KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Resilience / 2026 / Cilt: 9 Sayı: 2

Felaket Kurbanlarının Kimliklendirme Süreçlerine Yönelik Güvenlik Risklerinin Belirlenmesi: KBRN Tehdidi Altındaki Afet Sahalarına Yönelik Bir Uygulama

Identification of Security Risks in the Process of Disaster Victim Identification: A Case Study in CBRN-Affected Disaster Sites

Tuba Türk Çınar(MİLLİ SAVUNMA ÜNİVERSİTESİ, ALPARSLAN SAVUNMA BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KBRN-P SAVUNMA ANABİLİM DALI)0000-0003-4297-7496
Burçak Çabuk(Milli Savunma Bakanlığı, KBRN Savunma Daire Başkanı, Ankara; Milli Savunma Üniversitesi, Alparslan Savunma Bilimleri ve Milli Güvenlik Enstitüsü KBRN Anabilim Dalı Öğretim Üyesi, ANKARA- TÜRKİYE)0000-0002-7816-0229
Deren Çeker(Ankara Üniversitesi Adli Bilimler Enstitüsü, Adli Antropoloji Anabilim Dalı)0000-0002-0262-260X
Sayfa
225–241
Yayın Tarihi
2026-02-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, kimliklendirme ekiplerinin KBRN ajanlarına maruziyet riski taşıdığını ve önceden planlanmış, ajana özgü önlemler alınmasının önemini ortaya koymuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlerin bulunduğu afet sahaları, geleneksel olay yerlerinden farklı olarak özgün güvenlik riskleri barındıran, çoklu tehdit unsurlarını içeren karmaşık alanlardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışmanın amacı, KBRN tehditleri altındaki felaket ortamlarında felaket kurbanlarının kimliklendirme süreçlerinde ortaya çıkabilecek iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik olarak değerlendirmektir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, kimliklendirme ekiplerinin KBRN ajanlarına maruziyet riski taşıdığını ve önceden planlanmış, ajana özgü önlemler alınmasının önemini ortaya koymuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:risk değerlendirme · felaket kurbanlarının kimliklendirilmesi · kbrn tehditleri

Özet

Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditlerin bulunduğu afet sahaları, geleneksel olay yerlerinden farklı olarak özgün güvenlik riskleri barındıran, çoklu tehdit unsurlarını içeren karmaşık alanlardır. Bu çalışmanın amacı, KBRN tehditleri altındaki felaket ortamlarında felaket kurbanlarının kimliklendirme süreçlerinde ortaya çıkabilecek iş sağlığı ve güvenliği risklerini sistematik olarak değerlendirmektir. Risk değerlendirmesi kapsamında 76 risk faktörü belirlenmiş, her biri için tehlikeli durum, potansiyel zarar, etkilenebilecek kişiler ve kontrol tedbirleri tablolar halinde sunulmuştur. Bulgular, kimliklendirme ekiplerinin KBRN ajanlarına maruziyet riski taşıdığını ve önceden planlanmış, ajana özgü önlemler alınmasının önemini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda, afet sahası güvenliğinin uzman ekiplerce sağlanması ve çalışan sağlığını korumaya yönelik proaktif risk yönetimi uygulanması gerekmektedir.

Abstract

Disaster sites involving chemical, biological, radiological, and nuclear (CBRN) threats are complex environments that, unlike conventional incident scenes, encompass multiple threat elements and present unique security risks. The aim of this study is to systematically evaluate the occupational health and safety risks that may arise during the identification processes of disaster victims in CBRN-contaminated environments. Within the scope of the risk assessment, 76 risk factors were identified, and for each factor the hazardous situation, potential harm, exposed populations, and control measures are presented in tabular format. The findings indicate that identification teams face a risk of exposure to CBRN agents and underscore the importance of pre-planned, agent-specific protective measures. Accordingly, ensuring site security by specialized teams and implementing proactive risk management to safeguard workers’ health are imperative.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çınar, T. T., Çabuk, B., Çeker, D. (2026). Felaket Kurbanlarının Kimliklendirme Süreçlerine Yönelik Güvenlik Risklerinin Belirlenmesi: KBRN Tehdidi Altındaki Afet Sahalarına Yönelik Bir Uygulama. Resilience, Cilt: 9 Sayı: 2, 225–241. https://doi.org/10.32569/resilience.1567755

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (92)

  1. AFAD. (2023). Afet ve acil durum terimleri sözlüğü. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr
  2. Arslan, M., Abalı, F., Özbek, B., & Üzün, İ. (2015). Defin ruhsatı düzenlemede adli boyut: Bir feth-i kabir otopsi olgusu. Türk Aile Hekim Dergisi, 19(2), 114–118. https://doi.org/10.15511/tahd.15.02114
  3. Birincioğlu, İ., Turan, N., & Teke, H. (2009). Trabzon’da fethi kabir otopsiler. Adli Tıp Dergisi, 23(2), 11–17.
  4. Boztepe, R. (2000). Afyon ilinde 1994–1998 yılları arasında yapılmış 853 adet ölü muayenesi ve otopsinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü.
  5. Canadian Centre for Occupational Health and Safety. (2023, June 15). Job safety analysis. https://www.ccohs.ca/oshanswers/hsprograms/job-haz.html
  6. Celbiş, O. (2019). Adli bilimlerde delil ve örnek alınması. Akademisyen Kitabevi.
  7. Centers for Disease Control and Prevention. (2015). Guidelines for environmental infection control in health-care facilities. U.S. Department of Health and Human Services.
  8. Centers for Disease Control and Prevention. (2016). Personal protective equipment (PPE) guidelines. U.S. Department of Health and Human Services.
  9. Centers for Disease Control and Prevention. (2018a). Bioterrorism agents/diseases. https://emergency.cdc.gov/agent/agentlist-category.asp
  10. Centers for Disease Control and Prevention. (2018b). Chemical emergencies. https://www.cdc.gov/nceh/hsb/chemicals
  11. Centers for Disease Control and Prevention. (2019). Infection control in postmortem procedures. U.S. Department of Health and Human Services.
  12. Centers for Disease Control and Prevention. (2020). PPE reuse and extended use guidance. U.S. Department of Health and Human Services.
  13. Centers for Disease Control and Prevention. (2022a). Bioterrorism agents/diseases. https://emergency.cdc.gov/agent/agentlist-category.asp
  14. Centers for Disease Control and Prevention. (2022b). Chemical agents. https://emergency.cdc.gov/agent/agentlistchem.asp
  15. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Plague: Diagnosis and treatment guidelines. U.S. Department of Health and Human Services.
  16. Ceylan, H., & Başhelvacı, V. (2011). Risk değerlendirme tablosu yöntemi ile risk analizi: Bir uygulama. International Journal of Engineering Research and Development, 3(2). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/353329
  17. Cork County Local Authorities. (2023, June 15). Occupational safety, health and welfare requirements for contractors, grave diggers, masons, undertakers and funeral directors carrying out works in Cork County Local Authority cemeteries. https://www.corkcoco.ie/sites/default/files/2022-02/procedure-for-carrying-out-works-in-cork-county-local-authority-cemeteries-pdf.pdf
  18. Çabuk, S., & Tün, M. (2018a). KBRN tehditlerine karşı uluslararası antlaşmaların önemi. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 14(28), 101–125.
  19. Çabuk, S., & Tün, M. (2018b). Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) tehditler ve yönetimi. Uluslararası Güvenlik Araştırmaları Dergisi, 4(2), 45–60.
  20. Çeker, D. (2018). Adli operatörlük: Adli kazılarda iş makinesi operatörlerinin rolü. Adli Bilimler Dergisi, 17(4), 44–46.
  21. Çeker, D., & Stevens, W. D. (2015). Recovery of missing persons in Cyprus: Heavy equipment methods and techniques for complex well excavations. Journal of Forensic Sciences, 60(S1), S252–S259. https://doi.org/10.1111/1556-4029.12854
  22. Çeker, D., Sevim Erol, A., & Plümer Küçük, G. (2020). Adli antropoloji ve kimliklendirme. In Sahada ve laboratuvarda popüler metotlar (ss. 123–139). Nobel.
  23. Çetinkaya, O. (2014). Tersanelerde iş güvenliği (JSA) (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
  24. Demirci Yetik, B., & Sağır, M. (2019). İzmir’de 2011–2018 yılları arasında gerçekleştirilen mezar açma işlemlerinin değerlendirilmesi. Antropoloji, 38, 101–109. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.632020
  25. Demirci, Ş., Doğan, K. H., Erkol, Z., & Deniz, İ. (2008). Konya’da 2001–2007 yılları arasında gerçekleştirilen feth-i kabir olgularının değerlendirilmesi. Adli Tıp Bülteni, 13(2), 63–68.
  26. Dinçer, B. (2019). Türkiye'de Paleolitik Çağ arkeolojisinin geleceği. Arkeoloji ve Sanat, 158, 1–22.
  27. Environmental Protection Agency. (2017). Radiological protection guidance for emergency response (EPA Publication No. 400-R-17-001).
  28. Environmental Protection Agency. (2024). Biological and chemical hazards in forensic investigations. Office of Emergency Management.
  29. Erkol, Z., Hekimoğlu, Y., Büken, B., Şirin, G., Yılmaz, R., & Akkaya, H. (2016). Trafik kazasına maruz kalan olgularda ikincil mağduriyet. Ulus Travma Acil Cerrahi Dergisi, 22(1), 65–69.
  30. Federal Emergency Management Agency. (2020). PPE distribution protocols for disaster zones. U.S. Department of Homeland Security.
  31. Geoghegan, T. (2006). How the Tokyo subway sarin attack changed Japan. BBC News. https://news.bbc.co.uk
  32. Geoghegan, T., & Tong, D. (2006). Chemical hazards in postmortem environments. Journal of Forensic Health & Safety, 22(3), 141–149.
  33. Gök, E., Baduroğlu, E., Çetin, S., Fedakar, R., & Aliustaoğlu, F. (2013). Bursa’da otopsisi yapılan fethi kabir olgularının değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 39(1), 55–60. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uutfd/issue/35292/391705
  34. Health and Safety Executive. (2018). Managing infection risks when handling the deceased (HSG283). https://www.hse.gov.uk/pubns/hsg283.pdf
  35. Health and Safety Executive. (2019). Manual handling operations: Guidance on regulations. UK Government Publishing.
  36. Health and Safety Executive. (2020). PPE in high-contamination zones: Safety protocols. UK Government Publishing.
  37. IAEA. (2019). Radiological and nuclear emergencies. International Atomic Energy Agency. https://www.iaea.org
  38. International Atomic Energy Agency. (2011). Safe management of radioactive sources (Safety Reports Series No. 68).
  39. International Atomic Energy Agency. (2014). Radiation protection and safety of radiation sources: International basic safety standards (GSR Part 3).
  40. International Atomic Energy Agency. (2018). Preparedness and response for a nuclear or radiological emergency (GSR Part 7).
  41. International Atomic Energy Agency. (2022). Safety and security of radioactive sources: Code of conduct. https://www.iaea.org/topics/radiological-security
  42. International Committee of the Red Cross. (2016). The management of dead bodies after disasters: A field manual. Geneva: ICRC.
  43. INTERPOL. (2020). Disaster victim identification guide. General Secretariat of INTERPOL. https://www.interpol.int
  44. İstanbul Üniversitesi AUZEF. (2022). Risk değerlendirmesi ve metodolojisi. https://cdn-acikogretim.istanbul.edu.tr/auzefcontent/21_22_Guz/risk_degerlendirmesi_ve_metodolojisi/10/index.html
  45. Johns Hopkins Center for Health Security. (2011). Plague: Pathogen, preparedness, and response. Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health.
  46. Kabakuş, Y. (2009). Trafik kazasına maruz kalan ve otopsi yapılmadan defnedilen olguların ölüm nedenleri (Uzmanlık tezi).
  47. Loibner, M., et al. (2020). Biocontainment and PPE strategies for field operations. Journal of Field Epidemiology, 14(1), 22–31.
  48. Loibner, M., et al. (2021). Chemical exposure and contamination in forensic fieldwork. Journal of Occupational Safety and Hygiene, 19(2), 85–92.
  49. Loibner, M., Langner, C., Regitnig, P., Gorkiewicz, G., & Zatloukal, K. (2020). Biosafety requirements for autopsies of patients with COVID-19. Pathobiology, 88(1), 37–45. https://doi.org/10.1159/000513438
  50. Morgan, K. M. (2014). Psychological effects of nuclear accidents. Journal of Emergency Mental Health, 16(4), 257–265.
  51. National Council on Radiation Protection and Measurements. (2005). Key elements of preparing emergency responders for nuclear and radiological terrorism (NCRP Report No. 138).
  52. National Occupational Standards. (2017). Supervise the exhumation of human remains. https://www.ukstandards.org.uk/PublishedNos-old/PPLFOS28.pdf
  53. NDK. (2024). Radyasyon izleme ve uyarı sistemi ağı (RadİSA). https://www.ndk.gov.tr/radyasyon-izleme-ve-uyari-sistemi-agi-radisa
  54. Nükleer Düzenleme Kurumu. (2021). Radyasyon güvenliği yönetmeliği. https://www.ndk.org.tr
  55. Occupational Safety and Health Administration. (2012). Bloodborne pathogens and needlestick prevention. U.S. Department of Labor.
  56. Occupational Safety and Health Administration. (2013). Occupational exposure to infectious agents. U.S. Department of Labor.
  57. Occupational Safety and Health Administration. (2015). PPE standards and compliance guide. U.S. Department of Labor.
  58. Occupational Safety and Health Administration. (2016). Fatigue management and shift safety. U.S. Department of Labor.
  59. Occupational Safety and Health Administration. (2020). PPE removal training and risk mitigation. U.S. Department of Labor.
  60. Ojovan, M. I. (2014a). An introduction to nuclear waste immobilisation (2nd ed.). Elsevier.
  61. Ojovan, M. I. (2014b). Materials for nuclear waste immobilization. Woodhead Publishing.
  62. Ojovan, M. I., & Lee, W. E. (2014). An introduction to nuclear waste immobilisation (2nd ed.). Elsevier. https://doi.org/10.1016/C2011-0-07415-1
  63. Parsons, K., et al. (2013). Heat stress from protective clothing. Journal of Occupational Medicine and Toxicology, 8(1), 12–19. Sharma, D. C. (2010). Managing chemical disasters in India. Journal of Chemical Health & Safety, 17(2), 9–13. https://doi.org/10.1016/j.jchas.2009.08.005
  64. Sharma, P. K. (2010). Toxicological risks in contaminated environments. Springer.
  65. Sharma, R. K. (2010). Chemical, biological, radiological, and nuclear disasters. Journal of Pharmacy & Bioallied Sciences, 2(3), 155–156. https://doi.org/10.4103/0975-7406.68490
  66. Srivastava, A. K. (2010). Psychological impact of radiological terrorism. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 4(3), 183–189.
  67. Srivastava, M. (2010). Psychological impact of natural disasters on survivors. Indian Journal of Social Psychiatry, 26(2), 54–59.
  68. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2012). İş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 28512). https://www.mevzuat.gov.tr
  69. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2021). Kişisel koruyucu donanımların işyerlerinde kullanılması hakkında yönetmelik. https://www.mevzuat.gov.tr
  70. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2023). Mesleki hastalıklar ve işle ilgili tanı rehberi. https://www.csgb.gov.tr
  71. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2020). Radyolojik atık yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 31305).
  72. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2022). Radyoaktif maddelerin fiziksel korunması hakkında yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 31766).
  73. TENMAK. (2024). https://www.tenmak.gov.tr
  74. Turan, Ö. (2014). Bathonea kazıları ışığında mezar ve toplu mezar değerlendirmelerinde adli tıp yaklaşımı (Tıpta uzmanlık tezi). Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi.
  75. Türk Çınar, T. (2021). Olay yerinde biyogüvenlik. Adli Bilimler Kongre Kitabı, 531.
  76. Türkiye Cumhuriyeti Nükleer Düzenleme Kurumu. (2023, September 1). Radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesi ve salımına ilişkin yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 32296).
  77. Türkiye İnsan Hakları Vakfı. (2008). Olay yeri keşif, fethi kabir (mezar açma) tutanağı (Yayın No. 51). İstanbul: TİHV Yayınları.
  78. United Nations. (1970). Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT). https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/npt/
  79. United Nations Office for Disarmament Affairs. (2021). Biological Weapons Convention (BWC). https://www.un.org/disarmament/biological-weapons
  80. United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. (2010). Sources and effects of ionizing radiation: UNSCEAR 2008 report. United Nations.
  81. United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. (2020). Sources, effects and risks of ionizing radiation: UNSCEAR 2020 report. United Nations.
  82. World Health Organization. (2004a). Laboratory biosafety manual (3rd ed.). Geneva: WHO.
  83. World Health Organization. (2004b). Public health response to biological and chemical weapons (2nd ed.). https://apps.who.int/iris/handle/10665/42544
  84. World Health Organization. (2006). Guidelines on safe management of dead bodies during infectious disease outbreaks. Geneva: WHO.
  85. World Health Organization. (2008). Health worker safety: PPE training module. Geneva: WHO.
  86. World Health Organization. (2009a). Constitution of the World Health Organization. https://www.who.int/about/governance/constitution
  87. World Health Organization. (2009b). Mental health and psychosocial support in emergencies. Geneva: WHO.
  88. World Health Organization. (2016). Postmortem management and infectious disease risks. Geneva: WHO.
  89. World Health Organization. (2019). Vector-borne disease threats and response. Geneva: WHO.
  90. World Health Organization. (2020). Handling of dead bodies in disaster situations. Geneva: WHO.
  91. World Health Organization. (2021). Occupational safety measures during respiratory virus outbreaks. Geneva: WHO.
  92. Yağmur, F., Körükçü, M., & Hancı, H. (2003). Gömülmüş cesetlerin incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 12(4), 146–150.