Dergiler / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 38

Türkçe Küçük Cümleciklerde Olumsuzluk

Negation in Turkish Small Clauses

Melih Kuktaş(Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Meşelik Yerleşkesi, Odunpazarı/Eskişehir)0000-0003-2775-5369
Sayfa
281–300
Yayın Tarihi
2026-05-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Küçük cümleciklerde olumsuzlama ana cümle eylemine göre ve küçük cümlecik yüklemine göre fark göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Küçük cümlecikler, herhangi bir çekimli eylem içermeden özne-yüklem ilişkisi kurabilen bağımlı yan cümle yapılarıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Küçük cümleciklerde olumsuzluk küçük cümlecik içinde ve ana cümleye bağlı ana yüklemde farklı şekilde işaretlenebilir.
💡
Sonuç & Katkı:Küçük cümleciklerde olumsuzlama ana cümle eylemine göre ve küçük cümlecik yüklemine göre fark göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Küçük cümlecik kuramı · olumsuzluk · sözdizimi

Özet

Küçük cümlecikler, herhangi bir çekimli eylem içermeden özne-yüklem ilişkisi kurabilen bağımlı yan cümle yapılarıdır. Tam cümleler gibi çekimli eylem almak yerine çekimsiz eylemleri de içerebilirler. Küçük cümleciklerde olumsuzluk küçük cümlecik içinde ve ana cümleye bağlı ana yüklemde farklı şekilde işaretlenebilir. Küçük cümlecikler birçok dilde olumsuzluk ifade edebilirler. Türkçede ve tarihsel Türk yazı dillerinde eski Türkçeden itibaren küçük cümleciklerin olumsuz olduğu örnekler bulunmaktadır. Türkçe küçük cümleciklerde olumsuzluk, olumsuzluk işaretleyicileri ve olumsuzluk sözcükleriyle oluşmaktadır. Küçük cümleciklerde olumsuzlama ana cümle eylemine göre ve küçük cümlecik yüklemine göre fark göstermektedir. Bu yazıda küçük cümlecik yükleminin türünün ad veya sıfat olduğu durumlar bir başlık alıntıda ele alınmıştır. Küçük cümlecik yükleminin çekimsiz eylem olduğu durumlar da farklı başlık altında ele alınmıştır. Ana cümle yüklemi ve küçük cümlecik yükleminin durumuna göre olumsuzluğun anlamı ile olumsuzlama yolları fark göstermektedir.

Abstract

Small clauses are dependent subordinate clause structures that can establish a subject–predicate relation without containing a finite verb. Instead of taking a finite verb like full clauses, they may also include non-finite verbs. In small clauses, negation can be marked differently within the small clause itself and on the main predicate of the matrix clause. Small clauses can express negation in many languages. In Turkish and in historical Turkic written languages, examples of negative small clauses have been attested since Old Turkic. In Turkish small clauses, negation is formed by means of negation markers and negative words. Negation in small clauses differs depending on the main predicate of the matrix clause and on the predicate of the small clause. In this study, the cases where the small clause predicate is a noun or an adjective are discussed under one heading. The cases where the small clause predicate is a non-finite verb are addressed under a different heading. Depending on the status of the main predicate and the small clause predicate, both the meaning of negation and the ways of expressing negation differ.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kuktaş, M. (2026). Türkçe Küçük Cümleciklerde Olumsuzluk. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 38, 281–300. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1791738

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (28)

  1. AART, Bas (1992). Small Clauses in English. The Nonverbal Types. Berlin; New York: Mounten de Gruyter.
  2. AYDEMİR, İbrahim Ahmet (2020). Çağdaş Türk Dillerinde Altasıralama Stratejileri. Ankara: Grafiker.
  3. AYDEMİR, İbrahim Ahmet (2021). “Zur Typologie von „Small Clauses” in modernen Türksprachen.” Altaic and Chagatay Lectures (Edt. Istvan Zimonyi). Szeged: University of Szeged, Department of Altaic Studies. 51-64.
  4. AYDEMİR, İbrahim Ahmet (2024). “Tuvacada Olumsuzluğun Tipolojisi Hakkında”. Türkbilig, 2024/ sayı: 48 Sayfa: 52-65.
  5. CARDİNALETTİ, Anna; Guasti, Maria Teresa (1993). Negation in epistemic small clauses. PROBUS, 5(1-2), 39-62
  6. CARDİNALETTİ, Anna; Guasti, Maria Teresa (1995). Small clauses: Some controversies and issues of acquisition. (Edt. Anna Cardinaletti & Maria Teresa Guasti), Syntax and semantics içinde: Small clauses (1–19). Academic Press.
  7. CHRİSTOPH, Schroeder (2000). Almanca ve Türkçede ikincil yüklemler. (Edt. A. Sumru Özsoy; Eser E. Taylan), XIII. Dilbilim Kurultay Bildirileri içinde (1. Baskı: 79-92). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  8. DİZDAROĞLU, Hikmet. (1976). Tümce Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  9. DOĞAN, Nuh (2015). “Türkçe Çift Nesneli Bir Dil midir?”. Turkish Studies, Bahar 2015 Cilt 10/8. 919-940.
  10. ERGİN, Muharrem. (2013). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak.
  11. e-ES = Ekşi Sözlük (2025). Fiziksel olarak güzel olan insanı için boş sanmak. https://eksisozluk.com/fiziksel-olarak-guzel-olan-insani-ici-bos-sanmak--6724684 (Erişim Tarihi: 2025, Temmuz 5).
  12. GÖKSEL, Aslı; Kerslake, Celia (2005). Turkish. A Comprehensive Grammar. London and Newyork: Routledge.
  13. GÜRKAN, Duygu Özge. (2019). “Some Observations on Resultative Secondary Predicates in Turkish”. Archiv Orientalni, 87, 295-313.
  14. GÜRKAN, Duygu Özge. (2021). “Depictive secondary predicates in Turkish”. Onomázein 51 (Mart 2021): 1-16.
  15. GÜZEL, Hasan (2023). “Halaççada Olumsuzluk”. Türkbilig, 2023/46: 333-345.
  16. HİRİK, Seçil. (2023). “Türkçede Önvarsayım ve Önvarsayım Göstericileri.” Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 11, 91-116.
  17. HİRİK, Seçil. (2024). “Önvarsayım, Belirsizlik Barındırır mı?”. Dil Araştırmaları. 18(35), 87-107.
  18. İMER, Kamile; KOCAMAN, Ahmet; ÖZSOY, A. Sumru (2011). Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Yayınevi.
  19. KÜÇÜKSAKARYA, Esra (2024a). Türkçede Küçük Tümceler. (Tez No. 899681). Doktora tezi. Ege Üniversitesi.
  20. KÜÇÜKSAKARYA, Esra; Özgen, Murat (2024b). “Türkçede Sonuç Bildiren Küçük Tümceler.” Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 17, 163-178.
  21. MERAL, Hasan Mesut (2005). “Resultatives in Turkish.” (Edt. N. Lavidas; E. Nouchoutidou; M. Sionti) Proceedings of the 3rd Athens Postgraduate Conference in Linguistics.
  22. MİESTAMO, Matti (2005). Standard negation. The negation of declarative verbal main clauses in an typological perspective. Berlin & New York: Mouton de Gruyter.
  23. SEYDİ, Müberra (2021). Türkçede Olumsuzluk Eşzamanlı Bir İnceleme. Ankara: Nobel Yayınları.
  24. ŞİMŞEK, Rasim (1987). Örneklerle Türkçe Sözdizimi. Trabzon: Kuzey Gazetecilik ve Matbaacılık.
  25. Tietze, Andreas (2022). Tarihî Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı T-Z Yedinci Cilt. Ankara: TÜBA.
  26. Yıldırım Gündoğdu, Hilal (2017). The Structure of DİYE Clauses in Turkish. (Tez No. 477413). Yüksek lisans tezi. Boğaziçi Üniversitesi.
  27. YILMAZ, Emine (2024). “Çuvaşçada Standart Olumsuzluğun Kodlanmasında Varyasyon”. (Edt. Hasan Güzel, Emine Yılmaz ve Nurettin Demir) Dilde Varyasyon. ss. 83-86 Ankara: Nobel.
  28. Tietze, Andreas (2022). Tarihî Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı T-Z Yedinci Cilt. Ankara: TÜBA.