Dergiler / Kurdiname / 2024 / Sayı: 10

Kürt Edebîyatında Mey Kavramı ve Ona Bağlı Unsurlar Üzerine Bir İnceleme-Melayê Cîzîrî’nin Divan’ı, Feqîyê Teyran’ın Şiirleri ve Ehmedê Xanî’nin Mem û Zîn’i Örneği-

A Examination on the Concept of Wine and its Related Elements in Kurdish Literature - Melayê Cizîrî's Divan, Feqîyê Teyran's Poems and Ehmedê Xanî's Mem û Zîn Example-

Rozerin Aydın(VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ, YAŞAYAN DİLLER ENSTİTÜSÜ, KÜRT DİLİ VE KÜLTÜRÜ ANABİLİM DALI)0000-0003-4948-4256
Kenan Bulut(VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, TÜRKÇE VE SOSYAL BİLİMLER EĞİTİMİ BÖLÜMÜ, TÜRKÇE EĞİTİMİ ANABİLİM DALI)0000-0003-4771-0459
Sayfa
171–199
Yayın Tarihi
2024-04-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın son kısmında ise Melayê Cizîrî, Feqîyê Teyran ve Ehmedê Xanî’nin bu kavramlara yaklaşım tarzları karşılaştırılarak benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konmaya çalışılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Klasik Doğu Edebiyatı, içinde bulunduğu dönemin pek çok farklı kavram ve mazmunlarını barındırmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:O dönem edebiyatının kavram ve mazmunları günümüzde çok farklı anlamlar taşıdığından, o dönemde yazılan şiirlerin günümüzde anlaşılması da zorlaşıyor.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın son kısmında ise Melayê Cizîrî, Feqîyê Teyran ve Ehmedê Xanî’nin bu kavramlara yaklaşım tarzları karşılaştırılarak benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konmaya çalışılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kürt Edebîyatı · Melayê Cizîrî · Feqîyê Teyran

Özet

Klasik Doğu Edebiyatı, içinde bulunduğu dönemin pek çok farklı kavram ve mazmunlarını barındırmaktadır. O dönem edebiyatının kavram ve mazmunları günümüzde çok farklı anlamlar taşıdığından, o dönemde yazılan şiirlerin günümüzde anlaşılması da zorlaşıyor. Mey kavramı ve ona bağlı unsurlar da Doğu Edebiyatının bu komplike kavramları arasında yer almaktadır. Klasik Kürt Edebiyatı, Doğu Edebiyatının içinde yer almaktadır. Dolayısıyla bu edebiyatın özelliklerini taşımaktadır. Bu nedenle Melayê Cizîrî, Feqîyê Teyran ve Ehmedê Xanî başta olmak üzere Kürt Edebiyatı şairlerinin şiirlerinin anlaşılması için öncelikle söz konusu kavramların hangi anlamlarda kullanıldığının bilinmesi gerekir. Bu makalenin amacı Melayê Cizîrî’nin Divan’ında, Feqîyê Teyran’ın şiirlerinde ve Ehmedê Xanî’nin Mem û Zîn’inde geniş yer kaplayan mey kavramı ve ona bağlı unsurların incelenmesidir. Makalede bu amaç için ilk olarak meyin adları ve özellikleri ile onun tarihi gelişiminden bahsedilmiştir. Ardından mecazi ve hakiki meyin insanlık, edebiyat ve tasavvuf tarihindeki anlamlarının değişim evreleri üzerinde durulmuştur. Daha sonra mey kavramı ve ona bağlı unsurlara ait tamlamalar ve helezonik ilişkiler üzerinden bahsi geçen helbestvanlerin bu kavramları kullanış tarzları ele alınmıştır. Çalışmanın son kısmında ise Melayê Cizîrî, Feqîyê Teyran ve Ehmedê Xanî’nin bu kavramlara yaklaşım tarzları karşılaştırılarak benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konmaya çalışılmıştır.

Abstract

Classical Eastern Literature contains many different concepts and themes of its period. Since the concepts and themes of that period's literature carry very different meanings nowadays, it becomes difficult to understand the poems written in that period nowadays. The concept of wîne and its related elements are among these complex concepts of Eastern Literature. Classical Kurdish Literature is included in Eastern Literature. Therefore, it has the characteristics of this literature. For this reason, in order to understand the poems of Kurdish Literature poets, especially Melayê Cizîrî, Feqîyê Teyran and Ehmedê Xanî, it is necessary to know in what sense the concepts in question are used. The aim of this article is to examine the concept of wine and its related elements, which occupy a wide place in Melayê Cizîrî's Divan, Feqîyê Teyran's Poems and Ehmedê Xanî's Mem û Zîn. For this purpose, in the article, firstly, the names and characteristics of wine and its historical development are mentioned. Then, the changing phases of the meanings of figurative and real wine in the history of humanity, literature and Sufism wereemphasized. Then, the concept of wine and the phrases belonging to its elements and the spiral relations of the poets mentioned above are discussed. In the last part of the study, the approaches of Melayê Cizîrî, Feqîyê Teyran and Ehmedê Xanî to these concepts were compared and their similarities and differences were tried to be revealed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aydın, R., Bulut, K. (2024). Kürt Edebîyatında Mey Kavramı ve Ona Bağlı Unsurlar Üzerine Bir İnceleme-Melayê Cîzîrî’nin Divan’ı, Feqîyê Teyran’ın Şiirleri ve Ehmedê Xanî’nin Mem û Zîn’i Örneği-. Kurdiname, Sayı: 10, 171–199. https://doi.org/10.55106/kurdiname.1454872

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. Adak, A. & Baluken, Y. & Acar, H. (2014). Gora Feqiyê Teyran. Nûbihar Akademî, 1, 111-120.
  2. Adak, A. (2014) Destpêka Edebîyata Kurdî ya Klasîk. İstanbul: Nûbihar.
  3. Akçınar, S. (2017). Melayê Cizîrî Dîvanı’nda zülüf sembolünün tahlili. Mukaddime, 8(özel sayı 1), 133-152.
  4. Aşçı, G. (2014). Sâkînâmelerde şarap. Zaningeha Çukurovayê: Teza Masterê.
  5. Bahadır, S. C. (2012). 16. Yüzyıl klasik Türk şiirinde şarap ve şarapla ilgili unsurlar. Zaningeha İstanbulê: Teza Doktorayê.
  6. Cavalieri, D. & McGovern, P. E. & Hartl, D. L. & Mortimer, R. û Polsinelli, M. (2002). Evidence for S. Cerevisiae fermentation in ancient wine. Journal of Molecular Evolution, 57, 226-232.
  7. Cîhanî, P. (2013). Şîroveya Mem û Zîna Ehmedê Xanî. İstanbul: Nûbihar.
  8. Çaldak, S. (2010). Câmî’nin El-Kasidetü’l-Hamriyye şerhi. S. Çaldak ve İ. H. Tuğluk (ed.). Ulusal Eski Türk Edebîyatı Sempozyumu (15-16 Mayıs 2009): Bildiriler Kitabı içinde (s.173-182). Adıyaman: Adıyaman Üniversitesi Yayınları.
  9. Devellioğlu, F. (2015). Osmanlıca- Türkçe ansiklopedik lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
  10. Doru, M. N. (2013). Melayê Cizîrî’nin Düşüncesinde Hakikat ve Mecaz’ın Ontolojik ve Epistemolojik Boyutu. İslami İlimler Dergisi, 8(1), 207-217.
  11. Ehmedê Xanî. (2008). Mem û Zîn. (Bi Kurdiya Îro: Jan Dost). İstanbul: Weşanên Avesta.
  12. Gündüz, H. Seyhan, M. (2015). Qur’ana Pîroz û Meala wê ya Kurdî. İstanbul: Weşanên Serokatiya Karûbarên Diyanetê
  13. Kanar, M. (2015). Farsça Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları.
  14. Kaya, B. (2017). Feqîyê Teyran’ın Şêxê Sen’an şiirinin içerik açısından incelenmesi. Zaningeha Dicleyê: Teza Masterê.
  15. Korkmaz, V. (2019). Berawirdîyek li ser Destana Memê Alan û Mem û Zîna Ehmedê Xanî ji Alîyê Binyad û Honakê ve. Zanîngeha Mardîn Artukluyê: Teza Masterê.
  16. Koyuncu, H. (2014). Di hin Dîwanên Kurdî de bandora tesewufê. Zaningeha Bîngolê: Teza Teza Masterê. Li, H. & Wang, H. & Li, H. & Goodman, S. & Lee, P.V.D. & Xu, Z. & Fortunato, A. û Yang, P. (2018). The worlds of wine: old, new and ancient. Wine Economics and Policy, 7, 178-182.
  17. Mela Ehmedê Zivingî. (2013). Gerdeniya Gewherî.İstanbul: Avesta.
  18. Melayê Cizîrî. (2018). Dîwan (metnê Kurdî & Türkçe çevirisi). (Çev. O. Tunç). İstanbul: Nûbihar.
  19. Milan, M. B. (2019). Hêmanên Îranî yên dîrokî û mîtolojîk di Mem û Zîn’a Ehmed’ê Xanî û Dîwana Melayê Cizîrîde. Zanîngeha Mardîn Artukluyê: Teza Masterê.
  20. Orkin, Ş. (2015). Di berhemên Feqîyê Teyran de hêmanên Tesewufî. Zanîngeha Alparslan a Muşê: Teza Lîsansa Bilind
  21. Orkin, Ş. û Erdoğmuş, H. (2018). Melayê Cizîrî Dîvânı’nda Âşık Tipi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(5), 735-746.
  22. Pala, İ. (2017). Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
  23. Qelîzade, H. (2008). Bade ve mey ve teabîrê an der şi’rê ‘İrfanî Farisî. Fesilnamê Texsîsî ‘İrfanî, 23, 147-185. Qur’ana Pîroz û Meala Wê ya Kurdî (2015). (Amadekarên Mealê: Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin). Ankara: Weşanên Serokatiya Karûbarên Dîyanetê.
  24. Sadînî, M. X. (2017). Feqiyê Teyran jîyan berhem û helbestên wî. İstanbul: Nûbihar.
  25. Saraç, Y. (2000). Tasavvuf edebîyatında içki kavramına giriş ve Yunus Emre. İlmî Araştırmalar Dil, Edebîyat, Tarih İncelemeleri, 10, 135-154.
  26. Şengül, S. (2016). Melayê Cizîrî ve diwan okuma geleneği. Uluslarası Kıbrıs Folklor ve Edebîyat Dergisi, 86, 181-202.
  27. Töre, S. (2015). Translation and ıdeology: A study of paratexts of Turkish translations of the Kurdish mesnevi Mem û Zîn in the Republican period. Zanîngeha Boğaziçi: Teza Masterê.
  28. Turan, A. (2012). Melayê Cizîrî Divanı ve Şerhi. İstanbul: Nûbihar.
  29. Varlî, Ebdullah M. 82002). Dîwan û Jînewarî ya Ahmed ê Xanî (Cilda 1.). Ankara: Weşanên Sipan.
  30. Yoldaş, K. (2009). Şeyhülislâm Yahyâ Dîvanı’nda aşk şarabı. Selçuk Üniversitesi Edebîyat Fakültesi Dergisi, 22, 139-152.