Dergiler / Türkbilig / 2026 / Cilt: 2026 Sayı: 52

Azmiye Hami Güven’in Hemşire Nimet Romanında Feminizm Ve Milliyetçilik

Feminism and Nationalism in Azmiye Hami Güven’s Novel Hemşire Nimet

Bülent Sayak(KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-0293-5462
Sayfa
258–273
Yayın Tarihi
2026-10-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kadının ataerkil düşünce içinde anlamlandırıldığı, öznellik mücadelesini ancak feminist bilinçle verebildiği vurgularına dikkat çekilerek roman tarihsel bir okuma ile çözümlenmiş, cinsiyet söylemi odağında değerlendirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türk toplumu Batılılaşma arayışları etrafında 18. yüzyıldan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kapsamlı ve kesintisiz bir dönüşüm süreci geçirir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Devlet ve aydınlardan oluşan eril iktidar eliyle kadınlık tartışmasına dair açılan alan, kadın yazarların kendi kimlikleri üzerine konuşmaları ile genişleyerek feminist bir bilincin oluşmasına imkân hazırlar. 19. yüzyılın sonundan 20. yüzyılın ortalarına öncü feminist kalemlerin açtığı yolda eğitim, meslek edinme, evlilik, annelik, kamusal alana katılım sorunlarını içeren ciddi bir edebî ve düşünsel birikim meydana gelir.
💡
Sonuç & Katkı:Kadının ataerkil düşünce içinde anlamlandırıldığı, öznellik mücadelesini ancak feminist bilinçle verebildiği vurgularına dikkat çekilerek roman tarihsel bir okuma ile çözümlenmiş, cinsiyet söylemi odağında değerlendirilmiştir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:milliyetçilik · kadın · feminizm

Özet

Türk toplumu Batılılaşma arayışları etrafında 18. yüzyıldan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kapsamlı ve kesintisiz bir dönüşüm süreci geçirir. Modernleşme projesi ile değişimi ve konumu üzerine mesai harcanan temel meselelerin başında ‘kadın kimliği’ yer alır. Devlet ve aydınlardan oluşan eril iktidar eliyle kadınlık tartışmasına dair açılan alan, kadın yazarların kendi kimlikleri üzerine konuşmaları ile genişleyerek feminist bir bilincin oluşmasına imkân hazırlar. 19. yüzyılın sonundan 20. yüzyılın ortalarına öncü feminist kalemlerin açtığı yolda eğitim, meslek edinme, evlilik, annelik, kamusal alana katılım sorunlarını içeren ciddi bir edebî ve düşünsel birikim meydana gelir. Azmiye Hami Güven, 1930’dan önce üretilen feminist edebiyatı sahiplenen, sürdüren ve Halide Edib çizgisinde eserler veren popüler bir yazardır. Çok satan romanı Hemşire Nimet ile 1910’lardan 1950’ye Türk kadınının değişimine ve sorunlarına ışık tutar. Baba-kız ilişkisi ve milliyetçilik değerleri çerçevesinde başkişi Nimet’in kimlik kazanma sürecini merkeze alır. Özel ve kamusal alanlar içinde kadının konumlandırılışını tartışır. Bu çalışmada literatürdeki boşluğu doldurma amacıyla hakkında müstakil bir araştırma olmayan Hemşire Nimet’e odaklanılmıştır. Kamusal hak, eğitim, ekonomik özgürlük, fikir arkadaşlığına dayalı evlilik izlekleri üzerinden romanın öncü feminist mirası devam ettirmesi ve kadınlık inşasının dinamiklerini yansıtması sorunlarının çözümlenmesi hedeflenmiştir. ‘Babasının kızı olma’ alegorisi ve milliyetçilik vurgusu ile eril iktidarın kadın kurgusunda belirleyici olduğu saptanmıştır. Kadının ataerkil düşünce içinde anlamlandırıldığı, öznellik mücadelesini ancak feminist bilinçle verebildiği vurgularına dikkat çekilerek roman tarihsel bir okuma ile çözümlenmiş, cinsiyet söylemi odağında değerlendirilmiştir.

Abstract

From the 18th century to the foundation of the Republic of Turkey, Turkish society underwent a comprehensive and uninterrupted transformation process centered around Westernization efforts. One of the primary issues addressed within the modernization project was the construction of female identity. The discursive space initially opened by the male-dominated power structure—consisting of the state and intellectual elite—gradually expanded with the intervention of female writers articulating their own subjectivities, laying the groundwork for an emergent feminist consciousness. From the late 19th century to the mid-20th century, pioneering feminist authors produced a substantial literary and intellectual corpus addressing education, professional life, marriage, motherhood, and women's participation in the public sphere. Azmiye Hami Güven, a prominent and popular writer who continued the feminist literary legacy established before 1930, produced works aligned with the ideological trajectory of Halide Edib. Her best-selling novel Hemşire Nimet (Nimet the Nurse) sheds light on the transformation and challenges of Turkish women from the 1910s to the 1950s. Centering on the protagonist Nimet’s process of identity formation within the framework of father-daughter relations and nationalist ideals, the novel critically engages with the positioning of women in both private and public domains. This study argues that Hemşire Nimet perpetuates the legacy of early feminist literature and reflects the dynamics of womanhood construction through themes such as public rights, education, economic independence, and companionship-based marriage. It reveals how the allegory of “being one’s father’s daughter” and the emphasis on nationalism function as key mechanisms in the masculine construction of femininity. The analysis emphasizes that womanhood is interpreted through a patriarchal lens, and that the struggle for subjectivity becomes possible only through feminist consciousness. The novel is thus examined through a historical reading and evaluated within the framework of gender discourse.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sayak, B. (2026). Azmiye Hami Güven’in Hemşire Nimet Romanında Feminizm Ve Milliyetçilik. Türkbilig, Cilt: 2026 Sayı: 52, 258–273. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1741340

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Ağaoğlu, N. ve Saral, Z. (2013). Edebiyatımızda kadın yazarlar sözlüğü. Ankara: Phoenix Yayınları.
  2. Ahıska, M. (2005). Radyonun sihirli kapısı: Garbiyatçılık ve politik öznellik. İstanbul: Metis Yayınları.
  3. Aktaş, G. (2013). Feminist söylemler bağlamında kadın kimliği: Erkek egemen bir toplumda kadın olmak. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 30(1), 53-72.
  4. Argunşah, H. (2016a). Kadın ve edebiyat: Kendini yazmak. İstanbul: Kesit Yayınları.
  5. Argunşah, H. (2016b). Kadın ve edebiyat: Babasının kızı olmak. İstanbul: Kesit Yayınları.
  6. Argunşah, H. (2017). Ömer Seyfettin’de millî kimliğin inşasında kadın. M. F. Köksal, M. Kaçar ve M. İlhan (Ed.), Uluslararası Türk dili ve edebiyatında ‘Kadın’ sempozyumu bildiriler kitabı içinde (ss. 55-80). Ankara: Kıbatek Yayınları.
  7. Argunşah, H. (2021). Ömer Seyfettin hikâyelerinde savaşın kadın yüzleri: “Nakarat”. KARE, 11, 389-408.
  8. Argunşah, H. ve Akçeşme, B. (2022). Feminist edebiyat kuramı. V. Şahin (Ed.), Edebiyat kuramı ve eleştiri içinde (ss. 166-218). Ankara: Akçağ Yayınları.
  9. Arpacı, M. (2019). Cinsiyet, kötülük ve beden: Femme fatale imgesinin kültürel inşası. Fe Dergi, 11(1), 140-154.
  10. Avcil, C. (2020). Milliyetçiliğin toplumsal cinsiyet ile ilişkisine dair kuramsal bir bakış. Mukaddime, 11(2), 468-484.
  11. Bora, A. (2010). Annesiz kızlar: Modern babaların modern kızları. Folklor/edebiyat, 16(61), 7-15.
  12. Bourdieu, P. (2002). Eril tahakküm (2. baskı; Çev. B. Yılmaz). İstanbul: Bağlam Yayınları.
  13. Chatterjee, P. (1996). Milliyetçi düşünce ve sömürge dünyası (Çev. S. Oğuz). İstanbul: İletişim Yayınları.
  14. Çakır, S. (2016). Osmanlı kadın hareketi. İstanbul: Metis Yayınları.
  15. Çalen, M. K. (2016). Yeni Hayat’tan Milli Hayat’a: İntihardan terkîbe Ziya Gökalp. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 16(2), 225-235.
  16. Çelik, A. (2021, 21 Nisan). Konya’da okul hatıraları: 4 Muallim Azmiye Hanım. Merhaba Gazetesi, s. 245-248.
  17. Çetindaş, D. (2010). Hüzünlü bir aşkın biyografik okuması: Şükûfe Nihal ve Yakut Kayalar. Türklük Bilimi Araştırmaları, 28, 155-169.
  18. Dikmen, B. A. (2016). Sabiha Zekeriya Sertel: Erken cumhuriyet döneminde kadın, muhalefet ve basın. Culture and Communication, 19(1), 45-70.
  19. Enginün, İ. (1995). Halide Edip Adıvar’ın eserlerinde Doğu ve Batı meselesi. İstanbul: MEB Yayınları.
  20. Ercilasun, B. (2020). Bir vatan kaybettiler: Balkanların fethi ve kaybını ele alan romanlar üzerinde bir inceleme. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  21. Freud, S. (1997). Cinsellik üzerine (Çev. S. Budak). İstanbul: Öteki Yayınevi.
  22. Gülen, H. (2015). Kemalist modernleşme’de aile, ulus, kadın ve Kadın Yolu / Türk Kadın Yolu dergileri. MSGSÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 12, 152-164.
  23. Günay, Ç. (2001). Toplumcu gerçekçi Türk edebiyatında Suat Derviş’in yeri. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Bilkent Üniversitesi.
  24. Güneş, F. (2017). Feminist kuramda ataerki tartışmaları üzerine eleştirel bir inceleme. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(2), 245-256.
  25. Gür, M. (2019). Türk romanında erkeklik ve milliyetçilik (1908-1923). İstanbul: Kesit Yayınları.
  26. [Güven], A. A. (1932). Ant: Millî manzum facia. İstanbul: Muallim Ahmet Halit Kitaphanesi.
  27. Güven, A. H. (1951). Hemşire Nimet. Ankara: Ulus Basımevi.
  28. Horzum, Ş. (2018). Erkek ve erkeklik çalışmaları: Sorunsaldan kuramsala. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(4), 75-101.
  29. Humm, M. (2002). Feminist edebiyat eleştirisi (Çev. G. Bakay). İstanbul: Say Yayınları.
  30. Kandiyoti, D. (2013). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (Çev. A. Bora, F. Sayılan, Ş. Tekeli, H. Tapınç ve F. Özbay). İstanbul: Metis Yayınları.
  31. Kaplan, Z. (2021). 19. yüzyıl Türk romanında annelik olgusu (1870-1900). (Doktora Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
  32. Karaca, Ş. (2019). Kötücül kadın: Türk edebiyatında kötücül kadın imgesi. Ankara: Akçağ Yayınları.
  33. Karaca, Ş. (2023). Emine Semiye külliyatına katkı: ‘Emin’ hikâyesinin psikanalitik çözümlemesi. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 15(30), 85-102.
  34. McClintock, A. (1995). Imperial leather: Race, gender, and sexuality in the colonial context. New York, NY: Routledge.
  35. Mermutlu, A. ve Çetin, F. T. (2023). Radikal feminist kuram ve annelik söylemi. HAFIZA, 5(2), 163-176.
  36. Metin, C. (2008). II. Meşrutiyet’te Türkçü ütopya: Yeni Hayat. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 5(3), 76-90.
  37. Mohanty, C. T. (2008). Sınır tanımayan feminizm: Teoriyi sömürgeleştirmekten kurtarmak, dayanışmayı örmek (Çev. H. P. Şenoğuz). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  38. Moran, B. (1990). Türk romanına eleştirel bir bakış I. İstanbul: İletişim Yayınları.
  39. Özaktaş, S. G. (2020). Azmiye Hami Güven. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS). Erişim adresi: https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/azmiye-hami-guven (E.T. 13.07.2025)
  40. Özdemir, S. (2023). Ataerkillik ve toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında Aşk-ı Memnu romanının kötücülü: Bihter. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 1-19.
  41. Pateman, C. (2017). Cinsel sözleşme (Çev. Z. Alpar). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  42. Plumwood, V. (2004). Feminizm ve doğaya hükmetmek (Çev. B. Ertür). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  43. Saigol, R. (2009). Militarizasyon, ulus ve toplumsal cinsiyet: Şiddetli çalışma alanları olarak kadın bedenleri. A. G. Altınay (Ed.), Vatan, millet, kadınlar içinde (ss. 213-245). İstanbul: İletişim Yayınları.
  44. Sancar, S. (2014). Türk modernleşmesinin cinsiyeti: Erkekler devlet, kadınlar aile kurar. İstanbul: İletişim Yayınları.
  45. Saraçgil, A. (2005). Bukalemun erkek (Çev. S. Aktaş). İstanbul: İletişim Yayınları.
  46. Savran, G. A. (2004). Beden, emek, tarih: Diyalektik bir feminizm için. İstanbul: Kanat Kitap.
  47. Sayak, B. (2023). Erkeğin inkılabı: 100. yılında Cumhuriyet’i ve romanı erkek(lik) üzerinden okumak (1923-1938). Konya: Çizgi Kitabevi.
  48. Şermet, S. K. (2019). Müfide Ferit’e özgü feminizm. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 140-159.
  49. Taştan, Y. K. (2012). Kanonik topraklardan ulusal vatana: Balkan savaşları ve Türk ulusçuluğunun doğuşu. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 12(2), 1-99.
  50. Toprak, Z. (2020). Atatürk: Kurucu felsefenin evrimi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  51. Yeşil, N. (2009). Nezihe Muhiddin, kadın gotiği ve gotik kahramanlar. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Bilkent Üniversitesi.
  52. Yılmaz, A. (2013). Halide Edip’te kadın hakları. Türkoloji Dergisi, 20(1), 119-134.
  53. Yiğitler, Ş. Ş. (2019). Hayriye Melek Hunç’un eserlerine İslâmi feminizm çerçevesinden bir bakış. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 445-462. doi:10.9775/kausbed.2019.047
  54. Yuval-Davis, N. (2014). Cinsiyet ve millet (Çev. A. Bektaş). İstanbul: İletişim Yayınları.
  55. Zihnioğlu, Y. (2003). Kadınsız inkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği. İstanbul: Metis Yayınları.