KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Psikoloji Dergisi / 2025 / Cilt: 40 Sayı: 96

Bağımlı Kişilik Özelliklerinin Gölgesinde Romantik İlişkiler: Bağımlı Kişilik Özelliklerinin Romantik Kıskançlık ve Manipülasyon Üzerindeki Rolünün İncelenmesi

İlayda Sezer Yamaç(BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ)0009-0003-9210-3671
Yasemin Erol(BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6616-7618
Elif Üzümcü(BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5064-2739
Sayfa
40–54
Yayın Tarihi
2025-12-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bağımlı kişilik özelliklerinin farklı bir yüzüne ışık tutması açısından çalışmanın alan yazına önemli bir katkı sunduğu düşünülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bağımlı kişilik özellikleri; terk edilme ve yalnız kalma kaygıları ile ilgi, onay ve destek ihtiyaçlarının yanı sıra, bu kaygı ve ihtiyaçlar doğrultusunda gösterilen pasif, itaatkâr, uyumlu ve yapışkan davranışlarla karakterizedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Erkeklerde nadir olarak çalışılan kişilik özelliklerinden olmasına rağmen bağımlı kişilik özelliklerinin erkeklerdeki görünümünün ve sonuçlarının kadınlardan farklılaşabildiği ifade edilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bağımlı kişilik özelliklerinin farklı bir yüzüne ışık tutması açısından çalışmanın alan yazına önemli bir katkı sunduğu düşünülmektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:308 katılımcı
⚙️Değişkenler:Bağımlı kişilik özellikleri · manipülasyon · romantik kıskançlık

Özet

Bağımlı kişilik özellikleri; terk edilme ve yalnız kalma kaygıları ile ilgi, onay ve destek ihtiyaçlarının yanı sıra, bu kaygı ve ihtiyaçlar doğrultusunda gösterilen pasif, itaatkâr, uyumlu ve yapışkan davranışlarla karakterizedir. Bununla birlikte, belirtilen davranışların aksine, bağımlı kişilik özelliklerine sahip kişilerin kaygılarını azaltmak ve ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla romantik ilişkilerde manipülatif davranışlara başvurabildikleri ve ilişkiye yönelik tehdit algıladıklarında yoğun kıskançlık tepkileri gösterebildikleri öne sürülmektedir, ancak alan yazındaki çalışmalar çok sınırlıdır. Erkeklerde nadir olarak çalışılan kişilik özelliklerinden olmasına rağmen bağımlı kişilik özelliklerinin erkeklerdeki görünümünün ve sonuçlarının kadınlardan farklılaşabildiği ifade edilmektedir. Bu doğrultuda, mevcut çalışmada bağımlı kişilik özellikleri ve cinsiyetin, romantik ilişkilerde manipülasyon ve romantik kıskançlık üzerindeki yordayıcı rollerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, kadın ve erkeklerin değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini, 18-50 yaş aralığında ve en az 3 aydır romantik ilişki içinde olan 308 katılımcı oluşturmuştur. Katılımcılar Kişilik İnanç Ölçeği – Kısa Türkçe Formun Bağımlı Kişilik alt ölçeği, İnsan İlişkilerinde Manipülasyon Ölçeği ve Çok Boyutlu Kıskançlık Ölçeklerini çevrimiçi olarak doldurmuştur. Bağımsız örneklemler t-test analizi sonucunda, erkeklerin bilişsel kıskançlık ve kurban seçimi manipülasyon düzeylerinin kadınlara göre daha yüksek olduğu bulunmuştur. Hiyerarşik regresyon analizlerinin sonuçları ise, erkek olmanın kurban seçimi manipülasyonu ve bilişsel kıskançlığı anlamlı olarak yordadığını, bağımlı kişilik özelliklerinin ise tüm manipülasyon türlerini ve kıskançlığın bilişsel ve davranışsal boyutlarını anlamlı olarak pozitif biçimde yordadığını göstermiştir. Bağımlı kişilik özelliklerinin farklı bir yüzüne ışık tutması açısından çalışmanın alan yazına önemli bir katkı sunduğu düşünülmektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yamaç, İ. S., Erol, Y., Üzümcü, E. (2025). Bağımlı Kişilik Özelliklerinin Gölgesinde Romantik İlişkiler: Bağımlı Kişilik Özelliklerinin Romantik Kıskançlık ve Manipülasyon Üzerindeki Rolünün İncelenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, Cilt: 40 Sayı: 96, 40–54. https://doi.org/10.31828/turkpsikoloji.1688535

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. Agrawal, K. ve Rai, S. N. (1988). Post noise frustration tolerance as a function of controllability of noise and dependence proneness. Indian Journal of Psychometry & Education, 19(2), 85–89.
  2. Altun, M. (2021). İlişki bağımlılığı. Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Yayını, 89-90. American Psychiatric Association (APA). (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. baskı). American Psychiatric Publishing, Inc.
  3. Arntz, A. (2012). Schema therapy for cluster C personality disorders. In M. van Vreeswijk, J. Broersen, & M. Nadort, (Eds.), The Wiley-Blackwell handbook of schema therapy: Theory, research, and practice içinde (s. 397-414). Wiley Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781119962830.ch30
  4. Barzega, G. G., Maina, G. G., Venturello, S. S., ve Bogetto, F. F. (2001). Gender-related distribution of personality disorders in a sample of patients with panic disorder. European Psychiatry, 16(3), 173-179. https://doi.org/10.1016/S0924-9338(01)00560-0
  5. Beck, A. T. ve Beck, J. S. (1991). The Personality Belief Questionnaire [Unpublished assessment instrument]. The
  6. Beck Institute for Cognitive Therapy and Research, Bala Cynwyd, Pennsylvania.
  7. Beck, A. T., Freeman, A., ve Davis, D.D (2004). Cognitive therapy of personality disorders (2. baskı). The Guilford Press. https://doi.org/10.1017/S003329170527469X
  8. Berk, S., ve Rhodes, B. (2005). Maladaptive dependency traits in men. Bulletin of the Menninger Clinic, 69(3), 187-205. https://doi.org/10.1521/bumc.2005.69.3.187
  9. Bilge, Y., ve Bilge, Y. (2019). Kişilik İnanç Ölçeği Kısa Formunun Türk toplum örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 8(1), 7-15. https://doi.org/10.5455/JCBPR.299864
  10. Bornstein, R. F. (1995). Active dependency. The Journal of Nervous and Mental Disease, 183(2), 64-77. https://doi.org/10.1097/00005053-199502000-00002
  11. Bornstein, R. F. (1998). Depathologizing dependency. The Journal of Nervous and Mental Disease, 186(2), 67-73. https://doi.org/10.1097/00005053-199802000-00001.
  12. Bornstein, R. F. (2001). Dependent Personality. The Disorders içinde (s. 169-176). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012267805-9/50016-X
  13. Bornstein, R. F. (2012). From dysfunction to adaptation: An interactionist model of dependency. Annual Review of Clinical Psychology, 8(1), 291-316. https://doi.org/ 10.1146/annurev-clinpsy-032511-143058.
  14. Bowlby, J. (1979). The bowlby-ainsworth attachment theory. Behavioral and brain sciences, 2(4), 637-638.
  15. Buss, D. M. (1992). Manipulation in close relationships: Five personality factors in interactional context. Journal of personality, 60(2), 477-499.
  16. Buss, D. M., Gomes, M., Higgins, D. S., ve Lauterbach, K. (1987). Tactics of manipulation. Journal of personality and social psychology, 52(6), 1219.
  17. Buss, D. M., Larsen, R. J., Westen, D., ve Semmelroth, J. (1992). Sex differences in jealousy: Evolution, physiology, and psychology. Psychological Science, 3(4), 251-256. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1992.tb00038.x
  18. Butler, A. C., Beck, A. T., ve Cohen, L. H. (2007). The personality belief questionnaire short form: Development and preliminary findings. Cognitive Therapy and Research, 31(3), 357-370. https://doi.org/10.1007/s10608-006-9041-x
  19. Brauer, L., ve Reinecke, M.A. (2015). Dependent personality disorder. In A. T. Beck, D. D. Davis, & A. Freeman, (Eds.), Cognitive therapy of personality disorders (3. baskı) içinde (s. 155-173). Guilford Press.
  20. Buunk, B. P. (1997). Personality, birth order and attachment styles as related to various types of jealousy. Personality and Individual Differences, 23(6), 997-1006. https:// doi.org/10.1016/S0191-8869(97)00136-0
  21. Clark L.A., McEwen J.L., Collard L.M., ve Hickok L.G. (1993). Symptoms and traits of personality disorder: Two new methods for their assessment. Psychological Assessment, 5(1), 81-91. https://doi.org/10.1037/1040-3590.5.1.81
  22. Disney, K. L. (2013). Dependent personality disorder: A critical review. Clinical Psychology Review, 33(8), 1184-1196. https://doi.org/ 10.1016/j.cpr.2013.10.001
  23. Dutton, D. G. (2002). The abusive personality: Violence and control in abusive relationships (2. baskı). New York: Guilford.
  24. Edwards, D. J. A. (2022). Using schema modes for case conceptualization in schema therapy: An applied clinical approach. Frontiers in Psychology, 12, 763670.
  25. Eken, S. B. (2018). Romantik kıskançlığın erken dönem uyum bozucu şemalar ve çocukluk travmaları ile ilişkisi (Tez No. 514384) [Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
  26. Eren, B. (2023). Romantik ilişkilerde kıskançlığın klinik spektrumda kişilik eğilimleri, ruminasyon ve psikodinamik kişilik organizasyonları ile ilişkisi (Tez No. 824208) [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
  27. Eskedal, G. A. (1998). Personality disorders and treatment: A therapeutic conundrum. Journal of Adult Development, 5(4), 255-260.
  28. Freud, S. (1950). Certain neurotic mechanisms in jealousy, paranoia and homosexuality. Complex, 1, 3-13.
  29. Grieve, R., ve Mahar, D. (2010). The emotional manipulation–psychopathy nexus: Relationships with emotional intelligence, alexithymia and ethical position. Personality and Individual Differences, 48(8), 945-950. https://doi.org/10.1016/j.paid.2010.02.028
  30. Hart, S. L., ve Legerstee, M. (2013). Handbook of jealousy: Theory, research, and multidisciplinary approaches. Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell.
  31. Hromatko, I., Fajfarić, M., ve Tadinac, M. (2019). What feeds the green-eyed monster: Sociodemographic and sociosexual determinants of jealousy. Evolution, mind and behaviour, 17(1), 19-28. https://doi.org/10.1556/2050.2019.00009
  32. Hyde, J., Grieve, R., Norris, K., ve Kemp, N. (2020). The dark side of emotional intelligence: The role of gender and the Dark Triad in emotional manipulation at work. Australian Journal of Psychology, 72(4), 307-17. https://doi.org/10.1111/ajpy.12294
  33. İmamoğlu, E. O. (2003). Individuation and relatedness: Not opposing but distinct and complementary. Genetic, Social, and General Psychology Monographs, 129(4), 367– 402.
  34. İpek, A. N. (2022). Romantik ilişkide kıskançlık ölçeği geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Tez No. 754347) [Yüksek lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi. Joiner, T. (2000). Depressions viscious scree: Self-propogating and erosive processes in depression chronicity. Clinical Psychology: Science and Practice, 7, 203-18.
  35. Kagitibasi, C. (1996). Family and human development across cultures: A view from the other side. Psychology Press.
  36. Karakurt, G. (2001). The impact of adult attachment styles on romantic jealousy. [Yayinlanmamis yüksek lisans tezi]. Middle East Technical University, Ankara.
  37. Klonsky, E. D., Jane, J. S., Turkheimer, E., ve Oltmanns, T. F. (2002). Gender role and personality disorders. Journal of personality disorders, 16(5), 464-476. https://doi.org/10.1521/pedi.16.5.464.22121
  38. Kozak, E. D. (2019). The relationships between balanced integration differentiation model with well-being and dependent personality disorder characteristics mediated by interpersonal problems and attachment. (Tez No. 556282) [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir University]. YÖK Tez Merkezi.
  39. Millon, T. ve Davis, R. D. (1996). Disorders of personality: DSM-IV and beyond (2.baskı). Oxford: John Wiley & Sons.
  40. Morgan, T. A. ve Clark, L. A. (2012). Dependent Personality (Disorder). Encyclopedia of Human Behavior (2. baskı) içinde (s. 674-681). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-375000-6.00128-2
  41. Murphy, C. M., Meyer, S. L., ve O'Leary, K. D. (1994). Dependency characteristics of partner assaultive men. Journal of Abnormal Psychology, 103(4), 729-735. https://doi.org/10.1037/0021-843X.103.4.729
  42. Neumann, C. S., Hare, R. D., ve Newman, J. P. (2007). The super-ordinate nature of the Psychopathy Checklist-Revised. Journal of personality disorders, 21(2), 102-117. https://doi.org/10.1521/pedi.2007.21.2.102
  43. Onay, Ö. A. (2022). Bağımlı kişilik bozukluğunun örgütsel sonuçları bağlamında incelenmesi (Tez No. 780455) [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
  44. Özmete, E., ve Zubaroğlu Yanardağ, M. (2016). Erkeklerin bakış açısıyla toplumsal cinsiyet rolleri: Kadın ve erkek olmanın değeri. Turkiye Sosyal Arastirmalar Dergisi, 20(1), 91-107. https://doi.org/10.20296/tsad.12106
  45. Öztunç, H., Bilge, Y., ve Bilge, Y. (2015). Kişilik bozuklukları ile gelir ve cinsiyet değişkenlerinin ilişkisinin incelenmesi. YDÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 63-82.
  46. Paggeot, A., ve Huprich, S. (2018). Measurement invariance between genders on two measures of borderline personality disorder. Journal of Personality Disorders, 32(1), 31-43. https://doi.org/10.1521/pedi_2017_31_284
  47. Parker, T. S., ve Wampler, K. S. (2003). How bad is it? Perceptions of the relationship impact of different types of internet sexual activities. Contemporary Family Therapy, 25, 415-429. https://doi.org/10.1023/A:1027360703099
  48. Perles, F., Martín, J., ve Canto, J. (2016). Gender and conflict resolution strategies in spanish teen couples: Their relationship with jealousy and emotional dependency. Journal of Interpersonal Violence, 34(7), 1461-1486. https://doi.org/10.1177/0886260516651316
  49. Pfeiffer, S. M., ve Wong, P. T. (1989). Multidimensional jealousy. Journal of Social and Personal Relationships, 6(2), 181-196. https://doi.org/10.1177/026540758900600203
  50. Rusbult, C., ve Buunk, B. (1993). Commitment processes in close relationships: An interdependence analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 10(2), 175-204. https://doi.org/10.1177/026540759301000202
  51. Sertbaş, M. H., ve Karaaziz, M. (2025). Narsisistik Kişilik Bozukluğu ve Yakın İlişkiler. IKSAD Journal, 9(136), 199-220. https://doi.org/10.5281/zenodo.15480925
  52. Simpson, J. A., ve Gangestad, S. W. (1991). Individual differences in sociosexuality: Evidence for convergent and discriminant validity. Journal of personality and social psychology, 60(6), 870-883. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.6.870
  53. Taylor, S. E., Peplau, L. A., ve Sears, D. O. (2007). Social psychology (A. Donmez, Trans.). Imge Bookstore.
  54. Taymur, İ., Türkçapar, M. H., Örsel, S., Sargın, E., ve Akkoyunlu, S. (2011). Kişilik İnanç Ölçeği-Kısa Formu’nun (KİÖ-KTF) Türkçe çevirisinin üniversite öğrencilerinde geçerlilik, güvenilirliği. Klinik Psikiyatri, 14, 199-209.
  55. Yakın, D. (2014). Bağımlı kişilik örüntüsü ve terapötik işbirliği: Şema odaklı bilişsel davranışçı terapi uygulaması. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 1(2), 1-13. https://doi.org/10.31682/ayna.470585
  56. Yılmaz, H. (2018). İnsan ilişkilerinde manipülasyon ölçeği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(4), 449-467. Young, J. E., Klosko, J. S., ve Weishaar, M. E. (2006). Schema therapy: A practitioner's guide. Guilford press.