context of his intellectual and literary development. The article is based on biographical, bibliographical, and textual analysis. First, available sources concerning Midhat Bahari’s life are examined and brought together in a coherent narrative. Particular attention is paid to his education in the “Bahariye Mevlevihanesi”, his intellectual formation under prominent Mawlawi figures, his literary activities, and his position as the last sheikh appointed by the Chalabi authority. Subsequently, his published and unpublished works are reviewed chronologically, allowing a clearer understanding of the evolution of his scholarly and literary interests. The central focus of the study is Ravza, a twenty-nine-page booklet written and published when the author was not yet twenty years old. Although modest in size, the work provides valuable evidence regarding the educational ideals, literary tastes, moral concerns, and spiritual outlook of an emerging Ottoman intellectual. The analysis demonstrates that Ravza is not a unified treatise but rather a compilation of essays, reflections, moral advice, literary passages, quotations, and letters brought together around a common ethical and educational purpose. Thematic examination reveals that the work is primarily concerned with religious devotion, moral cultivation, learning, diligence, and contemplation. The opening sections are devoted to the idea of divine unity (tawḥīd) and incorporate quotations from Turkish, Persian, and Arabic literary traditions. Other sections emphasize the importance of knowledge, perseverance, humility, and virtuous conduct, while presenting education as the principal means of personal and social advancement. Nature descriptions occupy a significant place in the work and are employed not merely for aesthetic purposes but as instruments of spiritual reflection and moral instruction. The final part consists of several letters that provide insight into the author’s literary sensibility and social relationships during his youth. The findings indicate that many of the themes that would later characterize Midhat Bahari’s mature writings—especially his commitment to Mawlawi spirituality, ethical instruction, and literary refinement—are already visible in Ravza. Consequently, the work should be regarded not simply as a youthful literary experiment but as an important source for understanding the intellectual formation of a distinguished Mawlawi figure and, more broadly, the cultural and moral world of the late Ottoman period.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kocatürk, O. (2026). Bir Mevlevî Şeyhinin Gençlik Yazıları: Midhat Bahârî ve Ravza’sı. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Cilt: 26 Sayı: 3, 1471–1502. https://doi.org/10.33415/daad.1962700

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Ahterî, Mustafa Efendi. Ahterî-i Kebîr. 2 Cilt. İstanbul: Maârif Nezâret-i Celîlesi, 1313/1896.
  2. Atik, Hikmet. “Bahâriye Mevlevihanesi Post-nişînlerinden Ahmet Mithat Bahârî Beytur’un Mevlevîhâne Hatıraları”. İSTEM 29 (31 Aralık 2017), 1-24.
  3. Beytur, Midhat Bahârî. Divan-ı Kebir’den Seçmeler I. Ankara: MEB Yayınları, 1989.
  4. Beytur, Midhat Bahârî. Gülşen-i Tevhid. İstanbul: Tan Gazetesi ve Matbaası, 1967.
  5. Beytur, Midhat Bahârî. Leʻâlî-i Meʻânî. İstanbul: Artin Asaduryan ve Mahdumları Matbaası, 1328/1910.
  6. Beytur, Midhat Bahârî. Mesnevi Gözüyle Mevlâna. İstanbul: Kırkambar Kitaplığı, 2001.
  7. Beytur, Midhat Bahârî. Mihrâb-ı Aşk. İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1964.
  8. Beytur, Midhat Bahârî. Münâcât-ı Mevlâna. İstanbul: Tan Gazetesi ve Matbaası, 1963.
  9. Beytur, Midhat Bahârî. Rûh-ı Kur’ân’dan Bir Sahîfe-i Nûr. İstanbul: Ma’rifet Matbaası, 1926.
  10. Beytur, Midhat Bahârî. Sünbülistân Şerhi. İstanbul: Hilâl Matbaası, 1325/1909.
  11. Beytur, Midhat Bahârî. Terceme-i Risâle-i Sipeh-sâlâr be-Menâkıb-ı Hazret-i Hudâvendigâr. İstanbul: Selanik Matbaası, 1331/1913.
  12. Ciğa, Özkan. Midhat Bahârî Beytur ve Sünbülistan Şerhi. İstanbul: DBY Yayınları, 2021.
  13. Çıpan, Mustafa. “İbrâhim Şâhidî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/273-274. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  14. Dikkaya, Harun. Ahmet Mithat Bahârî Beytur’un Hayatı, Eserleri ve Mihrâb-ı Aşk Adlı Eseri. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
  15. Gölpınarlı, Abdülbâki. Mevlânâ’dan Sonra Mevlevilik. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2018.
  16. Hâfız-ı Şîrâzî. Dîvân. thk. Halîl Hatîb Rehber. Tahran: İntişârât-i Safî Ali-şâh, 1372.
  17. Işık, Ali. Mevlevî Mektupları. Karaman: Karaman Belediyesi Kültür Yayınları, 2010.
  18. Işık, Emin. “Midhat Bahârî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/6-7-. İstanbul: TDV Yayınları, 2020.
  19. İmâm Şâfiʻî. Dîvân. thk. Emîl Bedîʻ Yaʻkûb. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 3. Basım, 1996.
  20. İnal, İbnülemin Mahmut Kemal. Son Asır Türk Şairleri. 4 Cilt. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 1999.
  21. İpşirli, Mehmet. “Medrese (Osmanlı Dönemi)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/327-333. İstanbul: TDV Yayınları, 2003.
  22. Karaismailoğlu, Adnan - Menteşe, Güngör Levent. “Divan-ı Kebir’den Seçme Şiirler’ Kitabı; Kaynak ve Muhteva Eleştirisi”. Nüsha 23/56 (30 Haziran 2023), 158-175.
  23. Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: TDV Yayınları, 2005. https://kuran.diyanet.gov.tr
  24. Kılıçkaya, Rabia. Mithat Baharî Beytur, Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
  25. Kocaoğlu, Soner. İbn Kemâl’in Beyânü’l-Vücûd Risalesine Midhat Bahârî Tarafından Yapılan Leâlî-i Me’ânî Adlı Tercümenin Transkripti ve İncelemesi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
  26. Koçu, Reşat Ekrem. “Beytur (Ahmed Midhat)”. İstanbul Ansiklopedisi. 5/2723-2724. İstanbul: Tan Matbaası, 1958.
  27. Küçük, Sezai. Mevlevîliğin Son Yüzyılı. İstanbul: Simurg Yayınları, 2003.
  28. Mermer, Kenan. “Batılılaşma Serencamında ‘Bir’ Olanı Kavramak: Muallim Naci’nin Tevhîdi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/6 (31 Aralık 2012), 75-89.
  29. Muallim Nâcî. Âteş-pâre. İstanbul: Maârif-i Umûmiyye Nezâret-i Celîlesi, 1303/1883.
  30. Muallim Nâcî. Şerâre. İstanbul: Matbaa-i Ebuzziyâ, 1301/1884.
  31. Muhammed Zakir Bakhtari - Kocaoğlu, Soner. “Kemalpaşazâde’nin Beyânu’l-Vücûd Risâlesinin Tahlil, Tahkik ve Tercümesi”. Universal Journal of Theology 6/1 (30 Haziran 2021), 247-289.
  32. Özsarı, Mustafa. “Şeyh Vasfî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/71-72. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  33. Öztürk, Şeyda. “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Tasavvufî Dilin İmkânı: Midhat Bahâri Beytur ve Rûh-ı Kurân’dan Bir Sahîfe-i Nûr İsimli Eserinde Hakîkat-i Muhammediyye Kavramı”. İslâmî Araştırmalar 43/1 (30 Mart 2023), 225-244.
  34. Saʻdî-i Şîrâzî. Gazeliyyât-i Saʻdî. thk. Muhammed Ali Fürûğî - Habîb Yağmâyî. 2 Cilt. Tahran: İntişârât-i Fikr-i Rûz, 1380.
  35. Saʻdî-i Şîrâzî. Gülistân. thk. Halîl Hatîb Rehber. Tahran: İntişârât-i Safî Ali-şâh, 1368.
  36. Sâib-i Tebrîzî. Dîvân. thk. Cihângîr Mansûr. 2 Cilt. Tahran: İntişârât-i Nigâh, 1374.
  37. Salâhî, Mehmed. Kâmûs-ı Osmânî. 2 Cilt. İstanbul: Maârif Nezâret-i Celîlesi, 1313/1896.
  38. Saparov, Kadir. “Türk Mutasavvıflarından Midhat Bahâri’nin ‘Ruh’û Kur’an’dan Bir Sahife-i Nûr’ Eserinden Müstakil Olarak Basılmış Birinci Bölümün Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi”. Universal Journal of Theology 6/2 (31 Aralık 2021), 223-262.
  39. Seviş, Edip. “Mevlevî Şair Mithat Baharî Beytur ve Neyzen Şeyh Hüseyin Fahreddin Dede Efendi”. VI. Millî Mevlâna Kongresi-Tebliğler. 83-86. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları, 1992.
  40. Sipehsâlâr, Mecdeddîn Ferîdûn. Mevlânâ ve Etrafındakiler/Risâle-i Sipehsâlâr. haz. “Mustafa Çıpan”. İstanbul: Kapı Yayınları, 2019.
  41. Şimşekler, Nuri. “Ferîdun Sipehsâlâr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/260. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  42. Şimşekler, Nuri. “Midhat Bahari ve Feridun Nâfiz Uzluk’a Gönderdiği Mektuplar”. X. Millî Mevlâna Kongresi-Tebliğler/Doğumunun Yüzüncü Yıldönümü Anısına Prof. Dr. Feridun Nâfiz Uzluk Armağanı. 127-139. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları, 2003.
  43. Şimşekler, Nuri. Pîr Aşkına-Mevlevi Şeyhi Midhat Bahârî’nin Mektupları. İstanbul: Timaş Yayınları, 2009.
  44. Tanman, M. Baha. “Bahariye Mevlevîhânesi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/471-473. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
  45. Tokmak, A. Naci. “Rızâ Kulı Han”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/64-65. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
  46. Tulum, Mertol. Osmanlı Türkçesi Büyük El Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları, 2013.
  47. Yiğit, Hilal. Midhat Baharî Hüsâmî (Beytur) ve A. Avni Konuk’un Sipehsâlâr Tercümesi. Aksaray: Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  48. Yiğiterol, Ömer Faruk. Türk Tasavvuf Şiirinde Nakşî Gelenek. İstanbul: Erkam Yayınları, 2024.