Dergiler / Türkbilig / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: 50

AHMET HAMDİ TANPINAR’IN HİKÂYELERİNDE ARZU ve ÖLÜM

Desire and Death in the Short Stories of Ahmet Hamdi Tanpınar

İbrahim Şahin(ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI PR.)0000-0001-7127-6176
Sayfa
363–384
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tanpınar kahramanlarının insani halleri yüceltmesinin arka planında ise hayatın ve ölümün anlamını bilme arzusu vardır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ahmet Hamdi Tanpınar’ın (1901-1962) edebi metinlerinde insani duyguların özel bir yeri vardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bugün modern Türk edebiyatının çok okunan yazarlarından biri olması, roman ve hikâyelerindeki kahramanların psikolojik durumlarını tahlil etme yeteneği ile ilgilidir.
💡
Sonuç & Katkı:Tanpınar kahramanlarının insani halleri yüceltmesinin arka planında ise hayatın ve ölümün anlamını bilme arzusu vardır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tanpınar ve Arzu · Edebiyat ve Arzu · Abdullah Efendi’nin Rüyaları

Özet

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın (1901-1962) edebi metinlerinde insani duyguların özel bir yeri vardır. Bugün modern Türk edebiyatının çok okunan yazarlarından biri olması, roman ve hikâyelerindeki kahramanların psikolojik durumlarını tahlil etme yeteneği ile ilgilidir. Çünkü Tanpınar hikâye ve roman kahramanlarını aşk, ihtiras, arzu, kıskançlık, korku, merhamet gibi duyguların mücessem birer temsili olarak inşa eder. Hikâye ve roman kahramanlarını en tipik yanlarıyla tasvir eden Tanpınar, edebi eserde tip yaratma yeteneği bakımından birçok romancıdan daha başarılıdır. Onun tipleştirme tekniğinin esası kahramanların insani potansiyellerinin sınırlarını zorlamasıdır. Çoğu zaman kendilerini ve başkalarını anlamaya çalışan Tanpınar kahramanları, yukarda sıralanan kavramlar üzerine düşünmeyi tercih ederler. Çünkü Tanpınar’ın sanat ve edebiyat anlayışında saf kavrama ulaşmak esastır. Edebiyat gerçeği tarif edemese bile, saf kavramlar yoluyla sezdirir. Bu sebeple onun kahramanları daima trajik hadiselerle yüzleşmek zorunda kalır. İlk hikâyesinden son romanına kadar kaybeden figürlerin dünyasını analiz eden Tanpınar, asıl insanın bir ölüm temsili olan kayıp anında ortaya çıktığına inanır. Böylece onun hikâye ve romanlarında her kahraman herhangi bir insani durumu tanımlayan bir kavramın alegorisine dönüşür. Mesela Abdullah Efendi’nin Rüyaları adıyla bilinen hikâyesi yüceltmenin alegorik formu olarak yorumlanabilir. Öyle ki Abdullah Efendi, hayali sevgilisini bir tanrıça gibi tasavvur ettiğinden kendisini akıl dışı bir karmaşanın içinde bulur. Abdullah Efendi hikâyede sözü edilen tasavvur tarzıyla, eşyanın hakikatini kavrar, fakat normali kaybeder. Sonuçta hemen hemen birçok Tanpınar kahramanı gibi melankolik bir figüre dönüşür. Aynı durumu Erzurumlu Tahsin, Evin Sahibi, Geçmiş zaman Elbiseleri ve Yaz yağmuru gibi onun diğer hikâyelerinde de görebiliriz. Tanpınar kahramanlarının insani halleri yüceltmesinin arka planında ise hayatın ve ölümün anlamını bilme arzusu vardır.

Abstract

Human emotions occupy a special place in the literary works of Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962). His status today as one of the most widely read authors in modern Turkish literature is linked to his ability to analyze the psychological states of the characters in his novels and short stories. This is because Tanpınar constructs his story and novel characters as embodied representations of emotions such as love, passion, desire, jealousy, fear, and compassion. Depicting his story and novel characters with their most typical traits, Tanpınar is more successful than many novelists in terms of his ability to create characters in literary works. The basis of his typification technique is pushing the limits of his characters' human potential. Often trying to understand themselves and others, Tanpınar's characters prefer to reflect on the concepts listed above. Because in Tanpınar's understanding of art and literature, reaching pure concepts is fundamental. Even if literature cannot describe reality, it conveys it through pure concepts. For this reason, his characters are always forced to face tragic events. Analyzing the world of lost figures from his first story to his last novel, Tanpınar believes that the true human being emerges at the moment of loss, which is a representation of death. Thus, in his stories and novels, each character becomes an allegory of a concept that defines a human condition. For example, his story known as Abdullah Efendi's Dreams can be interpreted as an allegorical form of exaltation. So much so that Abdullah Efendi finds himself in an irrational mess because he imagines his imaginary lover as a goddess. With the style of imagination mentioned in the story, Abdullah Efendi grasps the truth of things but loses normality. Ultimately, like many of Tanpınar's characters, he becomes a melancholic figure. We can see the same situation in his other stories, such as Erzurumlu Tahsin, Evin Sahibi, Geçmiş zaman Elbiseleri, and Yaz yağmuru. Behind the glorification of the human condition in Tanpınar's characters lies a desire to know the meaning of life and death.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şahin, İ. (2025). AHMET HAMDİ TANPINAR’IN HİKÂYELERİNDE ARZU ve ÖLÜM. Türkbilig, Cilt: 2025 Sayı: 50, 363–384. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1813929

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (14)

  1. Butler, J. (2012). Subjects of desire: Hegelian reflections in twentieth-century France. New York: Columbia University Press.
  2. Camus, A. (2013). Sisifos Söyleni (T. Yücel, Çev.) İstanbul: Can Yayınları.
  3. Lacan, J. (2005). Écrits: A selection (A. Sheridan, Trans.). London & New York: Routledge.
  4. Lacan, J. (2013). Psikanalizin dört temel kavramı: Seminer 11. kitap (N. Erdem, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
  5. Lear, J. (2020). Aristotales: Anlama arzusu. (A. Yurdaçalış & İ. U. Kelso, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
  6. Şahin, İ. (2023). Abdullah Efendi’nin Rüyaları: Tefrika ile kitap arasındaki farklar. Y. Alıcı (Ed.), Bugünün aynasında sır: Ahmet Hamdi Tanpınar. (s. 47-71). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
  7. Şahin, İ. (2024). Haz ve günah. Ankara: Doğubatı Yayınları.
  8. Tanpınar, A. H. (2015). Günlüklerin ışığında Tanpınar’la başbaşa. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  9. Tanpınar, A. H. (2015). Hikâyeler. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  10. Tanpınar, A. H. (2015). Saatleri ayarlama enstitüsü. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  11. Tanpınar, A. H. (2015). Yaşadığım gibi. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  12. Tanpınar, A. H. (2016). Edebiyat üzerine makaleler. İstanbul: Dergâh Yayınları.
  13. Valéry, P. (2016). Mösyö Teste (A. Erkay, Çev.). İstanbul: Everest Yayınları.
  14. Lear, J. (2020). Aristotales: Anlama arzusu. (A. Yurdaçalış & İ. U. Kelso, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.