KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Alanya Akademik Bakış / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 2

Ortadoğu Ülkelerinde Kamu Sağlık Harcamalarının Makroekonomik ve Uluslararası Belirleyicileri

Macroeconomic and International Determinants of Public Health Expenditures in Middle Eastern Countries

Berk Palandökenlier(Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu)0000-0001-9010-7685
Özge Özdemir(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2424-8700
Sayfa
453–470
Yayın Tarihi
2026-05-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kısa vadeli sonuçlar ise ihracatın geçici olarak kamu sağlık harcamalarını azalttığını ve hava kirliliğindeki artışların ise sınırlı düzeyde azaltıcı etkilerinin olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Sağlık harcamaları ekonomik büyüme ve kalkınma üzerinde önemli bir belirleyicidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Sağlık harcamalarını etkileyen çok sayıda faktör bulunmakla beraber bu faktörler ekonomik, kültürel, demografik, davranışsal, politik ve çevresel olabilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Kısa vadeli sonuçlar ise ihracatın geçici olarak kamu sağlık harcamalarını azalttığını ve hava kirliliğindeki artışların ise sınırlı düzeyde azaltıcı etkilerinin olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2005-2020 Verileri
⚙️Değişkenler:Kamu Sağlık Harcamaları · Ortadoğu Ülkeleri · Panel Veri Analizi

Özet

Sağlık harcamaları ekonomik büyüme ve kalkınma üzerinde önemli bir belirleyicidir. Sağlık harcamalarını etkileyen çok sayıda faktör bulunmakla beraber bu faktörler ekonomik, kültürel, demografik, davranışsal, politik ve çevresel olabilmektedir. Bu faktörlerin doğru belirlenmesi uygun politika önerilerinin geliştirilmesi açısından önemlidir. Bu çalışma Ortadoğu ülkelerinde 2005-2020 döneminde kamu sağlık harcamalarının belirleyicilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışmada Panel Ortalama Grup (PMG) tahmincisi yöntemi kullanılarak kamu sağlık harcamalarının belirleyicileri gerek uzun dönemli yapısal etkiler gerekse ülkeye özgü olan kısa dönemli dalgalanmalar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Ampirik analiz sonucunda uzun vadede ihracatın GSYH payındaki artışların kamu sağlık harcamalarını artırıcı etkileri, dış ticarete açıklığın refah üzerindeki olumlu etkilerinin sağlık hizmetlerine yönelik talebi artıracağı bulgusuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişlerinin kamu sağlık harcamalarını azaltıcı yönde etkilerinin olduğu, işsizlik, nüfus ve hava kirliliğindeki artışların kamu sağlık harcamalarını artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Kısa vadeli sonuçlar ise ihracatın geçici olarak kamu sağlık harcamalarını azalttığını ve hava kirliliğindeki artışların ise sınırlı düzeyde azaltıcı etkilerinin olduğunu göstermektedir.

Abstract

Health expenditures are an important determinant of economic growth and development. Although there are many factors affecting health expenditures, these factors can be economic, cultural, demographic, behavioral, political and environmental. Correct determination of these factors is important for the development of appropriate policy recommendations. This study aims to research the determinants of public health expenditures in Middle Eastern countries in the period 2005-2020. For this purpose, the determinants of public health expenditures were evaluated within the framework of both long-term structural effects and country-specific short-term fluctuations using the Panel Average Group (PMG) estimator method in the study. As a result of the empirical analysis, it was found that in the long run, the increase in the share of exports in GDP has a positive effect on public health expenditures, and the positive effects of openness to foreign trade on welfare will increase the demand for health services. In addition, it was concluded that foreign direct investment inflows have a decreasing effect on public health expenditures, while increases in unemployment, population and air pollution increase public health expenditures. Short-term results show that exports temporarily reduce public health expenditures, and increases in air pollution have limited mitigating effects.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Palandökenlier, B., Özdemir, Ö. (2026). Ortadoğu Ülkelerinde Kamu Sağlık Harcamalarının Makroekonomik ve Uluslararası Belirleyicileri. Alanya Akademik Bakış, Cilt: 10 Sayı: 2, 453–470. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.1786956

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. KAYNAKÇA Abbas, F., & Hiemenz, U. (2013). What determines public health expenditures in Pakistan: Role of income, urbanization and unemployment, Economic Change and Restructuring, 46(4), 341-362. https://doi.org/10.1007/s10644-012-9130-7
  2. Azwardi, A., Sukanto, S., & Adnan, N. (2023). Determinants of health expenditures: Income level countries analysis. Jurnal Perspektif Pembiayaan Dan Pembangunan Daerah, 11(1), 17–30. https://doi.org/10.22437/ppd.v11i1.21502
  3. Barkat, K., Sbia, R., & Maouchi, Y. (2019). Empirical evidence on the long and short run determinants of health expenditure in the Arab world, The Quarterly Review of Economics and Finance, Elsevier, 73(C), 78-87. https://doi.org/10.1016/j.qref.2018.11.009
  4. Bayar, Y., Gavriletea, M. D., Pintea, M. O., & Sechel, I. C. (2021). Impact of environment, life expectancy and real GDP per capita on health expenditures: Evidence from the EU member states. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(24), 13176. https://doi.org/10.3390/ijerph182413176
  5. Blackburne III, E. F., & Frank, M. W. (2007). Estimation of nonstationary heterogeneous panels. The Stata Journal, 7(2), 197-208. https://doi.org/10.1177/1536867X0700700204
  6. Breusch, T. S., & Pagan, A.R. (1980). The lagrange multiplier test and its application to model specification in econometrics. Revie w of Economic Studies, 47, 239-253. https://doi.org/10.2307/2297111
  7. Byaro, M., Nkonoki, J., & Mayaya, H. (2021). The contribution of trade openness to health outcomes in sub-saharan african countries: a dynamic panel analysis. Research in Globalization, 3, 100067. https://doi.org/10.1016/j.resglo.2021.100067
  8. Chen, F., & Chen, Z. (2021). Cost of economic growth: air pollution and health expenditure. Science of the Total Environment, 755, 142543. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.142543
  9. Chiappini, R., Coupaud, M., & Viaud, F. (2022). Does attracting fdi affect population health? new evidence from a multi-dimensional measure of health. Social Science & Medicine, 301, 114878. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2022.114878
  10. Çalışkan, G., & Sanisoğlu, Y. S. (2022). Sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin dinamik panel veri analizi ile incelenmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 35, 1-16. https://doi.org/10.18092/ulikidince.935147
  11. Çetin, M. (2021). Sağlik harcamalarinin ekonomi̇k büyüme üzeri̇ndeki̇ etki̇si̇: OECD ülkeleri̇ üzeri̇ne bi̇r panel regresyon anali̇zi̇. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 11(2), 166 – 182. https://doi.org/10.31671/dogus.2019.160
  12. Dumitrescu, E. I., & Hurlin, C. (2012). Testing for granger non-causality in heterogeneous panels. Economic Modelling, 29(4), 1450-1460. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2012.02.014
  13. Elmi, Z. M., & Sadeghi, S. (2012). Health care expenditures and economic growth in developing countries: Panel co-integration and causality. Middle-East Journal of Scientific Research, 12(1), 88–91.
  14. Erdinç, Z., & Aydınbaş, G. (2020). Empirical study on health expenditures and its determinants. Journal of Current Researches on Social Sciences, 10(2), 443-460. https://doi.org/10.26579/jocress.375
  15. Feng, J., Xie, Q., & Zhang, X. (2021). Trade liberalization and the health of working-age adults: evidence from China. World Development, 139, 105344. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2020.105344
  16. Giammanco, M. D., & Gitto, L. (2019). Health expenditure and FDI in Europe. Economic Analysis and Policy, 62, 255-267. https://doi.org/10.1016/j.eap.2019.04.001
  17. Giray, F., & Çimen, G. (2018). Sağlık harcamalarının düzeyini belirleyen faktörler: Türkiye ve oecd ülkeleri analizi. Sayıştay Dergisi, 111, 143-171. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sayistay/issue/61567/919304
  18. Grupta, S., Verhoeven, M., & Tiongson, E. R. (2002). The effectiveness of government spending on education and health car in devoloping and transition economies. European Journal of PoliticalEconomy, 18, 717-737. https://doi.org/10.1016/S0176-2680(02)00116-7
  19. Hummels, D., Munch, J., & Xiang, C. (2016). No pain no gain: the effects of exports on effort injury and illness. National Bureau Of Economic Research, Working Paper No. 22365. https://doi.org/10.3386/w22365
  20. Immurana, M. (2021). How does fdi influence health outcomes in Africa?. African Journal of Science, Technology, Innovation and Development, 13(5), 583-593. https://doi.org/10.1080/20421338.2020.1772952
  21. Jawadi, F., El Gouddi, S., Ftiti, Z., & Kacem, A. (2018). Assessing the effect of trade openness on health in the mena region: A panel data analysis. Open Economies Review, 29(2), 469-479. https://doi.org/10.1007/s11079-017-9450-3
  22. Jia, H., Jiang, H., Yu, J., Zhang, J., Cao, P., & Yu, X. (2021). Total health expenditure and its driving factors in China: a gray theory analysis. Healthcare, 9(2), 207. MDPI. https://doi.org/10.3390/healthcare9020207
  23. Karasay, A., & Demirtaş, G. (2018). Sağlık harcamalarının belirleyicileri üzerine bir uygulama: Çevre kirliliği ve yönetişimin etkilerinin incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(3), 1917-1939. https://doi.org/10.15869/itobiad.449943
  24. Ke, X., Saksena, P., & Holly, A. (2011). The determinants of health expenditure: A country-level panel data analysis. World Health Organization, 26(1–28). https://doi.org/10.1080/1331677X.2017.1314823
  25. Khoshnevis Yazdi, S., & Khanalizadeh, B. (2017). Air pollution, economic growth and health care expenditure. Economic research-Ekonomska istraživanja, 30(1), 1181-1190. https://doi.org/10.1080/1331677X.2017.1314823
  26. Koçyiğit, S. Ç., & Cilhoroz, İ. A. (2024). Determinants of health expenditures in the world: A panel data analysis. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 5(2), 772–784. https://doi.org/10.29228/ijbemp.52908
  27. Kraipornsak, P. (2017). Factors determining health expenditure in the asian and the oecd countries. Economics World, 5(5), 407-417. https://doi.org/10.17265/2328-7144/2017.05.003
  28. Lau, E., Chye, X. H., & Choong, C. K. (2011). Energy-growth causality: asian countries revisited. International Journal of Energy Economics and Policy, 1(4), 140-149. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijeeep/issue/31898/350658
  29. Lopez, L., & Weber, S. (2017). Testing for granger causality in panel data. The Stata Journal, 17(4), 972-984. https://doi.org/10.1177/1536867X1701700412
  30. Mantovani, I. (2020). Can foreign direct investment improve the resilience of health systems? https://oecdonthelevelcom.wordpress.com/2020/09/28/can-fdi-improve-the-resilience-of-health-systems/
  31. Maruthappu, M., Da Zhou, C., Williams, C., Zeltner, T., & Atun, R. (2015). Unemployment, public–sector health care expenditure and HIV mortality: an analysis of 74 countries, 1981–2009. Journal of global health, 5(1), 010403. https://doi.org/10.7189/jogh.05.010403
  32. Matteo, L., & Prieto, C.D. (2018). The determinants of public health expenditures: Comparing Canada and Spain. Munich Personal RePEc Archive. https://ideas.repec.org/p/pra/mprapa/87800.html
  33. Mercan, M. (2014). Feldstein-Horioka hipotezinin AB-15 ve Türkiye ekonomisi için sınanması: Yatay kesit bağımlılığı altında yapısal kırılmalı dinamik panel veri analizi. Ege Akademik Bakis (Ege Academic Review), 14(2), 231-231. https://doi.org/10.21121/eab.2014218054
  34. Nagar, K., Herzer, D., & Nunnenkamp, P. (2015). How does fdi affect health?. International Economic Journal, 29(4), 655-679. https://doi.org/10.1080/10168737.2015.1103772
  35. Nicholas, S., Maitland, E., Zhong, Y., Han, L., & Wang, J. (2024). Unemployment and health expenditures in China: New evidence on the unemployment insurance and disposable income. Research Square.
  36. Novignon, J., & Atakora, Y. B. (2016). How does the health sector benefit from trade openness: Evidence from panel data across sub-saharan africa countries. MPRAnn 72258. https://ideas.repec.org/p/pra/mprapa/72258.html
  37. Öztürk, S., &Küzmez, T. (2019). Sağlık harcamalarının belirleyicileri: Brics-t ülkelerinin analizi. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 23(1), 31-47. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cuiibfd/issue/49574/515635
  38. Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22, 265-312. https://doi.org/10.1002/jae.951
  39. Piscopo, J., Goot, W., & Pavlova, M. (2024). Determinants of public health expenditure in the EU. PLoS ONE 19(3). 1-19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0299359
  40. Ou, J., Zheng, Z., & Zhang, N. (2023). A study of the effect of trade openness on population health: Empirical evidence from China. Sustainability, 15(16), 12571. https://doi.org/10.3390/su151612571
  41. Rajeshkumar, N., & Nalraj, P. (2014). Public expenditure on health and economic growth in selected Indian states. International Journal of Science and Research, 3(3), 468–472. https://www.ijsr.net/getabstract.php?paperid=20131204
  42. Samadi, A., & Rad, H.E. (2019). Determinants of healthcare expenditure in economic cooperation organization (eco) countries: Evidence from panel cointegration tests. International Journal of Health Policy and Management, 1(1), 63-68. https://doi.org/10.15171/ijhpm.2013.10
  43. Scalamonti, F. (2025). Empirical evidence on the determinants of health expenditure in the meda region. https://doi.org/10.2139/ssrn.5111946
  44. Shi, X., Zhu, D., Man, X., Wang, W., Zhu, K., & Nicholas, S. (2019). The biggest reform to China’s health system: Did the zero-markup drug policy achieve its goal at traditional Chinese medicines county hospitals? Health Policy Plan, 34, 91-483. https://doi.org/10.1093/heapol/czz053
  45. Şahin, D., & Temelli, F. (2019). OECD ülkelerinde sağlık harcamalarının belirleyicileri: Panel veri analizi, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(16), 946-961. https://doi.org/10.33692/avrasyad.543669
  46. Tıraş, H., &Türkmen, S. (2020). Sağlık harcamalarının belirleyicilerine yönelik bir araştırma: AB ve Türkiye örneği. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 107-139. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.71563
  47. Tıraş, H., Ağır, H., & Türkmen, S. (2023). Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: mint ülkeleri üzerine bir analiz. International Academic Social Resources Journal, 8(53), 3516-3524. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.71563
  48. United Nations (1993). Report of the United Nations conference on environment and development. (10.09.2025). https://www.un.org/esa/dsd/agenda21/Agenda%2021.pdf.
  49. United Nations (1997). Programme for the further implementation of agenda 21. (10.09.2025). https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/S-19/2&Lang=E.
  50. United Nations (2023). Report of Human Development. (10.09.2025) https://www.undp.org/publications/undp-annual-report-2023
  51. Ünver, M., & Erdoğan, M. (2015). Social effects of foreign direct investments: international empirical evidences for education, health and social security. International Research Journal of Finance and Economics, 132(4), 7-19. https://doi.org/10.5539/ijef.v7n5p82
  52. Verma, R. (2021). FDI and Health Expenditure Dynamics in ASEAN. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-640533/v1
  53. Westerlund, J. (2008). Panel cointegration tests of the Fisher effect. Journal of applied econometrics, 23(2), 193-233. https://doi.org/10.1002/jae.967
  54. WHO. (2019). World Health Organization. https://www.who.int/ (14.09.2025).
  55. WHO. (2021). World Health Organization. https://www.who.int/ (14.09.2025).
  56. Wooldridge, J. M. (2002). Econometric analysis of cross sectionand panel data. England. MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262232586/econometric-analysis-of-cross-section-and-panel-data/
  57. Xu, Z., Tan, J., Nicholas, S., Maitland, E., Zhong, Y., Han, L., & Wang, J. (2024). Unemployment and health expenditures in China: New evidence on the unemployment insurance and disposable income. Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3898843/v1
  58. Yalçınkaya, Ö. (2016). G-20 ülkelerinde satın ama gücü paritesi teorisinin geçerliliği: panel birim kök testinden kanıtlar ( 1994:q1-2015:q4). Bitlis Eren Üniverstesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(3), 145-162. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitlissos/issue/45109/563786
  59. Yılmaz, S., & Akdede, H. (2016). Kamu sağlık harcamalarının etkinliği: panel veri analizi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 85-110. https://doi.org/10.30803/adusobed.287990