KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi / 2026 / Volume: 15 Issue: 3

Multi-Storey Housing Transformation in Diyarbakır (1985-2005): A Space Syntax Analysis

Arya Biçen(BİTLİS EREN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8747-051X
Serbülent Vural(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4777-2839
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

In conclusion, during the 1985-2005 transition period in Diyarbakır marked by sudden and rapid migration, the spatial continuity of established residents' cultural habits was reshaped through avoidance at the urban scale and through isolation, the privacy gradient, the deepening of the system, and the adaptation of tradition at the residential scale.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:In Türkiye, the production of multi-storey housing accelerated with post-1980 neoliberal economic policies and the widespread use of reinforced concrete technology; in Diyarbakır, however, this process became intertwined with the urban pressure generated by the wave of forced migration.
📊
Temel Bulgular & Veri:This study aims to quantitatively reveal the transformation of spatial organisation in multi-storey housing produced in Diyarbakır between 1985 and 2005 for forty-five samples, using the Space Syntax method.
💡
Sonuç & Katkı:In conclusion, during the 1985-2005 transition period in Diyarbakır marked by sudden and rapid migration, the spatial continuity of established residents' cultural habits was reshaped through avoidance at the urban scale and through isolation, the privacy gradient, the deepening of the system, and the adaptation of tradition at the residential scale.
🔬Tür:Research Article
📍Kapsam:2005 Verileri
⚙️Değişkenler:Diyarbakir city · Migration · socio-spatial segregation

Abstract

In Türkiye, the production of multi-storey housing accelerated with post-1980 neoliberal economic policies and the widespread use of reinforced concrete technology; in Diyarbakır, however, this process became intertwined with the urban pressure generated by the wave of forced migration. Shaping the city's socio-spatial structure, this process gave rise to informal and formal settlement patterns. Reflecting local cultural continuity, spatial formations embody the sociocultural codes of established residents. Therefore, the avoidance tendency of established residents can also manifest in spatial organisation by altering or reproducing these codes. In Diyarbakır, sudden and rapid migration influenced numerous aspects, from settlement site selection to housing production; multi-storey housing development became the dominant building culture in both formal and informal settlements. This study aims to quantitatively reveal the transformation of spatial organisation in multi-storey housing produced in Diyarbakır between 1985 and 2005 for forty-five samples, using the Space Syntax method. Syntactic findings were tested via the Welch t-test in terms of construction period and production mode. It was found that the multi-centred and permeable spatial organisation of the first multi-storey dwellings in Diyarbakır before forced migration, which preserved traditional courtyard logic, transformed into a circulation-centred, hierarchical, and segregated organisation after 1985. In conclusion, during the 1985-2005 transition period in Diyarbakır marked by sudden and rapid migration, the spatial continuity of established residents' cultural habits was reshaped through avoidance at the urban scale and through isolation, the privacy gradient, the deepening of the system, and the adaptation of tradition at the residential scale.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Biçen, A., Vural, S. (2026). Multi-Storey Housing Transformation in Diyarbakır (1985-2005): A Space Syntax Analysis. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, Volume: 15 Issue: 3. https://doi.org/10.17798/bitlisfen.1898040

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (76)

  1. M. Balamir, “Kira Evi’nden Kat Evleri’ne Apartmanlaşma: Bir Zihniyet Dönüşümü Tarihçesinden Kesitler,” *Mimarlık Dergisi*, no. 260, pp. 29–33, 1994.
  2. G. P. Gökmen, “Türkiye'de Apartmanlaşma Süreci ve Konut Kültürü,” *Güney Mimarlık*, vol. 12–17, no. 5, 2011.
  3. T. Görgülü, “Apartman Tipolojisinde Geçmişten Bugüne; Kira Apartmanından ‘Rezidans’a Geçiş,” *TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi*, no. 14, pp. 165–178, 2016.
  4. A. D. Öncel, *Apartman: Galata’da Yeni Bir Konut Tipi*. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2014.
  5. İ. Tekeli, *Türkiye'de Yaşamda ve Yazında Konut Sorununun Gelişimi*. Ankara: T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, 1996.
  6. T. Şengül, *Kentsel Çelişki ve Siyaset*. Ankara: İmge Kitabevi, 2009.
  7. S. Bozdoğan, *Modernizm ve Ulusun İnşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesi'nde Mimari Kültür*. İstanbul: Metis Yayınları, 2008.
  8. K. Boratav, *Türkiye İktisat Tarihi*. Ankara: İmge Kitabevi, 2012.
  9. Ü. S. Ekmekçiler, “Türkiye’de Kırdan Kente Göç: Diyarbakır Üzerine Bir Alan Araştırması,” *Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi*, nos. 66–67, pp. 159–197, 2014.
  10. İ. Tekin, *Türkiye’de İkinci Dünya Savaşı Sonrası Betonarmenin İnşası*, Ph.D. dissertation, İstanbul Technical University, İstanbul, Türkiye, 2013.
  11. European Migration Network, “EMN Asylum and Migration Glossary,” European Commission, Jun. 11, 2025. [Online]. Available: https://home-affairs.ec.europa.eu/networks/european-migration-network-emn/emn-asylum-and-migration-glossary_en. [Accessed: Nov. 25, 2025].
  12. S. Castles, “Global perspectives on forced migration,” *Asian and Pacific Migration Journal*, vol. 15, no. 1, pp. 7–28, 2006.
  13. İ. Keser, *Göç ve Zor: Diyarbakır Örneğinde Göç ve Zorunlu Göç*. Ankara: Ütopya Yayınevi, 2010.
  14. C. Saraçoğlu, “Türkiye’de göç çalışmalarında 1980 sonrası paradigma değişimi,” *Politika Dergisi*, pp. 1–10, 2011.
  15. A. V. Koçal, “Küreselleşme Sürecinde Toplumsal ve Siyasal Değişmenin Kentsel Temelleri ve Simgelenişi: Türkiye'de Kürt Kimliği ve Diyarbakır İlişkisi Örneği,” *Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi*, vol. 6, no. 11, pp. 156–174, 2016.
  16. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Araştırmaları Enstitüsü, *Türkiye Göç ve Yerinden Olmuş Nüfus Araştırması Raporu*. Ankara, 2006.
  17. HEGEM Vakfı, *Diyarbakır Göç Araştırması: Toplumsal Kabul, Uyum ve Değişme Bağlamında Diyarbakır İlinde Göç Olgusu: Sorunlar ve Çözüm Önerileri*. Ankara: Hermes Ofset, 2016.
  18. Diyarbakır Kalkınma Ajansı, *Zorunlu Göç ve Diyarbakır*. Diyarbakır: Gün Yayınları, 2010.
  19. R. Bağdu, *Güvensizlik Hissi ve Konut Alanlarının Askerileşmesi: Diyarbakır Örneği*, M.S. thesis, Dicle Üniversitesi, Diyarbakır, Türkiye, 2010.
  20. M. Bağlı and A. Binici, *Kentleşme Tarihi ve Diyarbakır Kentsel Gelişimi*. Ankara: Bilimadamı Yayınevi, 2005.
  21. R. Erkan and M. Bağlı, “Göç ve yoksulluk alanlarında kentle bütünleşme eğilimi: Diyarbakır örneği,” *Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi*, vol. 22, no. 1, pp. 105–124, 2005.
  22. M. Yanmış, “1980 sonrası Diyarbakır kent kimliğinin değişimi (sosyal, siyasal, dini),” in *Kent Çalışmaları II*. Pegem-A, 2015, pp. 133–150.
  23. T. Kılıç, *Kentsel Mekanların Kullanımı ve Seyyar Satıcılık: Diyarbakır Örneği*. İstanbul: Kriter Basım Yayın Dağıtım, 2017.
  24. N. Farash, R. Sadeghi, and H. Rabiei-Dastjerdi, “Drawing a long shadow: Analyzing spatial segregation of Afghan immigrants in Tehran,” *Social Sciences*, vol. 13, no. 11, Art. no. 611, 2024.
  25. J. Yao, D. W. Wong, N. Bailey, and J. Minton, “Spatial segregation measures: A methodological review,” *Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie*, vol. 110, no. 3, pp. 235–250, 2019.
  26. E. Fong and E. Chan, “The effect of economic standing, individual preferences, and co-ethnic resources on immigrant residential clustering,” *International Migration Review*, vol. 44, no. 1, pp. 111–141, 2010.
  27. A. E. Doğan and B. Yılmaz, “Ethnicity, social tensions and production of space in forced migration neighbourhoods of Mersin: Comparing the case of the Demirtaş neighbourhood with newly established ones,” *Journal of Balkan and Near Eastern Studies*, vol. 13, no. 4, pp. 475–494, 2011.
  28. K. Sami, “Zorunlu göçle yüzleşirken; kentsel bağlamda ortaya çıkan kültürel ve toplumsal ayrışma: Diyarbakır kent örneği,” *Electronic Journal of Social Sciences*, vol. 8, no. 30, pp. 250–265, 2009.
  29. A. Biçen and S. Vural, “Kent ve konut üzerine betimsel analiz: Diyarbakır örneği,” *Kent Akademisi*, vol. 16, no. 3, pp. 1639–1665, 2023.
  30. K. Crowder, M. Hall, and S. E. Tolnay, “Neighborhood immigration and native out-migration,” *American Sociological Review*, vol. 76, no. 1, pp. 25–47, 2011.
  31. A. Göktürk, “Araştırma bulguları ve günümüzdeki Diyarbakır,” in *Bölge İçi Zorunlu Göçten Kaynaklanan Toplumsal Sorunların Diyarbakır Kenti Ölçeğinde Araştırılması*, Ankara: Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yayınları, 1996, pp. 21–69.
  32. A. Özer, “Göç ve kentleşme kıskacında bir kent: Diyarbakır,” in *Tüm Yönleriyle Diyarbakır 2. Sempozyumu Bildiriler Kitabı*. Diyarbakır: Efil Yayınevi, 2010, pp. 271–288.
  33. M. Atlı, *Herkesin Bildiği Kimsenin Bilmediği: Hepsi Diyarbakır*. İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.
  34. A. Sevinç, “GAP’ta imar uygulamaları ve Diyarbakır örneği,” in *Habitat II Beşinci Yılında GAP’ta Yerleşim ve Konut Sorunları*, Diyarbakır, 2001.
  35. S. Kıtay, *Diyarbakır’da Nüfus Hareketlilikleri ve Konut İhtiyacının Karşılanması İçin Çözüm Yöntemleri Tartışması*, M.S. thesis, İstanbul Technical University, İstanbul, Türkiye, 2002.
  36. Y. B. Özbudak, *Geleceğe Yönelik Stratejilerin Belirlenmesi Açısından Yarı-Gecekonduların Sosyal ve Mekansal Boyutta İncelenmesi: Diyarbakır Fiskaya Bölgesi Dicle Mahallesi Örneği*, M.S. thesis, Dicle University, Diyarbakır, Türkiye, 2004.
  37. Y. B. Özbudak and A. Bekleyen, “Diyarbakır Dicle Mahallesi konutlarından elde edilen patolojik bulgular,” *Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi*, vol. 7, no. 2, pp. 343–356, 2006.
  38. N. Özen, *GAP Bölgesinde Yaşanan Göçün Sürdürülebilirlik Bağlamında Konut Çevrelerine Etkisi; Diyarbakır Huzurevleri Örneği*, Ph.D. dissertation, Institute of Science and Technology, Gazi University, Ankara, Türkiye, 2009.
  39. R. Dağ and E. S. Kart, “Göçün kent makroformuna etkileri,” in *Bölge İçi Zorunlu Göçten Kaynaklanan Toplumsal Sorunların Diyarbakır Kenti Ölçeğinde Araştırılması*, Ankara: Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Yayınları, 1996, pp. 73–87.
  40. Ş. Toka, *Diyarbakır Üzerine İmge/Anlam Üretimi*, Ph.D. dissertation, Mardin Artuklu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Mardin, Türkiye, 2017.
  41. Ş. Beysanoğlu, *Anıtları ve Kitabeleri ile Diyarbakır Tarihi Cumhuriyet Dönemi 3*. Diyarbakır: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sanat Yayınları, 2001.
  42. F. M. Halifeoğlu and N. Dalkılıç, “Diyarbakır'da 1950–1970 döneminde inşa edilen idari yapılar,” *Mimarlık*, no. 361, pp. 43–50, 2011.
  43. R. Arslan, “Diyarbakır kentinin tarihi ve bugünkü konumu,” in *Diyarbakır Müze Şehir*. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, 1999, pp. 80–107.
  44. H. Samur, *Avrupalılaşma Süreci ve Kürtler: Diyarbakır Özelinde 2000'lerin Analizi*. Adana: Nobel Kitabevi, 2011.
  45. E. F. Keyman and B. Koyuncu Lorasdağı, *Kentler: Anadolu'nun Dönüşümü, Türkiye'nin Geleceği*. İstanbul: Doğan Kitap, 2010.
  46. A. Biçen and S. Vural, “Kolektif yaşamda konutu anlamak: Diyarbakır çok katlı konutları örneği,” *Artium*, vol. 11, no. 2, pp. 131–147, 2023.
  47. B. Hillier and L. Vaughan, “The city as one thing,” *Progress in Planning*, vol. 67, no. 3, pp. 205–230, 2007.
  48. A. A. Mohamed and C. van der Laag Yamu, “Space syntax has come of age: A bibliometric review from 1976 to 2023,” *Journal of Planning Literature*, vol. 39, no. 2, pp. 203–217, 2024.
  49. J. Rokem and L. Vaughan, “Geographies of ethnic segregation in Stockholm: The role of mobility and co-presence in shaping the ‘diverse’ city,” *Urban Studies*, vol. 56, no. 12, pp. 2426–2446, 2019.
  50. L. Vaughan, “The spatial form of poverty in Charles Booth's London,” *Progress in Planning*, vol. 67, no. 3, pp. 231–250, 2007.
  51. D. Alobaydi, S. F. K. Abdullah, A. S. Atiyah, and A. S. Obead, “Spatial configuration of urban informality,” *Journal of Urban Management*, 2025.
  52. L. Utzig, “Urban integration of refugee homes,” in *Proceedings of the 11th Space Syntax Symposium*, Lisbon, Portugal, 2017.
  53. R. Potangaroa and T. Chan, “The spatial syntax of Iraqi refugee housing in Syria,” in *i-Rec Conference*, Ahmedabad, India, Jul. 2010.
  54. J. J. Maina, “Discovering hidden patterns: An overview of space syntax methods in architecture and housing research,” Department of Architecture Seminar Series, Ahmadu Bello University, 2014.
  55. F. A. Mustafa, A. S. Hassan, and S. Y. Baper, “Using space syntax analysis in detecting privacy,” *Asian Social Science*, vol. 6, no. 8, p. 157, 2010.
  56. S. Alitajer and G. Molavi Nojoumi, “Privacy at home,” *Frontiers of Architectural Research*, vol. 5, no. 3, pp. 341–352, 2016.
  57. A. Al-Mohannadi, R. Furlan, and M. Major, “Socio-cultural factors shaping the spatial form of traditional and contemporary housing in Qatar: A comparative analysis based on space syntax,” in *Proceedings of the 12th International Space Syntax Symposium*, Beijing, China, Jul. 8–13, 2019, pp. 1–19.
  58. S. Yakhchali, N. S. Sahragard Monfared, and S. A. Yazdanfar, “Investigating variations in space syntax indicators,” *Armanshahr Architecture & Urban Development*, vol. 15, no. 41, pp. 181–196, 2023.
  59. E. Hasa and A. Yunitsyna, “Space syntax analysis as a tool for evaluation of social and cultural values of Albanian housing,” in *Current Challenges in Architecture and Urbanism in Albania*. Springer, 2021, p. 163.
  60. Y. İnce Güney, “Spatial types in Ankara apartments,” in *Proceedings of the 5th International Symposium on Space Syntax*, Delft, The Netherlands, Jun. 2005, vol. 1, pp. 623–634.
  61. O. Erman and E. Kasapbaşı, “Gaziantep kent konutunda mekân kurgusu değişiminin 1960–1980 dönemi örneklerinde izlenmesi,” *Art-Sanat*, no. 14, pp. 135–157, 2020.
  62. B. Cengiz and M. E. Şalgamcıoğlu, “İstanbul'da alçak katlı apartmanlaşma sürecindeki değişimin mekan dizimsel ve anlamsal olarak irdelenmesi: 1930–2020 dönemi,” in *SETSci Conference Proceedings*, Ankara, Türkiye, 2024.
  63. H. Özyılmaz, *Diyarbakır Geleneksel Konut Mimarisinde Morfolojik Analiz: Geleneksel Konutların Güncel Kullanımda Değerlendirilmesi*, Ph.D. dissertation, Fen Bilimleri Enstitüsü, Gazi Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2007.
  64. V. S. Biçen and S. Vural, “Escape houses of middle class: Initial apartment housing in Diyarbakır,” in *LIVENARCH VI: Replacing Architecture Proceedings*, Trabzon, Türkiye, 2019.
  65. “Şehir Sorgula.” [Online]. Available: https://sehirsorgula.com/diyarbakir-ilceleri/. [Accessed: May 5, 2026].
  66. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, “Kent Rehberi.” [Online]. Available: https://cbs.diyarbakir.bel.tr/keos/. [Accessed: May 5, 2026].
  67. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, *Kent Merkezi Tarihsel Gelişim Haritası*. Diyarbakır, Türkiye, 2016.
  68. Google, “Diyarbakır Konumu [Google Earth Harita Verisi],” 2026. [Online]. Available: https://earth.google.com/. [Accessed: Feb. 25, 2026].
  69. C. Yamu, A. Van Nes, and C. Garau, “Bill Hillier’s legacy: Space syntax—A synopsis of basic concepts, measures, and empirical application,” *Sustainability*, vol. 13, no. 6, Art. no. 3394, 2021.
  70. B. Hillier and J. Hanson, *The Social Logic of Space*. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press, 2001.
  71. B. Hillier, J. Hanson, and H. Graham, “Ideas are in things: An application of the space syntax method to discovering house genotypes,” *Environment and Planning B: Planning and Design*, vol. 14, no. 4, pp. 363–385, 1987.
  72. B. Manum, *Apartment Layouts and Domestic Life: The Interior Space and Its Usability, a Study of Norwegian Apartments Built in the Period 1930–2005*, Ph.D. dissertation, The Oslo School of Architecture and Design, Oslo, Norway, 2006.
  73. B. Manum, E. Rusten, and P. Benze, “AGRAPH, software for drawing and calculating space syntax graphs,” in *Proceedings of the 5th International Space Syntax Symposium*, Delft, The Netherlands, 2005.
  74. A. Turner, “Depthmap: A program to perform visibility graph analysis,” in *Proceedings of the 3rd International Space Syntax Symposium*, Atlanta, GA, USA, 2001.
  75. A. Turner, *UCL Depthmap 7: From Isovist Analysis to Generic Spatial Network Analysis*. İstanbul: Workshop in Space Syntax Software, ITU Faculty of Architecture, 2007, pp. 43–51.
  76. A. Turner, M. Doxa, D. O'Sullivan, and A. Penn, “From isovists to visibility graphs: A methodology for the analysis of architectural space,” *Environment and Planning B: Planning and Design*, vol. 28, no. 1, pp. 103–121, 2001.