Dergiler / Dil Araştırmaları / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 38

Eski Uygurca Brahmajāla-sūtra’ya İlişkin Fragmanlar

Fragments Relating To The Brahmajāla-sūtra In Old Uyghur

Bekir Şahin(DİCLE ÜNİVERSİTESİ)0009-0002-4854-2493
Sayfa
133–148
Yayın Tarihi
2026-05-05
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Hepsi Berlin Turfan Koleksiyonu’nda korunan bu fragmanların arşiv numaraları sırasıyla şunlardır: Ch/U 6159 (a), Ch/U 6159 (b), Ch/U 6397, Ch/U 6585, Ch/U 8164.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sūtralar, Budist külliyatı oluşturan tripiṭaka “üç sepet” içerisinde yer alan metin türlerinden biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Buda’nın çeşitli erdemli huy ve eylemler ve varlığın ve evrenin sonluluğu-sonsuzluğu hakkındaki görüşlerin doğru olanları ve yanlış olanları arasındaki fark hakkındaki vaazları hakkında olan bu sūtra Eski Uygur Türkçesine de çevrilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Hepsi Berlin Turfan Koleksiyonu’nda korunan bu fragmanların arşiv numaraları sırasıyla şunlardır: Ch/U 6159 (a), Ch/U 6159 (b), Ch/U 6397, Ch/U 6585, Ch/U 8164.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eski Uygurca · Budizm · Brahmajāla-sūtra

Özet

Sūtralar, Budist külliyatı oluşturan tripiṭaka “üç sepet” içerisinde yer alan metin türlerinden biridir. Tripiṭaka içindeki diğer metinler abidarmalar ve vinayalardır. Sūtralar, Buda’nın vaazlarını içerir. Buda, önceki yaşamlarında başından geçenler üzerinden veya doğrudan ona sorulan sorulara verdiği cevaplarla Budistlerin yaşamlarını kolaylaştırır ve onlara aydınlanmaya giden yolu gösterir. Sūtralar, Sanskritçe āgama denilen bir koleksiyonu oluşturur. Bu koleksiyonun içerisindeki metinlerden birisi Brahmajāla-sūtra’dır. Buda’nın çeşitli erdemli huy ve eylemler ve varlığın ve evrenin sonluluğu-sonsuzluğu hakkındaki görüşlerin doğru olanları ve yanlış olanları arasındaki fark hakkındaki vaazları hakkında olan bu sūtra Eski Uygur Türkçesine de çevrilmiştir. Bu çalışma Brahmajāla-sūtra’ya ait Eski Uygurca beş fragmanın yazı çevirimini, harf çevirisini, Türkiye Türkçesine aktarımını ve metne ilişkin açıklamalarını içermektedir. Hepsi Berlin Turfan Koleksiyonu’nda korunan bu fragmanların arşiv numaraları sırasıyla şunlardır: Ch/U 6159 (a), Ch/U 6159 (b), Ch/U 6397, Ch/U 6585, Ch/U 8164.

Abstract

Sūtras are one of the types of texts found within the tripiṭaka “three baskets” that constitute the Buddhist canon. The other texts in the tripiṭaka are the abhidharma and vinaya. The sūtras contain the discourses of the Buddha. Through stories from his past lives or by directly responding to questions posed to him, the Buddha makes the lives of Buddhists easier and shows them the path to enlightenment. The sūtras form a collection known in Sanskrit as the āgama. One of the texts within this collection is the Brahmajāla-sūtra. This sūtra, which includes the Buddha’s discourses on various virtuous traits and actions, as well as on the correct and incorrect views concerning the finitude or infinitude of existence and the universe, was also translated into Old Uyghur Turkish. This study presents the transliteration, transcription, and modern Turkish translation of five Old Uyghur fragments belonging to the Brahmajāla-sūtra, along with explanatory notes on the text. These fragments, all preserved in the Berlin Turfan Collection, bear the following archive numbers: Ch/U 6159 (a), Ch/U 6159 (b), Ch/U 6397, Ch/U 6585, and Ch/U 8164.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şahin, B. (2026). Eski Uygurca Brahmajāla-sūtra’ya İlişkin Fragmanlar. Dil Araştırmaları, Cilt: 20 Sayı: 38, 133–148. https://doi.org/10.54316/dilarastirmalari.1829001

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (24)

  1. BANG, Willi.; GABAİN, Annemarie von (1931). Türkische Turfan-texte V. Berlin: Akademie Verlag.
  2. BODHI, Bikkhu (2007). The Discourse on the All - Embracing Net of Views: The Brahmajala sutta and its commentaries. Sri Lanka: Buddhist Publication Society.
  3. CLAUSON, Sir Gerard (1972). An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth-Century Turkish. Oxford: Oxford University.
  4. e-DTA = Digitales Turfan-Archiv Ch/U 6159 ön
  5. https://turfan.bbaw.de/dta/ch_u/images/chu6159versototal.jpg (Erişim Tarihi: 26.06.2025)
  6. e-DTA = Digitales Turfan-Archiv Ch/U 6397 ön
  7. https://turfan.bbaw.de/dta/ch_u/images/chu6397versototal.jpg (Erişim Tarihi: 26.06.2025)
  8. e-DTA = Digitales Turfan-Archiv Ch/U 6585 ön
  9. https://turfan.bbaw.de/dta/ch_u/images/chu6585versototal.jpg (Erişim Tarihi: 26.06.2025)
  10. e-DTA = Digitales Turfan-Archiv Ch/U 8164 ön
  11. https://turfan.bbaw.de/dta/ch_u/images/chu8164verso.jpg (Erişim Tarihi: 26.06.2025)
  12. ERASLAN, Kemal (2012). Eski Uygur Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  13. GABAIN, Annemarie von (1988). Eski Türkçenin Grameri (Çev. M. Akalın). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  14. GILES, Herbert Allen (1912). A Chinese-English Dictionary Part I-II. Shanghai & London:Kelly and Walsh.
  15. KARAMAN, Ahmet (2022). Eski Türkçede İkilemeler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  16. KASAI, Yukiyo; Raschmann, Simon; Wahlquist, Håkan; Zieme, Peter (2017). The Old Uyghur Āgama fragments preserved in the Sven Hedin collection, Stockholm. Turnhout: Brepols.
  17. NADALYAYEV, V. M.; Nasilov, D. M.; Tenişev, E. R.; Şerbak, A. M. (1969). Drevnetyurkskiy Slovar. Leningrad: İzdatelstvo Nauka Leningradskoye Otdeleniye.
  18. ÖLMEZ, Mehmet (2017). “Eski Uygurca İkilemeler Üzerine”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, 65/2, 243-311.
  19. ÖZERTURAL, Zekine (2021). Alttürkische Handschriften Teil 4: Varia Buddhica: Buddhistische Gedichte Und Kleinere Sūtra-Texte. Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
  20. RÄSÄNEN, Martti (1969). Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki.
  21. ŞEN, Serkan (2007). Eski Uygur Türkçesinde İkilemeler. Yüksek Lisans Tezi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
  22. Taishō (t.y.) Taishō Shinshū Daizōkyō (大正新脩大藏經)
  23. https://21dzk.l.u-tokyo.ac.jp/SAT/satdb2015.php?lang=en (Erişim Tarihi: 26.06.2025)
  24. WİLKENS, Jens (2021). Handwörterbuch des Altuigurischen: Altuigurisch – Deutsch – Türkisch / Eski Uygurcanın El Sözlüğü: Eski Uygurca – Almanca – Türkçe. Göttingen: Universitätsverlag Göttingen.