Dergiler / YASAMA DERGİSİ / 2026 / Sayı: 53

CUMHURİYET SENATOSUNDA KADIN SENATÖRLER VE SENATO FAALİYETLERİ

Women Senators And Senate Activities In The Republic Senate

Ali Çakırbaş(NEVŞEHİR HACI BEKTAŞ VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2217-5392
Sayfa
123–150
Yayın Tarihi
2026-06-26
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada Cumhurbaşkanlığı Arşivler Dairesi Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi, Cumhuriyet Senatosu Zabıt Tutanakları, süreli yayınlar ve diğer tetkik eserlerden yararlanılacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kadınlar dünya nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dünya siyasetinde kadınların temsil edilme oranı tarihin hiçbir döneminde aynı oranda olmamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada Cumhurbaşkanlığı Arşivler Dairesi Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi, Cumhuriyet Senatosu Zabıt Tutanakları, süreli yayınlar ve diğer tetkik eserlerden yararlanılacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Cumhuriyet Senatosu · Kadın Senatörler · Bahriye Üçok

Özet

Kadınlar dünya nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturmaktadır. Dünya siyasetinde kadınların temsil edilme oranı tarihin hiçbir döneminde aynı oranda olmamıştır. Bu durum güncel siyasetin en önemli sorunlarından biridir. Tarihi süreç içerisinde kadınların siyasette yer alma oranları toplumdan topluma farklılık gösterse de giderek artmaktadır. Kadınların son çeyrek asırda gerek ulusal parlamentolarda gerekse bürokrasi içerisinde istihdamı artmış olsa da oransal olarak düşük düzeylerde seyretmekte ve kendilerine yeterince yer bulamamaktadır. Osmanlı sonrası Türk siyasi hayatında çift meclisli sistem 1961-1980 yılları arasında uygulanmış ve Osmanlıdaki Ayan Meclisi benzeri Cumhuriyet Senatosu kurulmuştur. Senatonun görevi siyasi açıdan hükümetin çalışmalarını denetleyerek bir denge kurmak ve toplumsal sorunların çözümüne katkı sağlamak şeklinde belirlenmiştir. Cumhuriyet Senatosu Milli Birlik Komitesi üyeleri, eski cumhurbaşkanları, Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyeler ve seçim ile gelen üyelerden oluşmuştur.1961-1980 arası 498 senatör seçilmiş, bunlardan 4 tanesi hiç göreve başlamamıştır. Cumhuriyet Senatosundaki toplam 498 senatörün sadece % 2,01’i yani 10 tanesi kadın senatördür. Bunlardan 4 tanesi (Bahriye Üçok, Nimet Zerrin Tüzün, Nermin Abadan Unat, Adile Ayda) Cumhurbaşkanı tarafından seçilen kontenjan senatörüdür. Nazire Özel Şahingiray ve Hatice Mualla Akarca Adalet partisinden Fatma Hikmet İşmen Türkiye İşçi Partisi, Emine Mebrure Aksoley, Solmaz Behlül ve Aysel Baykal Cumhuriyet Halk Partisi’nden seçim yoluyla senatör olmuşlardır. Türk siyasi hayatının anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlayan çalışma, Cumhuriyet Senatosunda görev yapan kadın senatörlerin biyografileri ve senato çalışmalarına katkıları ile sınırlandırılmıştır. Bu çerçevede kadın senatörlerin biyografileri ile görev yaptığı yıllarda Cumhuriyet Senatosunda verdikleri kanun teklifleri, önergeler ve yaptıkları konuşmalar ele alınacaktır. Çalışmada Cumhurbaşkanlığı Arşivler Dairesi Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi, Cumhuriyet Senatosu Zabıt Tutanakları, süreli yayınlar ve diğer tetkik eserlerden yararlanılacaktır.

Abstract

Women constitute nearly half of the world’s population. The representation rate of women in world politics has never been the same in any period of history. This situation is one of the most important problems of current politics. Although the rate of women’s participation in politics has varied from society to society throughout history, it is gradually increasing. Although the employment of women in both national parliaments and bureaucracy has increased in the last quarter century, it is at low levels in proportion and cannot find enough space for themselves. In post-Ottoman Turkish political life, the bicameral system was implemented between 1961 and 1980, and the Senate of the Republic, similar to the Assembly of Notables in the Ottoman Empire, was established. The Senate’s duty was determined as overseeing the government’s work from a political perspective, establishing a balance, and contributing to the solution of social problems. The Senate of the Republic was composed of members of the National Unity Committee, former presidents, members elected by the President, and members elected through elections. 498 senators were elected between 1961 and 1980, 4 of whom never took office. Only 2.01%, or 10, of the total 498 senators in the Senate of the Republic were women. 4 of these (Bahriye Üçok, Nimet Zerrin Tüzün, Nermin Abadan Unat, Adile Ayda) were quota senators elected by the President. Nazire Özel Şahingiray and Hatice Mualla Akarca became senators through elections from the Justice Party, Fatma Hikmet İşmen from the Turkish Workers’ Party, Emine Mebrure Aksoley, Solmaz Behlül and Aysel Baykal from the Republican People’s Party. The study, which aims to contribute to the understanding of Turkish political life, is limited to the biographies of women senators serving in the Senate of the Republic and their contributions to the work of the Senate. In this context, the biographies of women senators and the bills, motions and speeches they gave in the Senate of the Republic during their years of service will be discussed. The study will utilize the Presidency of the Archives Department of the Republic Archive, the Archive of the Grand National Assembly of Turkey, the Minutes of the Senate of the Republic, periodicals and other research works

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çakırbaş, A. (2026). CUMHURİYET SENATOSUNDA KADIN SENATÖRLER VE SENATO FAALİYETLERİ. YASAMA DERGİSİ, Sayı: 53, 123–150. https://ajindex.com/articles/1314675

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (76)

  1. Akarca Çiftliği, https://tanitim.akarcaciftligi.com/tr/akarca-ciftligi-hakkinda, Erişim Tarihi: 3 Mart 2025.
  2. Akarca, Hatice Mualla, Seçim Mazbatası, TBMM Arşivi, Sicil No, 135.
  3. Akarca, Hatice Mualla, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 891.
  4. Akarca, Hatice Mualla,Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 135.
  5. Akis, 25 Mayıs 1963, s. 31.
  6. Aksoley, Emine Mebrure, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 211.
  7. Alacı, Beral, “Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün Siyasette Kadın Algısı ve Cumhuriyet Halk Partili Kadın Milletvekillerinin Faaliyetleri (1939-1950)”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIX/38, 2019, s.189-190.
  8. Atam, Şenay, Uludağ M. Şakir, “II. Meşrutiyet Parlamentosunda Kadınlara Seçmen Olma Hakkının Tanınmasına Yönelik Yapılan Tartışmalar”, BELLEK Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi, Cilt 5, Sayı.1, Hatay,2023, ss. 80-91.
  9. Ayda, Adile, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No,:411.
  10. Baykal, Aysel, Seçim Tutanağı, TBMM Arşivi, Sicil No, 417.
  11. Baykal, Aysel, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 417.
  12. Cumhurbaşkanlığı Arşivler Dairesi Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, (BCA) BCA 30-18-1-2.810.700.1.
  13. BCA, 30-1-0-0-42-252-19.
  14. BCA, 30-11-1-0-285-12-20.
  15. BCA, 30-11-1-0-319-25-16.
  16. BCA, 30-11-1-0-542-17-3.
  17. BCA, 30-18-1-2.815.719.6.
  18. BCA, 30-18-1-2.818.731.1.
  19. BCA, 30-18-1-2.819.737.1.
  20. BCA, 30-18-1-2.819.739.5.
  21. BCA, 30-18-1-2.820.741.2.
  22. BCA, 30-18-1-2-120-54-10.
  23. BCA, 30-18-1-2-196-35-15.
  24. BCA, 30-18-1-2-200-79-9.
  25. BCA, 30-18-1-2-257-68-16.
  26. BCA, 30-18-1-2-400-126-7.
  27. BCA, 539- 220205-213148-26.
  28. BCA, 539- 220311-213275-2.
  29. Belül, Solmaz, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 348.
  30. Bernard Caporal, Kemalizmde ve Kemalizm Sonrasında Türk Kadını І-ІІІ (1919-1970), Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık, 1999.
  31. Canıdeğer, Ümmügülsüm, Coşkun, M. Burhanettin, “Cumhuriyet Senatosu Dönemi Kadın Siyasetçilerin Türk Kamu Bürokrasisindeki Yeri ve Önemi Üzerine Bir İnceleme” Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt. 5, S. 8, 2018, s. 243-244.
  32. Cufalı, Mustafa, Türk Parlamento Tarihi TBMM VIII. Dönem (1946-1950), Cilt 3, Ankara, 2012.
  33. Cumhuriyet Gazetesi, 14 Nisan 1949.
  34. Cumhuriyet Gazetesi, 26 Ocak 1960.
  35. Cumhuriyet Gazetesi, 03 Ekim 1957.
  36. Cumhuriyet Gazetesi, 22 Haziran 1965.
  37. Cumhuriyet Gazetesi, 4 Aralık 1967.
  38. Cumhuriyet Gazetesi, 7 Ekim 1990.
  39. Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi (CSTD), 21.Cilt, 79. Birleşim. 25.6.1964, s.71,73; 21.Cilt, 80. Birleşim, 30 Haziran 1965.
  40. Çoker, Fahri, Türk Parlamento Tarihi Cumhuriyet Senatosu Denetim Etkinlikleri Soru, Genel Görüşme, C., 1, Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları No.: 29, s. 118, 184, 192, 216, 220, 228, 240, 241, 242,243,2 55, 259, 260, 280, 281, 282, 284, 292, 303, 305, 318, 319, 321, 336.
  41. Çoker, Fahri, Türk Parlamento Tarihi Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin Özgeçmişleri I, Cilt: 1, (1961-1964), Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları No.: 16, Ankara 1998.
  42. Çoker, Fahri, Türk Parlamento Tarihi Cumhuriyet Senatosu Üyelerinin Özgeçmişleri, Cilt: 2, (1966-1980), Türkiye Büyük Millet Meclisi Vakfı Yayınları No.: 20, Ankara 1999.
  43. Gezer, Gülnaz,“Siyasal İletişimde Bir Dönüm Noktası: Prof. Dr. Nermin Abadan Unat”, Belgi Dergisi, S.30, Pamukkale Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayını, 2025, s. 27-50.
  44. Gökçimen Semra, ve diğerleri, Türk Parlamento Tarihinde Kadın Parlamenterler (1935-2009), TBMM Yayınları, Ankara, 2009.
  45. Hürriyet Gazetesi, 20 Nisan 1999.
  46. İşmen, Fatma Hikmet, Seçim Mazbatası, TBMM Arşivi, Sicil No, 254.
  47. İşmen, Fatma Hikmet, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 254.
  48. Kadın Gazetesi, 24 Ekim 1949.
  49. Köker, Eser, “Nermin Abadan Unat Bibliyografyası”, Prof. Dr. Nermin Abadan Unat’a Armağan, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara, 1991.
  50. Malkoç, Eminalp, “Cumhuriyet’in 100. Yılında Muğla’dan Bir Kadın Siyasetçiyi Hatırlamak: Mualla Akarca ve Cumhuriyet Senatosu’ndaki Faaliyetleri”, Cumhuriyetimizin 100. Yılında Dünden Bugüne Muğla Ulusal Sempozyumu, Muğla Belediyesi Yayınları 27, Muğla 2024.
  51. Milliyet, 17 Ocak 1994.
  52. Milliyet, 18 Kasım 1975.
  53. Pakistan -Türkiye Kardeşliğini Tarihte Geçen Olaylar Aracılığıyla Kutlamak, Pakistan Büyük Elçiliği, Ankara,2018. Pantül, Mehmet, Türk Siyasal Yaşamında Cumhuriyet Senatosunun Yeri, Ankara 1981.
  54. Resmi Gazete, No:10682, 16 Aralık 1960.
  55. Suda, Zeynep, “Bir Bilim Kadını ve TİP’li Senatör: Fatma Hikmet İşmen”, Madde, Diyalektik ve Toplum, Cilt. 4, S.1, 2021. ss. 34-39.
  56. Sümer, Gülizar Çakır, Türkiye’de Kadın Milletvekilleri (1935 -1991), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya, 1999.
  57. Şahingiray, Nazire Özel, Seçim Mazbatası, TBMM Arşivi, Sicil No, 97.
  58. Şahingiray, Nazire Özel, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 97.
  59. Tanör Bülent, Beygo,Taner, Türk Anayasaları, Filiz Kitapevi, İstanbul 1964. TBMM CSTD, 5. Dönem, 36. Cilt, 89. Birleşim, s. 325-327.
  60. TBMM Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, (CSTD) 5. Dönem, 36. Cilt, 79. Birleşim, s. 40-42.
  61. TBMM Zabıt Ceridesi (ZC), 3.Dönem, 17. Cilt, 37. Birleşim, 20.03.1930, s. 3-10.
  62. TBMM ZC, 4.Dönem, 17. Cilt, 76. Birleşim, 26.10.1933, s. 48-50.
  63. TBMM ZC, 4.Dönem, 25. Cilt, 12. Birleşim, 05.12.1934, s. 82-84.
  64. TBMM, “Adile Ayda”.https://www5.tbmm.gov.tr/, Erişim Tarihi: 18.09.2025.
  65. TBMM, “Bahriye Üçok” https://www5.tbmm.gov.tr, Erişim Tarihi: 20 Eylül 2025.
  66. TBMM, “Nermin Abadan Unat” https://www5.tbmm.gov.tr, Erişim Tarihi: 24.09.2025.
  67. TBMM, “Nimet Zerrin Tüzün”.https://www5.tbmm.gov.tr, Erişim Tarihi: 15.09.2025.
  68. Tekeli, Şirin, “Türkiye’de Kadının Siyasal Hayattaki Yeri”, Türk Toplumunda Kadın, Der: N. Abadan Unat, (Türk Sosyal Bilimler Derneği 1979), 1982, s. 376-381.
  69. Tekeli, Şirin, Kadınlar ve Siyasal Toplumsal Hayat, Birikim Yayınları, İstanbul, 1982.
  70. Türk Parlamento Tarihinde Kadın Parlamenterler 1935-2009, Türkiye Büyük Millet Meclisi Yayınları, Ankara, 2009.
  71. Tüzün, Nimet Zerrin, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 232.
  72. Unat, Nermin Abadan, “Stokholm Notları”, Ulus, 6 Şubat 1949.
  73. Unat, Nermin Abadan, “Türk-Amerikan Kadınları Kültür Derneği”, Akis, 3 Temmuz 1954.
  74. Unat, Nermin Abadan, Kum Saatini İzlerken, İletişim Yayınları, İstanbul, 1998.
  75. Üçok, Bahriye, Tercüme-i Hal Kâğıdı, TBMM Arşivi, Sicil No, 1773.
  76. Yoğun, Pelin, Diplomasi Tarihi Işığında İlk Türk Kadın Diplomat: Adile Ayda, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi)Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van, 2019.