KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türkbilig / 2026 / Cilt: 2026 Sayı: 52

Feminist Biçembilim Düzleminde Hayal ve Hakikat’i Okumak

Reading Hayal ve Hakikat on Plane of Feminist Stylistics

Taner Turan(Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü)0000-0003-4747-2331
Nihan Kıroğlu(Misak-ı Milli Anadolu Lisesi)0009-0004-4732-6611
Sayfa
128–158
Yayın Tarihi
2026-08-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yöntemi uygulamak adına çalışmada, Ahmet Mithat Efendi ve Fatma Aliye Hanım’ın Hayal ve Hakikat adlı eseri feminist biçembilim perspektifinde incelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Biçembilim, yazınsal dili incelemek için sapma, önceleme, koşutluk gibi kavramlar üreten ve metnin yazınsallığını ortaya koyan bir bilim dalıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Feminist biçembilim, metinlerin farkında olunmadan bireyleri etkileyen iletiler içerdiğini ve dilsel seçimlerin incelenmesi gerektiğini savunur. “Seçim” ilkesine dayanan biçembilim, feminist bir bakış açısıyla metinleri cinsiyet kavramını öne çıkararak hem üretim hem de alımlama düzeyinde ele alır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yöntemi uygulamak adına çalışmada, Ahmet Mithat Efendi ve Fatma Aliye Hanım’ın Hayal ve Hakikat adlı eseri feminist biçembilim perspektifinde incelenmiştir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:feminist biçembilim · söylem çözümlemesi · feminist eleştiri

Özet

Biçembilim, yazınsal dili incelemek için sapma, önceleme, koşutluk gibi kavramlar üreten ve metnin yazınsallığını ortaya koyan bir bilim dalıdır. Klasik biçembilimciler metni “söz” düzleminde kapalı bir yapı olarak ele alırken, çağdaş biçembilimciler “söylem” çözümlemesine yönelmiş, bağlamı ve söylemlerarası ilişkileri dikkate alarak metni çoğullaştırmıştır. Disiplinlerarası bir yaklaşımla gelişen feminist biçembilim de bu anlayışın bir ürünüdür. Feminist biçembilim, metinlerin farkında olunmadan bireyleri etkileyen iletiler içerdiğini ve dilsel seçimlerin incelenmesi gerektiğini savunur. “Seçim” ilkesine dayanan biçembilim, feminist bir bakış açısıyla metinleri cinsiyet kavramını öne çıkararak hem üretim hem de alımlama düzeyinde ele alır. Çalışmada, feminist biçembilim Sara Mills’in görüşleri doğrultusunda bir yöntem olarak ele alınmıştır. Bu yöntem, feminist metin modeliyle ve üç düzeyde incelenir: Sözcük, cümle ve söylem. Sözcük düzeyinde, kelimelerin cinsiyet önyargılarıyla ilişkisi; cümle düzeyinde, kadın ve erkek cümle yapıları; söylem düzeyinde ise cinsiyetçi unsurların söylemi nasıl inşa ettiği analiz edilir. Bu yöntemi uygulamak adına çalışmada, Ahmet Mithat Efendi ve Fatma Aliye Hanım’ın Hayal ve Hakikat adlı eseri feminist biçembilim perspektifinde incelenmiştir.

Abstract

Stylistics is a branch of science that produces concepts such as deviation, foregrounding and parallelism to analyze literary language and reveals the literariness of the text. While classical stylists treat the text as a closed structure at the “parole” level, contemporary stylists turn to “discourse” analysis and pluralize the text by considering the context and interdiscursive relations. Feminist stylistics, which has developed with an interdisciplinary approach, is a product of this understanding. Feminist stylistics argues that texts contain messages that affect individuals without their awareness and that linguistic choices should be analyzed. Based on the principle of “choice”, stylistics analyzes texts from a feminist perspective, emphasizing the concept of gender, both at the level of production and reception. In this study, feminist stylistics is discussed as a method in line with Sara Mills' views. This method is analyzed with the feminist text model and at three levels: Word, sentence and discourse. At the lexical level, the relationship between words and gender prejudices is analyzed; at the sentence level, female and male sentence structures; and at the discourse level, how sexist elements construct the discourse is analyzed. In order to apply this method, this study analyzes Ahmet Mithat Efendi and Fatma Aliye Hanım's Hayal ve Hakikat from the perspective of feminist stylistics.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Turan, T., Kıroğlu, N. (2026). Feminist Biçembilim Düzleminde Hayal ve Hakikat’i Okumak. Türkbilig, Cilt: 2026 Sayı: 52, 128–158. https://doi.org/10.59257/turkbilig.1654968

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. Ahmet Mithat Efendi ve Fatma Aliye Hanım. (2017). Hayal ve hakikat (2.bs.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
  2. Aktulum, K. (2011). Metinlerarasılık/göstergelerarasılık (2.bs.). Ankara: Kanguru Yayınları.
  3. Aktulum, K. (2022). Folklor ve metinlerarasılık (2. bs.). Konya: Çizgi Kitabevi.
  4. Arat, N. (2022). Feminizmin abc’si (4.bs.). Ankara: Say yayınları.
  5. Bal, M. (2024). Anlatıbilim anlatı kuramına giriş (U. Gezen, Çev.). İstanbul: Albaraka Yayınları.
  6. Benveniste, E. (1995). Genel dilbilim sorunları (E. Öztokat, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  7. Berktay, F. (2006). Tarihin cinsiyeti (2.bs.). İstanbul: Metis Yayınları.
  8. Butler, J. (2020). Cinsiyet belası feminizm ve kimliğin alt üst edilmesi (B. Ertür, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
  9. Çakır, S. (2016). Osmanlı kadın hareketi (3.bs). İstanbul: Metis Yayınları.
  10. Derrida, J. (2020). Yazı ve fark (P. B. Yalım, Çev.). İstanbul: Metin Yayınları.
  11. Donovan, J. (2010). Feminist teori (A. Bora- M. Ağduk Gevrek-F. Sayılan, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
  12. Eco, U. (2023). Açık yapıt (T. Esmer, Çev.). İstanbul: Can Yayınları.
  13. Enginün, İ. (2010). Yeni Türk edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839-1923) (5. bs.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
  14. Evrimi Kullanarak İnsanı Anlatan 35 Düşündürücü Görsel. (2015, 9 Mart) Erişim Adresi: https://evrimagaci.org/evrimi-kullanarak-insani-anlatan-35-dusundurucu-gorsel-3361?srsltid=AfmBOorHSs6ksq0Jpuzlrr9jCU-4uf05M_JXeO-QPEcK0Vapk88dUMFI
  15. Fowler, R. (2003). Linguistic criticism. Oxford: Oxford University Press.
  16. Genette, G. (2020). Anlatının söylemi (F. B. Aydar, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  17. Grosz, E. (1999). Jacques Lacan: A feminist introduction. Londra: Routledge.
  18. Humm, M. (2002). Feminist edebiyat eleştirisi (G. Bakay, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
  19. Hutcheon, L. (2020). Post-modernizmin Poetikası Tarih, Kurgu, Teori (Y. Balcı, Çev.). Ankara: Hece Yayınları.
  20. Jahn, M. (2020). Anlatıbilim Anlatı teorisine giriş, (B. Dervişcemaloğlu, Çev.). İstanbul: Dergâh Yayınları.
  21. Karaca, Ş. (2011). “Fatma Aliye Hanım’ın Türk Kadın haklarının Düşünsel Temellerine Katkıları”. Karadeniz Araştırmaları, 31, 93-110.
  22. Kristeva, J. (2024). Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art. New York: Columbia University Press.
  23. Lacan, J. (1994). Fallusun Anlamı (S. M. Tura, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
  24. Lacan, J. (1999). Encore the seminar of Jacques Lacan book XX. New York: W.W. Norton & Company, Inc.
  25. Lakoff, R. (2004). Language and woman’s place, Oxford: Oxford University Press.
  26. Lesourd, S. (2018). Özne nasıl susturulur? (Ö. Soysal ve Ü. Erdeş, Çev.). İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
  27. Mills, S. (2005). Feminist stylistics. Londra: Routledge.
  28. Propp, V. (2018). Masalın biçimbilimi (S. Rifat ve M. Rifat, Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  29. Quinet, A. (2017). Şehrin deli efendileri (C. Korulsan, Çev.). İstanbul: Axis Yayınları.
  30. Rimmon-Kenan, S. (2005). Narrative fiction, Taylor & Francis e-Library.
  31. Sarup, M. (2023). Post-yapısalcılık ve postmodernizm (A. Güçlü, Çev.). Ankara: Pharmakon Yayınevi.
  32. Turan, T. (2024). Yazınsal biçembilim ve Türk edebiyatı okumaları, Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
  33. Türk Dil Kurumu Sözlükleri. (2025). Güncel Türkçe sözlük. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/
  34. Widdowson, H. (2013). Stylistics and the teaching of literature. Londra: Routledge Taylor & Francis Group.
  35. Yaraman-Başbuğu, A. (1992). Elinin hamuruyla özgürlük (1.bs.). İstanbul: Milliyet Yayınları.
  36. Yücel, T. (2017). Eleştiri kuramları (4.bs.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.