Dergiler / Tefsir Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 10 Sayı: 2

Kur’ân Tefsirinde Şiirle İstişhâdın İşlevsel Gelişimi: Taberî ve Zemahşerî'nin Tefsirlerinde İmruʾu’l-Kays Şiiri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

The Functional Evolution of Poetic Attestation in Qurʾānic Exegesis: A Comparative Study on the Poetry of Imruʾ al-Qays in the Exegeses of al-Ṭabarī and al-Zamakhsharī

Ahmed İzzi(dumlupınar üniversitesi)0000-0003-4988-4081
Mansur Teyfur(KÜTAHYA DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, ARAP DİLİ VE BELAGATI ANABİLİM DALI)0000-0002-3225-9792
Sayfa
935–956
Yayın Tarihi
2026-10-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma sonuçları, Taberî’nin İmru’ul-Kays şiirlerini ağırlıklı olarak Kur’an kelimelerini izah etmek, dilsel kuralları temellendirmek, kıraat farklarını desteklemek ve farklı tefsir görüşleri arasında tercihte bulunmak amacıyla kullandığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, İmru’ul-Kays’ın şiirlerinin Taberî (Câmiʿu’l-Beyân) ve Zemahşerî (el-Keşşâf) tefsirlerin-deki istişhâd işlevini ortaya koymayı, bu kullanımın tarihsel seyrini incelemeyi ve müfessirlerin şiirle istişhâdı hususundaki nakil ile özgün katkılarını birbirinden ayırt etmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu kapsamda, her iki müfes-sirin İmru’ul-Kays’ın şiirleriyle yaptığı bütün istişhâdlar tespit edilerek üstlendikleri işlevlere göre sınıflandırılmış; bu delillerin/şâhitlerin önceki kaynaklardaki kökenleri ve sonraki tefsir literatürüne etkileri incelenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma sonuçları, Taberî’nin İmru’ul-Kays şiirlerini ağırlıklı olarak Kur’an kelimelerini izah etmek, dilsel kuralları temellendirmek, kıraat farklarını desteklemek ve farklı tefsir görüşleri arasında tercihte bulunmak amacıyla kullandığını göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tefsir · Arap Dili ev belagati · Şiirle İstişhâd

Özet

Bu çalışma, İmru’ul-Kays’ın şiirlerinin Taberî (Câmiʿu’l-Beyân) ve Zemahşerî (el-Keşşâf) tefsirlerin-deki istişhâd işlevini ortaya koymayı, bu kullanımın tarihsel seyrini incelemeyi ve müfessirlerin şiirle istişhâdı hususundaki nakil ile özgün katkılarını birbirinden ayırt etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada tümevarımsal, analitik ve karşılaştırmalı bir yöntem izlenmiştir. Bu kapsamda, her iki müfes-sirin İmru’ul-Kays’ın şiirleriyle yaptığı bütün istişhâdlar tespit edilerek üstlendikleri işlevlere göre sınıflandırılmış; bu delillerin/şâhitlerin önceki kaynaklardaki kökenleri ve sonraki tefsir literatürüne etkileri incelenmiştir. Araştırma sonuçları, Taberî’nin İmru’ul-Kays şiirlerini ağırlıklı olarak Kur’an kelimelerini izah etmek, dilsel kuralları temellendirmek, kıraat farklarını desteklemek ve farklı tefsir görüşleri arasında tercihte bulunmak amacıyla kullandığını göstermektedir. Taberî, önceki dilsel birikimden yararlanmakla birlikte bu mirası yeniden yorumlayarak tefsirinin hizmetine sunmuş ve özgün uygulamalar ortaya koymuştur. Buna karşılık Zemahşerî, şiirle istişhâdın işlev alanını genişle-terek onu belâgat olgularının açıklanmasında ve Kur’an nazmının inceliklerinin ortaya konulmasın-da temel bir yorum aracı hâline getirmiştir. Çalışma ayrıca, istişhâddaki özgünlüğün yalnızca yeni işlevler üretmekten ibaret olmadığını; mevcut şâhitleri farklı yorum bağlamlarında yeniden değerlendirmeyi veya bilinen işlevler için yeni şiir örnekleri sunmayı da kapsadığını tespit etmektedir. Sonuç olarak, şiirle istişhâdın işlevsel gelişiminin tefsir usulündeki dönüşümü yansıttığı; Câhiliye şiirinin ise farklı tefsir ekolleri doğrultusunda Kur’an’ın anlam dünyasının anlaşılmasını sağlayan dinamik bir bilgi kaynağı olmaya devam ettiği tespit edilmiştir.

Abstract

This study aims to highlight the function of poetic citation in the commentaries of al-Ṭabarī (Jāmiʿ al-Bayān) and al-Zamakhsharī (al-Kashshāf), to examine the historical trajectory of this usage, and to distinguish between the exegetes’ transmission of the poetry and their original contributions regarding its citation. The study employs an inductive, analytical, and comparative methodology. Within this framework, all instances of Imruʾ al-Qays’s poetry cited by both exegetes were identified and classified according to their functions; the origins of these citations in earlier sources and their influence on subsequent exegetical literature were examined. The research findings indicate that al-Ṭabarī used the poems of Imruʾ al-Qays primarily to explain Qur’anic terms, establish linguistic rules, support differences in recitation, and make choices among various exegetical views. While drawing on previous linguistic scholarship, al-Ṭabarī reinterpreted this legacy to serve his exegesis and introduced original applications. In contrast, al-Zamakhsharī expanded the scope of using poetry as evidence, transforming it into a fundamental interpretive tool for explaining rhetorical phenomena and revealing the subtleties of Qur’anic syntax and composition (asrār al-nazm). The study also finds that the originality of istishhād is not limited to merely producing new functions; it also involves reevaluating existing examples within different interpretive contexts or presenting new poetic examples for known functions. Consequently, it has been established that the functional development of poetic istishhād reflects the transformation in exegetical methodology, while pre-Islamic poetry continues to serve as a dynamic source of knowledge that constructs the semantic world of the Qur’an in accordance with different schools of exegesis.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İzzi, A., Teyfur, M. (2026). Kur’ân Tefsirinde Şiirle İstişhâdın İşlevsel Gelişimi: Taberî ve Zemahşerî'nin Tefsirlerinde İmruʾu’l-Kays Şiiri Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Tefsir Araştırmaları Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 2, 935–956. https://doi.org/10.31121/tader.2023560

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (87)

  1. ابن الجوزي، أبو الفرج جمال الدين عبد الرحمن بن علي بن محمد. زاد المسير في علم التفسير. تح: عبد الرزاق المهدي. بيروت: دار الكتاب العربي، 1422/2022.
  2. ابن السراج، أبو بكر محمد بن السري بن سهل، الأصول في النحو. تح: عبد المحسن الفتلي. بيروت: مؤسسة الرسالة، بدون تاريخ طبع.
  3. ابن جني، أبو الفتح عثمان، المحتسب في تبيين وجوه شواذ القراءات والإيضاح عنها. تح: محمد عبد القادر عطا. بيروت: دار الكتب العلمية، 1419/1998.
  4. ابن جني، أبو الفتح عثمان، سر صناعة الإعراب. بيروت: دار الكتب العلمية، 1421/2000.
  5. ابن عادل، أبو حفص عمر بن علي. اللباب في علوم الكتاب.تح: أحمد عبد الموجود، علي محمد معوض. بيروت: دار الكتب العلمية، 1419/1998.
  6. ابن عباس، عبد الله، مسائل نافع بن الأزرق، تح: محمد أحمد الدالي. دمشق: دار الجفان والجاني، 1413/1993.
  7. ابن عبد ربه، أبو عمر، شهاب الدين أحمد بن محمد. العقد الفريد. بيروت: دار الكتب العلمية، 1404/1984.
  8. ابن عطية، أبو محمد عبد الحق بن غالب بن عبد الرحمن بن تمام. المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز. تح: عبد السلام عبد الشافي محمد. بيروت: دار الكتب العلمية، 1422 /2011.
  9. ابن قتيبة، أبو محمد عبد الله بن مسلم. غريب القرآن، تح: أحمد صقر. بيروت: دار الكتب العلمية، 1398/1978.
  10. ابن كثير، أبو الفداء عماد الدين إسماعيل. تفسير القرآن العظيم. تح: حكمت بن بشير بن ياسين. السعودية: دار ابن الجوزي، 1431/2010.
  11. أبو حيان، محمد بن يوسف الأندلسي، البحر المحيط. بيروت: دار الفكر، 1420/2000.
  12. أبو عبيد، القاسم بن سلام الهروي، الغريب المصنف. تح: محمد المختار العبيدي. تونس: بيت الحكمة، دار سحنون، 1408/ 1989.
  13. أبو عبيدة، معمر بن المثنى التيمى البصري. مجاز القرآن. تح: محمد فواد سزگين. القاهرة: مكتبة الخانجى، 1381/1962.
  14. امرؤ القيس، بن حجر بن الحارث الكندي ديوان امرئ القيس. تح: محمد أبو الفضل إبراهيم. القاهرة: دار المعارف، 1990.
  15. امْرُؤُ القَيْس، بن حجر بن الحارث الكندي. ديوان امرِئ القيس. تح: عبد الرحمن المصطاوي. بيروت: دار المعرفة، 1425/2004.
  16. البيضاوي، أبو سعيد ناصر الدين عبد الله بن عمر. أنوار التنزيل وأسرار التأويل، تح: محمد عبد الرحمن المرعشلي. بيروت: دار إحياء التراث العربي، 1418/1998.
  17. الثعالبي، عبد الملك بن محمد بن إسماعيل أبو منصور. خاص الخاص، تح: حسن الأمين. بيروت: دار مكتبة الحياة، بدون تاريخ طبع.
  18. الثعلبي، أبو إسحاق أحمد بن محمد بن إبراهيم. الكشف والبيان عن تفسير القرآن. تح: الإمام أبي محمد بن عاشور. بيروت: دار إحياء التراث العربي، 1422/ 2002.
  19. الجاحظ، عمرو بن بحر، الحيوان. بيروت: دار الكتب العلمية، 1424/2004.
  20. الجرجاني، أبو بكر عبد القاهر بن عبد الرحمن بن محمد. أسرار البلاغة. تح: محمود محمد شاكر. القاهرة: مطبعة المدني، بدون تاريخ نشر.
  21. الجمحي، محمد بن سلّام بن عبيد الله. طبقات فحول الشعراء. تح: محمد محمود شاكر. جدة: دار المداني، بدون تاريخ طبع.
  22. حسن، علي بكر. الطبري ومنهجه في التاريخ. القاهرة: دار الغريب، 2004.
  23. الزجاج، إبراهيم بن السري بن سهل، أبو إسحاق. معاني القرآن وإعرابه. بيروت: عالم الكتب، 1408/1988.
  24. الزمخشري، محمود بن عمر بن أحمد. الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل وعيون الأقاويل في وجوه التأويل. تح: مصطفى حسين أحمد. القاهرة: دار الريان للتراث، بيروت: دار الكتاب العربي، 1407/1987.
  25. السمين الحلبي، أبو العباس، شهاب الدين أحمد بن يوسف بن عبد الدائم. الدر المصون في علوم الكتاب المكنون، تح: أحمد محمد الخراط. دمشق: دار القلم، 1431/2010.
  26. سيبويه، عمرو بن عثمان بن قنبر. الكتاب. تح: عبد السلام محمد هارون، ط3. القاهرة: مكتبة الخانجي، 1408/1988.
  27. الشهري، عبد الرحمن بن معوضة. الشاهد الشعري في تفسير القرآن الكريم. الرياض: دار المنهاج، 1431/2010.
  28. الطبري، أبو جعفر محمد بن جرير. جامع البيان عن تأويل آي القرآن. تح: عبد الله بن عبد المحسن التركي. القاهرة: دار هجر، 1422/2001.
  29. طبل، حسن، أسلوب الالتفات في البلاغة القرآنية. القاهرة: دار الفكر العربي، 1418/1998.
  30. الفراء، أبو زكريا يحيى بن زياد. كتاب فيه لغات القرآن. تح: جابر بن عبد الله السريع. بدون مكان طبع، بدون اسم المطبعة، 1435/2013.
  31. الفراء، أبو زكريا يحيى بن زياد. معاني القرآن تح: أحمد يوسف النجاتي. محمد علي النجار. عبد الفتاح إسماعيل الشلبي. مصر: دار المصرية ، بدون تاريخ طبع.
  32. الفراهيدي، أبو عبد الرحمن الخليل بن أحمد. الجمل في النحو. تح: فخر الدين قباوة. ط5. بدون مكان طبع، بدون اسم المطبعة، 1416/1995.
  33. القرشي، أبو زيد محمد بن أبي الخطاب. جمهرة أشعار العرب، تح: علي محمد البجادي. مصر: نهضة مصر،1431/2010.
  34. القرطبي، أبو عبد الله، محمد بن أحمد الأنصاري. الجامع لأحكام القرآن. تح: أحمد البردوني وإبراهيم أطفيش. القاهرة: دار الكتب المصرية، 1384/1964.
  35. الماوردي، أبو الحسن علي بن محمد. النكت والعيون. تح: ابن عبد المقصود بن عبد الرحيم. بيروت: دار الكتب العلمية، بدون تاريخ طبع.
  36. المبرد، محمد بن يزيد. المقتضب. تح: محمد عبد الخالق عظيمة. بيروت: عالم الكتب، بدون تاريخ طبع.
  37. المبرد، محمد بن يزيد، تح: محمد أبو الفضل إبراهيم، الكامل في اللغة والأدب. القاهرة: دار الفكر العربي، ط3، 1417/1997.
  38. المعتز بالله، أبو العباس، عبد الله بن محمد. البديع في البديع. بدون مكان طبع: دار الجيل، 1410/1990.
  39. النَّحَّاس، أبو جعفر أحمد بن محمد بن إسماعيل النحاس. إعراب القرآن. تح: عبد المنعم خليل إبراهيم. بيروت: دار الكتب العلمية، 1421/2001.
  40. الواحدي، أبو الحسن علي بن أحمد. البسيط. السعودية: جامعة الإمام محمد بن سعود، 1430/2009.
  41. Beyzâvî, Ebû Saîd Nâsıruddîn Abdullâh b. Ömer. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. thk. Mu-hammed Abdürrahmân el-Mar’aşlî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1418/1998.
  42. el-Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr. el-Hayevân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/2004.
  43. el-Cumahî, Muhammed b. Sellâm. Tabakâtü fuhûli’ş-şu‘arâ. thk. Muhammed Mahmûd Şâkir. Cidde: Dârü’l-Medenî, t.y.
  44. el-Cürcânî, Ebû Bekr Abdülkâhir b. Abdırrahmân. Esrârü’l-belâga. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Kahire: Matba‘atü’l-Medenî, t.y.
  45. Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf el-Endelüsî. el-Bahrü’l-muhît. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1420/2000.
  46. Ebû Ubeyde, Ma‘mer b. el-Müsennâ et-Teymî. Mecâzü’l-Kur’ân. thk. Muhammed Fuâd Sezgin. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1381/1962.
  47. el-Ferâhîdî, Ebû Abdırrahmân el-Halîl b. Ahmed. el-Cümel fî’n-nahv. thk. Fahrüddîn Kabâve. 5. Basım. y.y.: y.y., 1416/1995.
  48. el-Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd. Me‘âni’l-Kur’ân. thk. Ahmed Yûsuf en-Necâtî - Muhammed Ali en-Neccâr - Abdülfettâh İsmâ‘îl eş-Şelebî. Mısır: ed-Dârü’l-Mısriyye, t.y.
  49. el-Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd. Kitâbün fîhi lüğâtü’l-Kur’ân. thk. Câbir b. Abdillâh es-Serî‘. y.y.: t.y., 1435/2013.
  50. Hasan, Ali Bekr. et-Taberî ve menhecühû fî’t-târîh. Kahire: Dârü’l-Garîb, 2004.
  51. el-Herevî, Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm. el-Garîbü’l-musannef. thk. Muhammed el-Muhtâr el-Ubeydî. Tunus: Beytü’l-Hikme - Dâru Sahnûn, 1408/1989.
  52. İbn Âdil, Ebû Hafs Ömer b. Alî. el-Lübâb fî ʿulûmi’l-Kitâb. thk. Ahme-d Abdülmevcûd - Alî Mu-hammed Muavvaz. 20 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1998.
  53. İbn Abbâs, Abdullâh. Mesâ’ilü Nâfi‘ b. el-Ezrak. thk. Muhammed Ahmed ed-Dâlî. Şam: Dârü’l-Cefân ve’l-Cânî, 1413/1993.
  54. İbn Abdirabbih, Ahmed b. Muhammed. el-‘İkdü’l-ferîd. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1404/1984.
  55. İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gâlib. el-Muharrarü’l-vecîz fî tefsîri’l-Kitâbi’l-‘azîz. thk. Abdüsselâm Abdüşşâfî Muhammed. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1422/2011.
  56. İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Usmân. el-Muhteseb fî tebyîni vucûhi şevâzzı’l-kırâ’ât ve’l-îzâhı ‘anhâ. thk. Muhammed Abdülkâdir ‘Atâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1419/1998.
  57. İbn Cinnî, Ebü’l-Feth Usmân. Sirru sınâ‘ati’l-i‘râb. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1421/2000.
  58. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmâ‘îl b. Ömer. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-‘azîm. thk. Hikmet b. Beşîr b. Yâsîn. Suudi Arabistan: Dâru İbn el-Cevzî, 1431/2010.
  59. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullâh b. Müslim. Garîbü’l-Kur’ân. thk. Ahmed Sakr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1398/1978.
  60. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdürrahmân b. Ali. Zâdü’l-mesîr fî ‘ilmi’t-tefsîr. thk. Abdürrezzâk el-Mehdî. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1422/2002.
  61. İbnü’l-Mu‘tez, Abdullâh. el-Bedî‘ fî’l-Bedî‘. Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1410/1990.
  62. İbnü’s-Serrâc, Ebû Bekr Muhammed b. es-Serrî. el-Usûl fî’n-nahv. thk. Abdülmuhsin el-Fetlî. Beyrut: Mü’essesetü’r-Risâle, t.y.
  63. İmruülkays, b. Hucr el-Kindî. Dîvânu İmri'il-Kays. thk. Abdürrahmân el-Mustâvî. Beyrut: Dârü’l-Ma‘rifa, 1425/2004.
  64. İmruülkays, b. Hucr el-Kindî. Dîvânu İmri’il-Kays. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhîm. Kahire: Dârü’l-Ma‘ârif, 1990.
  65. Karaca, Abdullah. “Dilbilimsel Tefsirle İlgili Akademik Çalışmalara Bir Bakış”. Artuklu Akademi 11/2 (Aralık 2024), 293-317.
  66. Kartal, Mustafa. “Taberî Tefsirinde İstişhâd”. İslam Bilimleri Araştırmaları Dergisi 8 (2019), 6-30.
  67. el-Kureşî, Ebû Zeyd Muhammed b. Abdi’l-Hattâb. Cemheratü eş‘âri’l-Arab. thk. Alî Muhammed el-Bicâdî. Kahire: Nehdatu Mısr, 1431/2010.
  68. el-Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân. thk. Ahmed el-Berdûnî - İbrâhîm Atfeyyiş. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1384/1964.
  69. Mâlik b. Nebî. ez-Zâhiratü’l-Kur’âniyye. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Şam: Dâru’l-Fikr, 1420/2000.
  70. el-Mâverdî, Ebü’l-Hasan Ali b. Muhammed. en-Nüket ve’l-‘uyûn. thk. İbn Abdılmaksûd b. Ab-dırrahîm. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, t.y.
  71. el-Müberred, Muhammed b. Yezîd. el-Kâmil fî’l-luga ve’l-edeb. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhîm. 3. Basım. Kahire: Dârü’l-Fikri’l-‘Arabî, 1417/1997.
  72. el-Müberred, Muhammed b. Yezîd. el-Muktadab. thk. Muhammed Abdülhâlık ‘Azîme. Beyrut: ‘Âlemü’l-Kütübi, t.y.
  73. en-Nahhâs, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed. İ‘râbü’l-Kur’ân. thk. Abdülmün‘im Halîl İbrâhîm. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1421/2001.
  74. Öğmüş, Harun. “Arap Dili ve Tefsirle İlgili Şevahid Literatürü”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5/10 (Aralık 2015), 27-45.
  75. Öğmüş, Harun. “Tefsirde Şiirle İstişhad Açısından Hicrî 2. Asrın Önemi”. Tarihten Günümüze Kur’an İlimleri ve Tefsir Usûlü. ed. Bilal Gökkır vd. 345-361. İstanbul: İlim Yayma Vakfı Kur'an ve Tefsir Akademisi Yayınları, 2009.
  76. Semîn el-Halebî, Ebû el-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Yûsuf. ed-Dürrü’l-masûn fî ʿulûmi’l-Kitâbi’l-meknûn. thk. Ahmed Muhammed el-Harrât. 11 Cilt. Şam: Dâru’l-Kalem, 1431/2010.
  77. Sezgîn, Fuat. Târîhu’t-turâsi’l-Arabî. trc. Mahmûd Fehmî Hicâzî. Riyad: Câmiatü’l-Melik Saûd, 1411/1991.
  78. Sîbeveyhi, Amr b. Usmân b. Kanber. el-Kitâb. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. 3. Basım. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1408/1988.
  79. eş-Şa‘lebî, Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed. el-Keşf ve’l-beyân ‘an tefsîri’l-Kur’ân. thk. Ebû Muhammed b. ‘Âşûr. Beyrut: Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1422/2002.
  80. eş-Şe‘âlibî, Ebû Mansûr Abdülmelik b. Muhammed. Hâssü’l-hâss. thk. Hasan el-Emîn. Beyrut: Dâru Mektebeti’l-Hayât, t.y.
  81. eş-Şehrî, Abdürrahmân b. Mu‘avvada. eş-Şâhidü’ş-şi‘rî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Kerîm. Riyad: Dârü’l-Minhâc, 1431/2010.
  82. et-Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmi‘u’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân. thk. Abdullâh b. Abdülmuhsin et-Türkî. Kahire: Dâru Hecr, 1422/2001.
  83. Tabl, Hasan. Üslûbü’l-iltifât fî el-belâgati’l-Kur’âniyye. Kahire: Dârü’l-Fikri’l-‘Arabî, 1418/1998.
  84. Tekin, Selim. “Cahiliye Dönemi Arap Şiirinin Gerçeklik Tartışmalarına Fuat Sezgin’in Yaklaşı-mı”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 21/39 (2020), 713-736.
  85. el-Vâhidî, Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed. el-Basît. Suudi Arabistan: Câmi‘atü’l-İmâm Muhammed b. Sa‘ûd, 1430/2009.
  86. Zamur, Hüseyin. “Zemahşerî’nin Tefsirinde Şiir ile İstişhâd Yöntemi”. Bütün Yönleriyle Zemah-şerî. ed. Ömer Aslan - Ali Yılmaz. 1/151-159. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Ya-yınları, 2023. ez-Zeccâc, Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serrî. Me‘âni’l-Kur’ân ve i‘râbüh. Beyrut: ‘Âlemü’l-Kütübi, 1408/1988.
  87. ez-Zemahşerî, Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf ‘an hakâ’ikı gavâmızı’t-tenzîl ve ‘uyûni’l-ekâvîl fî vucûhi’t-te’vîl. thk. Mustafâ Hüseyn Ahmed. Kahire: Dârü’r-Rayyân li’t-Türâs; Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1407/1987.