Dergiler / Dil Araştırmaları / 2019 / Cilt: 13 Sayı: 24

DEDE KORKUT KİTABI’NDAKİ KÖKEZ KELİMESİNİN OKUNUŞU VE KÖKENİ ÜZERİNE

Erol Öztürk(ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)
Sayfa
107–112
Yayın Tarihi
2019-05-31
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Anadolu ağızlarındaki kökez suyu, kökez çeşmesi, kökez yer gibi ifadeler yardımıyla kelimenin mevcut okumalardan farklı olarak “kökez” şeklinde okunması önerisi ortaya konulacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Elimizde 16. yüzyıla ait iki nüshası bulunan Dede Korkut Kitabı ilk olarak Kilisli Muallim Rıfat tarafından yayımlanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu yayınlarda kazaguç, örleşüben, umar, gögez vb. bazı kelimelerin okunuşunda farklılıklar vardır.
💡
Sonuç & Katkı:Anadolu ağızlarındaki kökez suyu, kökez çeşmesi, kökez yer gibi ifadeler yardımıyla kelimenin mevcut okumalardan farklı olarak “kökez” şeklinde okunması önerisi ortaya konulacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:dede korkut · gögez · kekez

Özet

Elimizde 16. yüzyıla ait iki nüshası bulunan Dede Korkut Kitabı ilk olarak Kilisli Muallim Rıfat tarafından yayımlanmıştır. Daha sonra eser üzerinde O. Şaik Gökyay, M. Ergin, S. Tezcan-H. Boeschoten, M. Tulum-M. M. Tulum ve S. Özçelik tarafından metin yayınları yapılmıştır. Bu yayınlarda kazaguç, örleşüben, umar, gögez vb. bazı kelimelerin okunuşunda farklılıklar vardır. Dresden nüshasının harekesiz yazılmış olmasından kaynaklanan farklı okuma tercihleri araştırmacıları meşgul etmektedir. Zamanla bu problemlere yönelik düzeltme yapan ya da yeni okuma önerisi getiren monografiler yazılmıştır. Dresden Nüshasının 4b varak 3. satırda yer alan “Gögez yirler çemenlerin ķulan bilür.” cümlesindeki M. Ergin tarafından gögez şeklinde okunan kelimenin şimdiye kadar farklı okuma şekilleri ortaya çıkmıştır. Bu okuma biçimleri gruplandırılırsa gögez, geñez, kelez şekilleri öne çıkar. Farklı okuma biçimleri doğal olarak kelimeye farklı anlamların verilmesine yol açmış, Ergin ve Cemşidov’da “yeşil, yaşıl, yaşıllık anlamı”, Gökyay’da “kolay, rahat” anlamı, Tekin’de “yakın” anlamı verilmiştir. Gögez, geñez, kelez şeklinde ya da ortaya çıkan farklı okunuş biçimleriyle Eski Türkçe döneminde kullanılmayan kelime ilk olarak Dede Korkut Kitabı’nda ortaya çıkmıştır. Etimolojisi hususunda Nişanyan ve Hasan Eren’in sözlüklerinde bilgi yoktur. Gülensoy, göğez ve güvez kelimelerinin etimolojisini kö:k+ez şeklinde izah etmiş fakat anlam konusunda bir fikir ileri sürmemiştir. Bu çalışmada araştırmacılar tarafından; gögez, geñez, kelez şekillerinde okunan kelimenin kökeni ve anlamıyla alakalı fikirler sunulacaktır. Anadolu ağızlarındaki kökez suyu, kökez çeşmesi, kökez yer gibi ifadeler yardımıyla kelimenin mevcut okumalardan farklı olarak “kökez” şeklinde okunması önerisi ortaya konulacaktır.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Öztürk, E. (2019). DEDE KORKUT KİTABI’NDAKİ KÖKEZ KELİMESİNİN OKUNUŞU VE KÖKENİ ÜZERİNE. Dil Araştırmaları, Cilt: 13 Sayı: 24, 107–112. https://ajindex.com/articles/1383716

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (5)

  1. ATALAY, Besim (1992) Divânu Lügâti’t-Türk C:1, Ankara.
  2. AYDIN, Ali İbrahim (2007), Kadınhanı (Konya) İlçesi’nin Beşeri Ve Ekonomik Coğrafyası. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı Coğrafya Öğretmenliği Bilim Dalı.
  3. BALYEMEZ, Sedat (2012), “Dede Korkut’taki Tartışmalı Kelimeler (Dresden Nüshası) Üzerine Karşılaştırmalı Bir Dizin Denemesi”, Teke Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, Sayı 1/3 2012.
  4. DİLÇİN, Cem (1983) Yeni Tarama Sözlüğü, TDK, Ankara.
  5. ERCİLASUN, Ahmet B.- Akkoyunlu, Ziyat (2014), Divânu Lügâti’t-Türk Giriş-Metin- Çeviri- Notlar- Dizin, TDK Yay., Ankara.