Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightVasiyyetü'l-Ârifîn adlı eserde, dudak uyumuyla ilgili ilerlemelerin yanı sıra dudak uyumu sürecine aykırı örnekler de gözlemlenmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
18. yüzyılda Abdu'r-Rahmân-ı Darîr tarafından kaleme alınan Vasiyyetü'l-Ârifîn, İslam dininin öğretilmesi amacıyla yazılmış, Klasik Osmanlı Türkçesi Dönemi’ne ait bir eserdir. Bu eser, Türkiye Türkçesine geçiş dönemindeki 18. yüzyıl Osmanlı Türkçesinde dudak uyumu süreçlerinin gelişimini göstermesi açısından büyük öneme sahiptir. Eserde bulunan sözcük yapıları incelenerek dar-düz ve dar-yuvarlak ünlülerin sözcük kök ve tabanlarındaki, alıntı dil birimlerindeki ve eklerdeki durumları değerlendirilmiştir. Bu, Türk dilinin o dönemdeki ses yapısına ve dudak uyumu fenomenine dair önemli bilgiler sunmakta ve dilin evrim sürecindeki ses değişmelerinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Vasiyyetü'l-Ârifîn adlı eserde, dudak uyumuyla ilgili ilerlemelerin yanı sıra dudak uyumu sürecine aykırı örnekler de gözlemlenmiştir. Metindeki dudak uyumsuzlukları, yeni bir uyumsuzluk biçimi de oluşturmuştur. Buna göre, bazı durumlarda eklerde ve alıntı dil birimlerinde meydana gelen düzleşme veya yuvarlaklaşma nedeniyle “tersine uyumsuzluk” şeklinde nitelendirilebilecek yeni uyumsuzluklar belirlenmiştir. Eserdeki dudak uyumu süreçleri üzerine yapılan inceleme sonucunda Türkçe kökenli sözcüklerin bir kısmında dudak uyumunun yeniden sağlandığı, yabancı kökenli sözcüklerin genellikle uyumsuz olan orijinal biçimleriyle kullanıldığı, alıntı dil birimlerinde uyum sürecinin belli bir aşamaya ulaştığı görülmüştür. Eklerde ise uyum sürecinin önemli ölçüde geliştiği söylenebilir.
Abstract
Vasiyyetü'l-Ârifîn, written by Abdu’r-Rahmân-ı Darîr in the 18th century, is a significant work belonging to the Classical Ottoman Turkish Period, written to teach Islamic religion. This work holds great importance in showcasing the development of labial harmony processes in 18th-century Ottoman Turkish during the transition period to Turkey Turkish. The word structures found in the work were examined to evaluate the status of close rounded and close unrounded vowels in word roots, bases, loanwords, and suffixes. This work provides valuable insights into the sound structure and labial harmony phenomenon of the Turkish language during that period, aiding in understanding the sound changes in the language's evolutionary process. In the work named Vasiyyetü'l-Ârifîn, along with advancements regarding labial harmony, contradictory examples for the labial harmony process are presented, as well as contrary examples to this process. The lack of labial harmony in the text has created a new form of inharmonious. Whereas in some cases, new inharmonious that can be described as "reverse inharmoniousness" have been identified due to plainness or rounding in suffixes and loanwords. Through the examination of labial harmony processes in the work, it was determined that labial harmony was reestablished in some Turkish-origin words, while foreign-origin words were generally used in their original inharmonious forms. In loanwords units, the harmony process reached a certain stage. In terms of suffixes, it can be said that the harmony process has significantly developed.