Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışmanın ulaştığı sonuçlar, yapay zekânın rivayet esaslı tefsirlerden istifade eden meal üretimine sınırlı ve yüzeysel bir katkı sunabildiğini; klasik tefsirlerde yer alan yorum çeşitliliğini yansıtmada ise yetersiz kaldığını ortaya koymuştur.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Klasik tefsir geleneğinde rivayet merkezli açıklamalara dayanan çok sayıda eser telif edilmiştir. Bu eserlerde âyetlerin lafzî anlamları aktarılmakla birlikte Hz. Peygamber, sahâbe, tâbiûn nakilleri ile sebeb-i nüzûl rivayetleri kullanılarak açıklamaların zenginleştirildiği görülmektedir. Kur’ân’ın anlaşılması bakımından önemli bir ameliye olan meal yazıcılığında rivayet ağırlıklı tefsirlerin de içinde yer aldığı kadim tefsir külliyatına başvurulmaktadır. Ancak mealler arasında ilgili kaynaklarla çelişen veya ilmî birikim ve usûle uygun olmayan çevirilerin yapıldığı tespit edilmektedir. Bu hususta doğru çeviriye katkı sağlayacak rivayet, dil ve bağlam gibi temel unsurların tamamen ihmal edilmesi veya bu unsurlara yer verildiği halde doğru mananın meale tam olarak yansıtılamaması problemleri ön plana çıkmaktadır. Bu çalışma, yapay zekânın söz konusu sorunların çözümüne katkı sağlayıp sağlamayacağını konu edinmektedir. Rivayet esaslı yorumlar, yapay zekâ ile birlikte ele alınarak dijital meal üretiminin imkânı tartışılacaktır. Örnek âyetler çerçevesinde, tefsirlerdeki açıklamalar veri kümesi halinde ChatGPT’ye yüklenerek âyetlerin anlamlandırılması istenecektir. Bunun sonucunda rivayet ağırlıklı tefsirlerde âyetlerin lafzî anlamlarının yanında dile, yoruma ve bağlama dayalı anlamlarının, yapay zekâ çıktılarında ne ölçüde karşılık bulduğu tespit edilecektir. Çalışmada güncel bir sürüm olması sebebiyle yapay zekânın ChatGPT 5.2 modeli özelinde inceleme yapılmıştır. Rivayet ağırlıklı tefsirlerde anlam tespitine katkı sağlayan Kur’ân, rivayet, Arap dili ve bağlam unsurları çalışmanın kapsamına dahil edilmiştir. Çalışmada tefsir ve meal kaynaklarının incelenmesi suretiyle doküman analizi ve bu içeriklerin birbiriyle karşılaştırılması suretiyle mukayese yöntemleri ön plana çıkmaktadır. Çalışmanın ulaştığı sonuçlar, yapay zekânın rivayet esaslı tefsirlerden istifade eden meal üretimine sınırlı ve yüzeysel bir katkı sunabildiğini; klasik tefsirlerde yer alan yorum çeşitliliğini yansıtmada ise yetersiz kaldığını ortaya koymuştur.
Abstract
In the classical tradition of Qur’anic exegesis, numerous works have been produced that rely primarily on narration-based interpretations. These works present the literal meanings of Qur’anic verses while enriching interpretation through reports transmitted from the Prophet Muhammad, his Companions, and the Successors, as well as narrations concerning the occasions of revelation. In the field of Qur’anic translation, which plays a crucial role in conveying the meaning of the Qur’an, scholars frequently consult this classical exegetical corpus, including narration-centered tafsīr works. However, it has been observed that some translations contradict these foundational sources or fail to conform to established scholarly principles and methodological standards. Problems such as neglecting transmitted reports, linguistic analysis, and contextual considerations, or failing to reflect intended meanings despite reference to them, have therefore become evident. This study investigates whether artificial intelligence can contribute to addressing these challenges. By examining narration-based interpretations together with artificial intelligence technologies, the feasibility of digital Qur’anic translation production is explored. Focusing on selected verses, exegetical explanations derived from classical tafsīr sources are compiled as a structured dataset and uploaded to ChatGPT, which is tasked with generating translations. The study then evaluates the extent to which linguistic, interpretive, and contextual dimensions beyond the literal meaning emphasized in narration-based exegesis are reflected in artificial intelligence outputs. Concentrating on the ChatGPT-5.2 model, the research employs document analysis and a comparative methodology. The findings indicate that artificial intelligence provides a limited and largely superficial contribution to narration-informed translation practices within discussions of digital Qur’anic translation studies.