KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bilig / 2026 / Sayı: 89

Deli Dumrul Mitosu Bağlamında Türk-İslam Özneliğinin Psiko-Mitolojik Çözümlenmesi

Psyco-Mythological Analysis of Turkish- Muslim Subjectivity in the Context of the Myth of Deli Dumrul

Efe Baştürk0000-0001-7117-0734
Dergi
Bilig
Sayfa
29–54
Yayın Tarihi
2019-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Deli Dumrul efsanesi, Türklerin İslamiyet  ile beraber edindikleri öznellik biçimine dahil olma sürecindeki  deneyimleri içermesinden dolayı, psiko-mitolojinin sorunsal nesnesi  olarak ele alınabilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Her toplum, kendi kolektif örgütlenmesine uygun biçimde bir  anlam dünyası kurgular.
📊
Temel Bulgular & Veri:Psiko-mitoloji  ise, kolektif kültürün gelişimini ve etkisini, benliğin psişik dönüşümleri  üzerinden tartışan bir yorumlama biçimidir.
💡
Sonuç & Katkı:Deli Dumrul efsanesi, Türklerin İslamiyet  ile beraber edindikleri öznellik biçimine dahil olma sürecindeki  deneyimleri içermesinden dolayı, psiko-mitolojinin sorunsal nesnesi  olarak ele alınabilir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türklük · anahanlık · islamiyet

Özet

Her toplum, kendi kolektif örgütlenmesine uygun biçimde bir  anlam dünyası kurgular. Mitos, bu anlam dünyasının toplumu ve  benliği kurması üzerine tasarlanmış bir anlatıdır. Psiko-mitoloji  ise, kolektif kültürün gelişimini ve etkisini, benliğin psişik dönüşümleri  üzerinden tartışan bir yorumlama biçimidir. Türklerin  İslamiyet’e geçişini konu alan Deli Dumrul efsanesi, Şamanist  inancın içinde yetişen kahramanın, kendi ölümlülüğünü idrak  etmesi karşısında girdiği travmayı konu alır. Bu travmanın kökeninde  yatan etmen, Türklüğün doğacıl ve anahanlı örgütlenme  psikolojisinin, İslamiyet’in normatif dizgesiyle karşılaşma anında  sarsıntı geçirmesidir. Deli Dumrul efsanesi, Türklerin İslamiyet  ile beraber edindikleri öznellik biçimine dahil olma sürecindeki  deneyimleri içermesinden dolayı, psiko-mitolojinin sorunsal nesnesi  olarak ele alınabilir.

Abstract

Any social structure does build a symbolic world in accordance with its collective  organization. Myth is a narration designed about the establishment of  the society and the ego of that symbolic world. The psycho-mythology is a  kind of interpretation which argues the both evolution and effect of collective  culture on transformation of the psyche of self. The myth of Deli Dumrul,  based on Islamic transition of Turks, narrates a trauma of a hero living within  a Shamanist religion when he just realized his mortality. The root of this trauma  is the destabilization of the psychology before the normative sequence of  Islam. The reason why that psychology experienced such a quake is because it  had been established in a native and Shamanist organization to be alienated  by Islamic normative order. The myth of Deli Dumrul could be handled as  a problematic object of psycho-mythology as it includes the experiences in  process of integration to subjectivity which Turks gained them with participation  to Islamic order.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Baştürk, E. (2019). Deli Dumrul Mitosu Bağlamında Türk-İslam Özneliğinin Psiko-Mitolojik Çözümlenmesi. Bilig, Sayı: 89, 29–54. https://doi.org/10.12995/bilig.8902

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (48)

  1. Bayat, Fuzuli (2006). Ana Hatlarıyla Türk Şamanlığı. İstanbul: Ötüken Yay.
  2. Bayat, Fuzuli (2007a). Türk Mitolojik Sistemi I Ontolojik ve Epistemolojik Bağlamda Türk Mitolojisi. İstanbul: Ötüken Yay.
  3. Bayat, Fuzuli (2007b). Türk Mitolojik Sistemi II Kutsal Dişi-Mitolojik Ana-Umay Paradigmasında İlkel Mitolojik Kategoriler-İyeler ve Demonoloji. İstanbul: Ötüken Yay.
  4. Belek, Kayrat (2015). “Eski Türklerde At ve At Kültürü”. Gazi Türkiyat: 111-128.
  5. Berktay, Fatmagül (2012). Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın Hıristiyanlıkta ve İslamiyette Kadının Statüsü Üzerine Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım. İstanbul: Metis Yay.
  6. Bonnefoy, Yves (Yay. haz.) (2000). Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlüğü. Çev. Levent Yılmaz. Ankara: Dost Yay.
  7. Campbell, Joseph (2006). İlkel Mitoloji/Tanrı’nın Maskeleri. Çev. Kudret Eminoğlu. Ankara: İmge Yay.
  8. Cassirer, Ernst (1997). Devlet Efsanesi İnsan Üstüne Bir Deneme. Çev. Necla Arat. İstanbul: Say Yay.
  9. Divitçioğlu, Sencer (1987). Kök Türkler Kut, Küç ve Ülüg. İstanbul: Ada Yay.
  10. Durkheim, Emile (2011). Dini Hayatın İlkel Biçimleri. Çev. Fuat Aydın. Ankara: Eski Yeni Yay.
  11. Duymaz, Ali (2008). “Türk Folklorunda Dış Ruh Tasarımı”. Bilig-Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi 45: 1-22.
  12. Eliade, Mircea (1999). Şamanizm İlkel Esrime Teknikleri. Çev. Tuncay Birkan. Ankara: İmge Yay.
  13. Eliade, Mircea (2001). Mitlerin Özellikleri. Çev. Sema Rifat. İstanbul: OM Yay.
  14. Eliade, Mircea (2015). Doğuş ve Yeniden Doğuş İnsan Kültürlerinde Erginlenmenin Dini Anlamları. Çev. Fuat Aydın. İstanbul: Kabalcı Yay.
  15. Ergin, Muzaffer (2003). Dede Korkut Kitabı. İstanbul: Hisar Yay.
  16. Esin, Emel (2001). Türk Kozmolojisine Giriş. İstanbul: Kabalcı Yay.
  17. Günay, Ünver ve Harun Güngör (2015). Başlangıçlarından Günümüze Türklerin Dini Tarihi. Ankara: Berikan Yay.
  18. Gürel, Emet ve Canan Muter (2007). “Psikomitolojik Terimler: Psikoloji Literatüründe Mitolojinin Kullanılması”. Sosyal Bilimler Dergisi 1: 537-569.
  19. Hassan, Ümit (1984). “Evrim Teorisi ve Anahanlık Tartışmaları”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 39 (1): 157-166.
  20. Hassan, Ümit (2011). Eski Türk Toplumu Üzerine İncelemeler. Ankara: Doğu Batı Yay.
  21. Homer, Sean (2013). Lacan. Çev. Abdurrahman Aydın. Ankara: Phoenix Yay.
  22. İnan, Abdulkadir (1976). Eski Türk Dini Tarihi. İstanbul: MEB Yay.
  23. İnan, Abdulkadir (1986). Tarihte Ve Bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: TTK Yay.
  24. İnan, Abdulkadir (1987). Makaleler ve İncelemeler I. Ankara: TTK Yay.
  25. Johnson, Robert (1992). Erkek Psikolojisini Anlamak. Çev. K. Kutlu. İstanbul: Gül Yay.
  26. Jung, Carl Gustav (2005). Dört Arketip. Çev. Zehra Aksu Yılmazer. İstanbul: Metis Yay.
  27. Jung, Carl Gustav (2009). Anılar, Düşler, Düşünceler. Çev. İris Kantemir. İstanbul: Can Yay.
  28. Kohut, Heinz (1998). Kendiliğin Yeniden Yapılanması. Çev. Oğuz Cebeci. İstanbul: Metis Yay.
  29. Lacan, Jacques (2013). Psikanalizin Dört Temel Kavramı Seminer 11. Kitap. Çev. Nilüfer Erdem. İstanbul: Metis Yay.
  30. Leeming, David Adams (1990). The World of Myth. New York: Oxford University Press.
  31. Neumann, Erich (1963). The Great Mother An Analyses of the Archetype. Çev. Ralph Manheim. New Jersey: Princeton University Press.
  32. Neumann, Erich (1989). The Origins and History of Consciousness. London: Maresfield Library.
  33. Niles, John (1999). Homo Narrans: The Poetics and Anthropology of Oral Literature. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
  34. Noland, Richard W. (2010). “Psikotarih: Teori ve Pratik”. Çev. Mustafa Alican. Tarih Okulu 6: 95-123.
  35. Obeyesekere, Gananath (2011). Kültürün İşleyişi Psikanaliz ve Antropolojide Sembolik Dönüşüm. Çev. Jale Ergelen. İstanbul: Doruk Yay.
  36. Ögel, Bahaeddin (1989). Türk Mitolojisi I. Ankara: TTK Yay.
  37. Ögel, Bahaeddin (1995). Türk Mitolojisi II. Ankara: TTK Yay.
  38. Özdarıcı, Öznur (2011). “Anlatı Tekniği Açısından ‘Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Destanı’nı Bir Çözümleme Denemesi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 4 (16): 371-380.
  39. Rank, Otto (2016). Kahramanın Doğuş Miti. Çev. Gökçe Yavaş. İstanbul: Pinhan Yay.
  40. Roux, Jean Paul (1994). Türklerin ve Moğolların Eski Dini. Çev. Aykut Kazancıgil. İstanbul: İşaret Yay.
  41. Roux, Jean Paul (2000). “Ağaç: Türklerde ve Moğollarda Hayat Ağacı ve Kozmik Eksen”. Der. L. Yılmaz. Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlüğü I-II. Ankara: Dost Yay. 27-28.
  42. Roux, Jean Paul (2011). Eski Türk Mitolojisi. Çev. Musa Yaşar Sağlam. Ankara: Bilgesu Yay.
  43. Saydam, M. Bilgin (2011). Deli Dumrul’un Bilinci Türk-İslam Ruhu Üzerine Bir Kültür Psikolojisi Denemesi. İstanbul: Metis Yay.
  44. Strauss, Claude Levi (2013). Mit ve Anlam. Çev. Gökhan Yavuz Demir. İstanbul: İthaki Yay.
  45. Tura, Saffet Murat (2014). Şeyh ve Arzu. İstanbul: Metis Yay.
  46. Voloşinov, Valentin Nikolayeviç (2016). Freudculuk Eleştirel Bir Taslak. Çev. Cem Soydemir. Ankara: Doğu Batı Yay.
  47. Winnicot, Donald (1998). Oyun ve Gerçeklik. Çev. Tuncay Birkan. İstanbul: Metis Yay.
  48. Zupancic, Alenka (2011). Neden Psikanaliz? Üç Müdahale. Çev. Barış Engin Aksoy. İstanbul: Metis Yay.