Dergiler / Türkbilig / 2026 / Cilt: 2026 Sayı: 51

Nazireden Müşterek Şiire Kadın Divan Şairlerinin Edebî İlişkileri

Nazire to Collaborative Poetry: Literary Relationships Among Female Divan Poets

Merve Güven(ANKARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4870-2680
Sayfa
437–456
Yayın Tarihi
2026-06-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Öte yandan çağdaş kadın şairlerin kaleme aldıkları müşterek şiirler, dayanışma ve teşvik temelli canlı bir ortak edebî zemin oluşturmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, klasik Türk şiiri geleneği içerisinde eser veren kadın şairlerin birbirleriyle kurdukları edebî ilişkiler incelenmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:XIX. yüzyıl, kadın şair sayısındaki belirgin artış ve bu artışa paralel olarak kadın şairler arasında gelişen yoğun edebî etkileşim nedeniyle çalışmanın odağını oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Öte yandan çağdaş kadın şairlerin kaleme aldıkları müşterek şiirler, dayanışma ve teşvik temelli canlı bir ortak edebî zemin oluşturmuştur.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Nazire · Tahmis · Müşterek Şiir

Özet

Bu çalışmada, klasik Türk şiiri geleneği içerisinde eser veren kadın şairlerin birbirleriyle kurdukları edebî ilişkiler incelenmektedir. XIX. yüzyıl, kadın şair sayısındaki belirgin artış ve bu artışa paralel olarak kadın şairler arasında gelişen yoğun edebî etkileşim nedeniyle çalışmanın odağını oluşturmaktadır. Bu dönemde kadın şairler hem çağdaşlarıyla hem de kendilerinden önceki kadın şairlerle güçlü bir bağ kurmuştur. Nazire, tahmis, müşterek şiir gibi edebî pratikler, bu bağın somut tezahürleri olarak çalışmanın temel malzemesini teşkil etmiştir. Bununla birlikte takdir, tazim, teşvik ya da rekabet içerikli beyitler ile birbirlerinin vefatlarına düşürdükleri tarihler de kadın şairler arasındaki edebî ilişkileri görünür kılan başlıca metinsel veriler olarak çalışmada değerlendirilmiştir. Kadın şairler, şiirlerinde seleflerinin adlarını anarak bir yandan bu isimlerin şiir kudretini teslim etmiş diğer yandan kendi edebî yetkinliklerini yerleşik otoriteler üzerinden meşrulaştırmıştır. Onları, kendi sanatsal serüvenlerinde ulaşılması ve aşılması gereken birer ölçüt olarak konumlandırmaları, kadın şairler arası edebî rekabeti beslediği gibi geleneğin sürekliliğini de sağlamıştır. Öte yandan çağdaş kadın şairlerin kaleme aldıkları müşterek şiirler, dayanışma ve teşvik temelli canlı bir ortak edebî zemin oluşturmuştur.

Abstract

This study examines the literary relationships established among female poets within the classical Turkish poetry tradition. The 19th century serves as the focal point of the research due to a notable increase in the number of female poets and the consequent intense literary interactions among them. During this period, female poets forged strong connections with both their contemporaries and earlier female poets. Literary practices such as nazire, tahmis, and collaborative poetry served as concrete manifestations of these connections and formed the core material of the study. Additionally, couplets that express admiration, respect, encouragement, or competition, as well as the dates of each other’s deaths, are evaluated as primary textual evidence that illuminates the relationships among female poets. Women poets, by invoking the names of their predecessors in their poems, both acknowledged the poetic power of these figures and legitimized their own literary competence through established authorities. By positioning them as benchmarks to be attained and surpassed within their own artistic trajectories, they not only fostered literary rivalry among women poets but also ensured the continuity of tradition. Moreover, the collaborative poems composed by contemporary women poets created a vibrant shared literary sphere grounded in solidarity and mutual encouragement.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Güven, M. (2026). Nazireden Müşterek Şiire Kadın Divan Şairlerinin Edebî İlişkileri. Türkbilig, Cilt: 2026 Sayı: 51, 437–456. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1795093

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Açıl, B. (2005). Sırrî Râhile Hanım ve Dîvânı. (Yüksek lisans tezi). Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  2. Açıl, B. (2007). Eski Türk edebiyatında kadın yazarlar. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 5(10), 587-596.
  3. Aksoy, H. (2013). Zeyneb Hatun. TDV İslâm ansiklopedisi (C. 44, ss. 360-361) içinde. İstanbul: TDV Yayınları.
  4. Aksoyak, İ. H. (2017). Müşterek şiirler divanı. Ankara: Grafiker Yayınları.
  5. Akün, Ö. F. (1996). Fıtnat Hanım. TDV İslâm ansiklopedisi (C. 13, ss. 39-46) içinde. İstanbul: TDV Yayınları.
  6. Arslan, M. (2003). Leylâ Hanım Divanı. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
  7. Arslan, M. (2011). Şeref Hanım Divanı. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
  8. Ay, T. (1934). Türk kadın şairleri. İstanbul: Universum Matbaası.
  9. Ay, Ü. (2024). Klasik Türk edebiyatında kadın şairler Leylâ Saz Hanım. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  10. Ayçiçeği, B. (2024). Klasik Türk edebiyatında kadın şairler Âdile Sultan. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  11. Barut, B. (2022). Diyarbakırlı Sırrî Hanım Dîvânı’nın tahlili (Yüksek lisans tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
  12. Cengiz, H. E. (2011). Divan şiirinde musammatlar. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi (Türk Şiiri Özel Sayısı II -Divan Şiiri-) (ss. 291-429) içinde. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  13. Cunbur, M. (2011). Osmânlı dönemi Türk kadın şâirleri. Ankara: Türk Kadınları Kültür Derneği Yayını.
  14. Çağlayan, B. (2006). Baharzâde Ferîde Hanım Divanı. Ankara: Çağhan Ofset Matbaacılık.
  15. Çelebioğlu, Â. (1987). Ninnilerimiz. Erdem, (7), 211-237.
  16. Demir, S. (2010). Leyla Saz haremde yaşam saray ve harem hatıraları. İstanbul: DBY Yayınları.
  17. Demirkazık, H. İ. (2024). Klasik Türk edebiyatında kadın şairler Fıtnat Hanım. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  18. Deniz, S. (2024). Klasik Türk edebiyatında kadın şairler Mihrî Hatun. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  19. Dinçer, Z. (2014). Klasik Türk edebiyatında şairelerin mahlas kullanımı ve Diyarbakırlı iki şaire: İffet Hatice ve Sırrî Râhile Hanım. Alî Emîrî hatırasına uluslararası VIII. klasik Türk edebiyatı sempozyumu bildirileri (ss. 151–161) içinde. Diyarbakır: Diyarbakır Valiliği Kültür Sanat Yayınları.
  20. Ergin, A. Ş. (1997). Hansâ. TDV İslâm ansiklopedisi (C. 16, ss. 46-47) içinde. İstanbul: TDV Yayınları.
  21. Gelişli, Y., & Yazıcı, E. (2016). Ninniler ve çocuk eğitimindeki önemi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 1-7.
  22. Göçgün, Ö. (1987). Bir mevlevi şairi: Şeref Hanım. 2. Millî Mevlâna kongresi (tebliğler) (ss. 287-293) içinde. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi.
  23. Güven, M. (2025). Kadınlararası dayanışmanın edebî iz düşümleri. Ş. Çeviker Ay (Ed.), Uluslararası kadın ve ailenin güçlenmesi sempozyumu bildiri özetleri kitabı (ss. 326-327) içinde. Düzce: Düzce Üniversitesi.
  24. Havlioğlu, D. (2010a). On the margins and between the lines: Ottoman women poets from the fifteenth to the twentieth centuries. Turkish Historical Review, (1), 25-54.
  25. Havlioğlu, D. (2010b). Valideler, hemşireler, kerimeler: Osmanlı şiirinde kadınlararasılık. TUBA / JTS, 34(2), 105-113.
  26. İnal, İ. M. K. (1969). Son asır Türk şairleri (C. 1). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
  27. İspirli, S. A. (2007). Kadın divan şairleri ve geleneğin uzantısı. Ankara: Salkımsöğüt Yayınları.
  28. İspirli, S. A. (2008). Leyla Hanım (Saz) Solmuş Çiçekler. Ankara: Salkımsöğüt Yayınları.
  29. Kadıoğlu, İ. (2018). Tezkire-i ŞuꜤarâ-yı Âmid. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  30. Kalyon, A. (2013). Dîvân şiirinin Nil’deki sesi Ayşe Teymûrî Dîvânı. Ankara: Akçağ Yayınları.
  31. Kılıç, F. (2018). Âşık Çelebi Meşâ’irü’ş-şu’arâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  32. Kırkkılıç, A. (1993). Şeref Hanım Divanı ve incelemesi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
  33. Kızıltan, M. (1994). Divan edebiyatı özelliklerine uyarak şiir yazan kadın şairler. Sombahar Dergisi, (Kadın Şairler Özel Sayısı), 104-169.
  34. Köksal, M. F. (2018). Sana benzer güzel olmaz -divan şiirinde nazire-. Ankara: Büyüyenay Yayınları.
  35. Köksal, M. F. (2023). Osmanlının meçhul kadın şairleri. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (30), 343-368.
  36. Neyzi, N. H. (1996). Leylâ Hanım Solmuş Çiçekler. İstanbul: Peva Yayınları.
  37. Özcan, N. (2003). Leylâ Hanım. TDV İslâm ansiklopedisi (C. 27, ss. 157-158) içinde. Ankara: TDV Yayınları.
  38. Özkat, M. (2024). Klasik Türk edebiyatında kadın şairler Bahârzâde Ferîde Hanım. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  39. Öztekin, Ö. (2016). Ninniyi divan şairlerinden dinlemek. Folklor/Edebiyat, 22(88), 45-68.
  40. Öztekin, Ö. (2019). XIX. yüzyıl şiirinde metinlerarasılığın kadınlararası hâli. Millî Folklor, 31(123), 111-123.
  41. Öztoprak, N., Deniz, S., Ersoy, E., Demirkazık, H. İ., Özkat, M., Kaya, H., … Gedik, N. (2024). Klasik Türk edebiyatında kadın şairler şiirin zarif kalemleri. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık.
  42. Pehlivan, G., Bayram, B., & Dörtbudak, M. V. (2006). Osmanlı taşrasında kadın, şâir, Mevlevî olmak, Tevhîde Hanım ve Dîvânı. Manisa: Manisa Belediyesi Kültür Yayınları.
  43. Saraç, Y. (2017). Klâsik edebiyat bilgisi biçim-ölçü-kafiye. İstanbul: Gökkubbe Yayınları.
  44. Sungurhan, A. (2017). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-ş u’arâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  45. Şentürk, D. (2010). 19. yüzyıl şairlerinden Hatice Nakiyye Hanım’ın Divanı’nın transripsiyonlu metni ve incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  46. Tunç, S. (2012). Kahire sarayında bir hanım şair Çeşm-i Âfet ve Dîvânı (Levha-i Dil). Konya: Palet Yayınları.
  47. Uraz, M. (1941). Resimli kadın şair ve muharrirlerimiz. İstanbul: Tefeyyüz Kitabevi.
  48. Yavuz, K. (2013). Türk şiirinde nazire. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 10, 359-424.