KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1

TÜRKİYE’DE ÇEŞİTLİLİK YÖNETİMİ ÜZERİNE HAZIRLANAN TEZLERİN BİBLİYOMETRİK ANALİZ YÖNTEMİYLE İNCELEMESİ (2003-2025)

A Bibliometric Analysis of Theses on Diversity Management in Türkiye (2003-2025)

Bülent Turan(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ, MESLEK YÜKSEKOKULU)0000-0002-3553-9538
Sayfa
94–107
Yayın Tarihi
2026-07-02
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, alanın 2003 yılında Türkiye'deki lisansüstü araştırmalarda yer bulmaya başladığını, lojistik büyüme modeline göre 2019'da zirveye ulaştığını (R² = 0,744) ve bu tarihten itibaren gerileme sürecine girdiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada Türkiye’de 2003-2025 yılları arasında farklılık/çeşitlilik yönetimi üzerine hazırlanan 124 lisansüstü tezi (90 yüksek lisans, 34 doktora) bibliyometrik yöntemlerle incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bulgular, alanın 2003 yılında Türkiye'deki lisansüstü araştırmalarda yer bulmaya başladığını, lojistik büyüme modeline göre 2019'da zirveye ulaştığını (R² = 0,744) ve bu tarihten itibaren gerileme sürecine girdiğini göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Uluslararası literatürde "diversity management" olarak kullanılan kavramın Türkçe yazında iki ayrı terimle karşılandığı ve bu terminolojik ikiliğin daha önce hiçbir çalışmada sayısal olarak belgelenmediği saptanmıştır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2003-2025 Verileri
⚙️Değişkenler:çeşitlilik yönetimi · farklılık yönetimi · bibliyometrik analiz

Özet

Bu çalışmada Türkiye’de 2003-2025 yılları arasında farklılık/çeşitlilik yönetimi üzerine hazırlanan 124 lisansüstü tezi (90 yüksek lisans, 34 doktora) bibliyometrik yöntemlerle incelenmiştir. Tezlerin yıllara, türlere, dillere, üniversitelere, enstitülere, ana bilim dallarına ve araştırma yöntemlerine göre dağılımı belirlenmiş; anahtar kelime eş görünürlük analizi VOSviewer, yaşam döngüsü ve üç alan analizi Bibliometrix/RStudio aracılığıyla gerçekleştirilmiş, tez başlıkları, özetler ve anahtar kelimeler arasındaki ilişkiler Sankey diyagramıyla görselleştirilmiştir. Arşiv verilerinin analiz araçlarında kullanılabilmesi için HTML tabanlı özgün bir uygulama geliştirilmiştir. Bulgular, alanın 2003 yılında Türkiye'deki lisansüstü araştırmalarda yer bulmaya başladığını, lojistik büyüme modeline göre 2019'da zirveye ulaştığını (R² = 0,744) ve bu tarihten itibaren gerileme sürecine girdiğini göstermektedir. Tezlerin büyük çoğunluğu yüksek lisans düzeyinde (%72,6), nicel yöntemle (%70,2) ve Türkçe olarak (%94) hazırlanmış; işletme ve eğitim yönetimi alanları öne çıkan disiplinler olmuştur. Anahtar kelime analizleri, "farklılık yönetimi" kavramının incelenen dönem boyunca baskın kaldığını, "çeşitlilik yönetimi" teriminin ise 2019'dan itibaren görünürlük kazanmaya başladığını ortaya koymaktadır. Uluslararası literatürde "diversity management" olarak kullanılan kavramın Türkçe yazında iki ayrı terimle karşılandığı ve bu terminolojik ikiliğin daha önce hiçbir çalışmada sayısal olarak belgelenmediği saptanmıştır.

Abstract

This study presents a bibliometric analysis of graduate theses on diversity management produced in Turkey. Following a systematic search of the YÖK National Thesis Archive, 124 theses (90 master's, 34 doctoral) were included in the analysis. The distribution by year, thesis type, language, university, institute, department, and research method were examined. Keyword co-occurrence and temporal patterns were analyzed using VOSviewer, while lifecycle and three-field plots were produced with Bibliometrix in R Studio. The relationships among titles, abstracts, and keywords were visualized through an original Sankey diagram. A custom HTML-based application was developed to convert raw archival data into formats compatible with the analysis tools. The findings indicate that the field emerged in Turkish graduate research in 2003, reached its peak according to a logistic growth model in 2019 (R² = 0.744), and has since entered a decline phase. The majority of theses were produced at the master's level (72.6%), employed quantitative methods (70.2%), and were written in Turkish (94%). Although distributed across 80 universities, production is concentrated in a small number of established institutions, with business administration and educational management dominating the field. Keyword analyses reveal that "farklılık yönetimi" (difference management) remains the dominant term, while "çeşitlilik yönetimi" (diversity management) gained visibility only after 2019. The study also documents, for the first time quantitatively, a terminological duality in Turkish-language literature, where the internationally established concept of "diversity management" is expressed through two distinct terms, a distinction overlooked in all prior bibliometric and review studies on this topic.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Turan, B. (2026). TÜRKİYE’DE ÇEŞİTLİLİK YÖNETİMİ ÜZERİNE HAZIRLANAN TEZLERİN BİBLİYOMETRİK ANALİZ YÖNTEMİYLE İNCELEMESİ (2003-2025). Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 1, 94–107. https://doi.org/10.55580/oguzhan.1966680

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (47)

  1. AlShehhi, A., Nasir, B. B. M., Kilani, A., Abuhassna, H. ve Awae, F. (2022). Exploring the role of diversity on management and attitude: A bibliometric analysis. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 12(10), 1217–1231.
  2. Aria, M. ve Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics, 11(4), 959–975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
  3. Bal, C. G. ve Karakuş, F. N. (2018). Farklılıkların Yönetimi Konusu Üzerine Yapılan Lisansüstü Tez Çalışmalarına Yönelik Bir İçerik Analizi: 2003-2017 Dönemi. İşletme Bilimi Dergisi, 6(2), 99–113. https://doi.org/10.22139/jobs.398930
  4. Barney, J. B. (1991). Firm Resources and Sustained Competitive Advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
  5. Bell, S. T., Villado, A. J., Lukasik, M. A., Belau, L. ve Briggs, A. L. (2011). Getting Specific about Demographic Diversity Variable and Team Performance Relationships: A Meta-Analysis. Journal of Management, 37(3), 709–743. https://doi.org/10.1177/0149206310365001
  6. Brewer, M. B. (1991). The social self: On being the same and different at the same time. Personality and Social Psychology Bulletin, 17(5), 475–482. https://doi.org/10.1177/0146167291175001
  7. Byrne, D. (1971). The Attraction Paradigm. New York: Academic Press.
  8. Cho, S., Kim, A. ve Mor Barak, M. E. (2017). Does diversity matter? Exploring workforce diversity, diversity management, and organizational performance in social enterprises. Asian Social Work and Policy Review, 11(3), 193–204. https://doi.org/10.1111/aswp.12125
  9. Cox, T. H. (1994). Cultural Diversity in Organizations: Theory, Research and Practice. San Francisco: Berrett-Koehler.
  10. Cox, T. H. ve Blake, S. (1991). Managing cultural diversity: Implications for organizational competitiveness. Academy of Management Executive, 5(3), 45–56. https://doi.org/10.5465/ame.1991.4274465
  11. Dobbs, M. F. (1996). Managing diversity: lessons from the private sector. Public Personnel Management, 25(3), 351–367.
  12. Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N. ve Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285–296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070
  13. Ely, R. J. (2004). A field study of group diversity, participation in diversity education programs, and performance. Journal of Organizational Behavior, 25(6), 755–780. https://doi.org/10.1002/job.268
  14. Ely, R. J. ve Thomas, D. A. (2001). Cultural diversity at work: The effects of diversity perspectives on work group processes and outcomes. Administrative Science Quarterly, 46(2), 229–273. https://doi.org/10.2307/2667087
  15. Ely, R. J. ve Thomas, D. A. (2020). Getting serious about diversity: Enough already with the business case. Harvard Business Review, 98(6), 114–122.
  16. Guillaume, Y. R. F., Dawson, J. F., Otaye-Ebede, L., Woods, S. A. ve West, M. A. (2017). Harnessing demographic differences in organizations: What moderates the effects of workplace diversity? Journal of Organizational Behavior, 38(2), 276–303. https://doi.org/10.1002/job.2040
  17. Harrison, D. A., Price, K. H. ve Bell, M. P. (1998). Beyond relational demography: Time and the effects of surface- and deep-level diversity on work group cohesion. Academy of Management Journal, 41(1), 96–107. https://doi.org/10.2307/256901
  18. Jehn, K. A., Northcraft, G. B. ve Neale, M. A. (1999). Why differences make a difference: A field study of diversity, conflict, and performance in workgroups. Administrative Science Quarterly, 44(4), 741–763. https://doi.org/10.2307/2667054
  19. Kara, F. ve Tarım, M. (2024). A Bibliometric Analysis of Studies on Diversity Management. Journal of International Health Sciences and Management, 10(19), 45–55. https://doi.org/10.48121/jihsam.1396456
  20. Mohammadi, Z., Bhati, A. ve Ng, E. (2023). 20 years of workplace diversity research in hospitality and tourism: a bibliometric analysis. Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 42(4), 551–571. https://doi.org/10.1108/EDI-02-2022-0046
  21. Nkomo, S. M., Bell, M. P., Roberson, L. M., Joshi, A. ve Thatcher, S. M. B. (2019). Diversity at a critical juncture: New theories for a complex phenomenon. Academy of Management Review, 44(3), 498–517. https://doi.org/10.5465/amr.2019.0103
  22. Noon, M. (2007). The fatal flaws of diversity and the business case for ethnic minorities. Work, Employment and Society, 21(4), 773–784. https://doi.org/10.1177/0950017007082886
  23. Oakes, P. J., Turner, J. C. ve Haslam, S. A. (1991). Perceiving people as group members: The role of fit in the salience of social categorizations. British Journal of Social Psychology, 30(2), 125–144. https://doi.org/10.1111/j.2044-8309.1991.tb00930.x
  24. Olsen, J. E. ve Martins, L. L. (2012). Understanding organizational diversity management programs: A theoretical framework and directions for future research. Journal of Organizational Behavior, 33(8), 1168–1187. https://doi.org/10.1002/job.1792
  25. Ozbilgin, M. F. (2000). Is the practice of equal opportunities management keeping pace with theory? Management of sex equality in the financial services sector in Britain and Turkey. Human Resource Development International, 3(1), 43–67. https://doi.org/10.1080/136788600361939
  26. Ozbilgin, M. F. ve Woodward, D. (2004). “Belonging” and “otherness”: Sex equality in banking in Turkey and Britain. Gender, Work & Organization, 11(6), 668–688. https://doi.org/10.1111/j.1468-0432.2004.00254.x
  27. Özgener, Ş. (2008). Diversity management and demographic differences-based discriminations: The case of Turkish manufacturing industry. Journal of Business Ethics, 82(3), 621–631. https://doi.org/10.1007/s10551-007-9581-3
  28. Özkaya, O., Özbilgin, M. F. ve Şengül, C. M. (2008). Türkiye’de Farklılıkların Yönetimi: Türk ve Yabancı Ortaklı Şirket Örnekleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 359–374.
  29. Pala, A. (2025). Çeşitlilik Yönetimi: Paradigmalar, Stratejik Yaklaşımlar ve Türkiye Yazınında Araştırma Boşlukları. Journal of Business and Trade, 6(2), 141–168. https://doi.org/10.58767/joinbat.1790380
  30. Shore, L. M. ve Chung, B. G. (2023). Enhancing leader inclusion while preventing social exclusion in the work group. Human Resource Management Review, 33(1), 100902. https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2022.100902
  31. Solmaz, C. (2024). Turizm Yazınında Farklılıkların Yönetimi ve Kapsayıcılık Araştırmalarının Bibliyometrik Analizi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 301–324.
  32. Sonnenschein, W. (1997). The Diversity Toolkit: How You Can Build and Benefit from a Diverse Workforce. New York: McGraw-Hill Companies.
  33. Stahl, G. K., Maznevski, M. L., Voigt, A. ve Jonsen, K. (2010). Unraveling the effects of cultural diversity in teams: A meta-analysis of research on multicultural work groups. Journal of International Business Studies, 41(4), 690–709. https://doi.org/10.1057/jibs.2009.85
  34. Tajfel, H. ve Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. W. G. Austin ve S. Worchel (Ed.), The Social Psychology of Intergroup Relations içinde (ss. 33–47). Monterey, CA: Brooks/Cole.
  35. Tărăban, I., Boncilică, A. N., Tilibaşa, M. A., Dranga, O. ve Marchiş, D. F. (2023). A Bibliometric Analysis Of The Relationship Between Workforce Diversity And Innovation. Proceedings of the International Management Conference içinde (C. 17, ss. 766–783). Faculty of Management, Academy of Economic Studies, Bucharest, Romania.
  36. Tatli, A. (2011). A Multi-layered Exploration of the Diversity Management Field: Diversity Discourses, Practices and Practitioners in the UK. British Journal of Management, 22(2), 238–253. https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2010.00730.x
  37. Thomas, D. A. ve Ely, R. J. (1996). Making differences matter: A new paradigm for managing diversity. Harvard Business Review, 74(5), 79–90.
  38. Thomas, R. R. (1991). Beyond Race and Gender: Unleashing the Power of Your Total Workforce by Managing Diversity. New York: AMACOM.
  39. Turner, J. C., Hogg, M. A., Oakes, P. J., Reicher, S. D. ve Wetherell, M. S. (1987). Rediscovering the Social Group: A Self-Categorization Theory. Oxford: Basil Blackwell.
  40. Tüz, M. V ve Gümüş, M. (2010). The diversity perception and attitudes of employees: A study on human resource professionals and hotel workers. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 65(2), 219–237.
  41. van Eck, N. J. ve Waltman, L. (2010). Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping. Scientometrics, 84(2), 523–538. https://doi.org/10.1007/s11192-009-0146-3
  42. van Knippenberg, D., De Dreu, C. K. W. ve Homan, A. C. (2004). Work group diversity and group performance: An integrative model and research agenda. Journal of Applied Psychology, 89(6), 1008–1022. https://doi.org/10.1037/0021-9010.89.6.1008
  43. Wagdi, O. ve Fathi, A. (2024). The impact of top management team members diversity on corporations’ performance and value: evidence from emerging markets. Future Business Journal, 10(1), 81. https://doi.org/10.1186/s43093-024-00364-y
  44. Watson, W. E., Kumar, K. ve Michaelsen, L. K. (1993). Cultural diversity’s impact on interaction process and performance: Comparing homogeneous and diverse task groups. Academy of Management Journal, 36(3), 590–602. https://doi.org/10.2307/256593
  45. Yadav, S. ve Lenka, U. (2020). Diversity Management: A Systematic Review. Equality, Diversity and Inclusion, 39(8), 901–929. https://doi.org/10.1108/EDI-07-2019-0197
  46. Yadav, S. ve Lenka, U. (2023). Uncovering the intellectual structure of diversity management research: a bibliometric analysis (1990–2019). Personnel Review, 52(3), 856–881. https://doi.org/10.1108/PR-04-2021-0296
  47. Yılmaz Atik, E. (2026). Farklılık Yönetimi Literatüründe Bilimsel Araştırma Eğilimleri: Çoklu Bibliyometrik Analizi Yaklaşımı (2020-2025). Euroasia Journal of Social Sciences & Humanities, 12(8), 593–606.