Dergiler / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 70

Türkmen cenaze törenlerindeki ritüeller ve söylenen alkışlar:(Türkmenistan örneği)

Turkmen rituals and prayers at funeral: “Turkmenistan sample”

Sayfa
205–227
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma betimsel, tanımlayıcı ve açıklayıcı niteliktedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ölüm öncesi ve sonrası hayatla ilgili ritüellerin Türkmen kültürü ve düşüncesinde önemli bir yeri vardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca, Türkmenistan›ın farklı bölgelerindeki kabir ziyaretlerinde bulunularak, fotoğraf çekimleri yapılmış ve birebir kaynak kişilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma betimsel, tanımlayıcı ve açıklayıcı niteliktedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Ölüm öncesi ve sonrası hayatla ilgili ritüellerin Türkmen kültürü ve düşüncesinde önemli bir yeri vardır. Bundan dolayı ölüm anında ve sonrasında bazı törenler yapılır. Zengin bir kültürel mirasa sahip olan Türkmenlerin cenaze törenleri, taziye ve kabir ziyaretleri, toplumsal dayanışma ve dinamizmin merkezini oluşturmakta ve paylaşmayı teşvik etmektedir. Bu araştırmada, ‘katılarak gözlem, kaynak kişiler ve geniş kapsamlı literatür taraması’ teknikleri kullanılmıştır. Ayrıca, Türkmenistan›ın farklı bölgelerindeki kabir ziyaretlerinde bulunularak, fotoğraf çekimleri yapılmış ve birebir kaynak kişilerle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkmenistan özelinde, Türkmen cenaze törenleri öncesinde ve sonrasında yapılan ritüeller ve alkışları Türkmenistan’da gözlemlemek, Türkmen Türkçesindeki ve Türkiye Türkçesindeki yazılı ve canlı kaynaklardan yararlanarak her iki kültürdeki farklılık ve benzerlikleri tespit etmektir. Bu çalışmada ulaşılan bazı sonuçlar şöyledir: Çöl kumu üzeri- nde yalınayak cenaze namazı kılınması, bazı cenazelerde ayakkabılara para konulması, cenazeye gelenlere para dağıtılması, mevtanın 3, 7, 30 ve 40’ında erkeklerin telpek giymesi ve verilen yemekte sadece tuzuna-tadına bakılması, mezarlara koç ve geyik boynuzu takılması, tahta merdiven konulması vb. Türkmen ritüellerinin bazıları Şamanizm’den kalırken, bazılarıda İslamiyet’le birlikte yerleşmiş ve yaygınlaşmıştır. Türkmenler yaşadıkları mekânları değiştirseler de bir kültür kodu olan ritüellerini ve geleneklerini değiştirmemişlerdir. Çalışma betimsel, tanımlayıcı ve açıklayıcı niteliktedir.

Abstract

Rituals about life before and after death have important place in Turkmen culture. For this reason, some ceremonies are organized during and after death. Funeral ceremonies and grave visits of Turkmens who have rich cultural heritage construct the social solidarity and dynamism and encourage sharing. In this article, “participant observation, reference person, broadened literature review” techniques are used. In addition to this, photos are taken during grave visits in Turkmenistan and reference people are met while visiting various graves in Turkmenistan. Main point of this research is to observe rituals and prayers before and after funeral ceremonies in Turkmenistan and to determine the similarities and differences in cultures of Turmenistan and Turkey by benefiting from written and alive sources in Turkmenistan Turkish and Turkey Turkish.. Results in this research imply that while some of Turkmenistan rituals reflect the remainings of Shamanism, some of them are recognized and widened with Islam and examples to those rituals are as following: performing salaat on desert sands without socks, putting coin inside shoes, giving money to ones who come to funeral, wearing “telpek” in the 3th, 7th, 30th and 40th days after death, tasting meals a little, hanging deer horn and putting stair on graves. Even if Turkmens changed the places where they live, they did not change their cultural codes. This paper is descriptive, definitive and explanatory in nature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

ÇAKIR, R. (2026). Türkmen cenaze törenlerindeki ritüeller ve söylenen alkışlar:(Türkmenistan örneği). Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 70, 205–227. https://ajindex.com/articles/128701

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. AKSAN, D. (1998). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dilbilim. Ankara:
  2. TDK Yayınları.
  3. AŞİROV, A. (2013). Mahtumkulu. Aşgabat: Türkmenistan İlimler Akademisi Milli El Yazmalar Enstitüsü Yayınları.
  4. ARSLAN, M., ERDOĞAN, M. (2009). Kerbelâ Mersiyeleri. 1.Baskı. Ankara:
  5. Grafiker Yayınları.
  6. BALAKAYEV, D., BAYHANDU, S., GAREYEV, R. (1994). Türkmenbaşı’nın Pehimleri ve Sargıtları, Aşgabat: Ruh Yayınları.
  7. BAYMIRADOV A., HOCAGALIYEV A. (1992).
  8. Türkmen Halk Dörediciliği, Aşgabat. BİLGİN, V. (2007). “Türkmenistan’ın Dinî Hayatında Geleneksel Kültürün Hâkimiyeti” Uluslarası Türk Dünyasının İslamiyet’e Katkıları Sempozyumu Bildirileri, Isparta:551-562.
  9. BÜLTEN PRESS. (2003). No: 53, Aşgabat. ÇAKIR, R. (2006). “Berdinazar Hüdaynazarov’un Romanlarında Halk Edebiyatı Unsurları” Akademik Araştırmalar Dergisi, 29(8): 1-24.
  10. DERYAYEV, H. (1981-1987). Eserler. I. II. III. Cilt. Aşgabat: İkbal Yayınları DEVELİOĞLU, F. (1998). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara:
  11. Aydın Kitabevi DİNÇ, A., ÇAKIR, R. (2008).Türkmen Kültürü ve Türkmenlerin Sosyo-İktisadi Düşüncesi. İstanbul: Ayrıkotu Yayınları.
  12. EDEBİYAT VE SUNGAT GAZETESİ. (1991). Aşgabat. ERCİLÂSUN, A. B. (1991). Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü. Ankara:
  13. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  14. ERDEN, A. (1998). “Batı Anadolu Türkmenlerinde Ölüm Kültürü Üzerine Derlemeler”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, S: 6. EREN, H. (1999).
  15. Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü, Ankara.
  16. ERGİN, M. (1988). Dede Korkut Kitabı. İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
  17. ERSOY, R. (2002). “Ölümün Belirtileri ve Bunlardan Sakınma ile İlgili İnanç ve Uygulamalar” (Türklerde Ölüm ve Ölü İle İlgili Rit ve Ritüeller. Milli Folklor, S.54. 86-101.
  18. GELDİYEV, G. (2003). Türkmen Şairane Halk Dörediciliği. Aşgabat: Türkmenistan Devlet Yayınları GOÇMURADOV, B. (1993).
  19. Molla Töre Ahun Risalesi, Vatan Gailesi, Aşgabat. GUVANCALIYEV, O. (1989).Yandırdın Bibi. Aşgabat. GÜCÜKOV, Sapar. (1997).
  20. Alkışlar ve Dilekler Sözlüğü, Aşgabat: İlham Yayınları HAMZAYEV, S.Altayev, G.Açılova, V.Mesgudov. (1962).
  21. Türkmen Dilinin Sözlüğü, Aşgabat: Türkmenistan SSR Ilımlar Akademisinin Neşirleri. HUDAYNAZAROV, B. (1989).
  22. Seçme Eserler, Aşgabat. HUDAYNAZAROV, B. (2002). Kumlular. çev: Ramazan Çakır. İstanbul:
  23. Kaynak Yayınları.
  24. İLYASOVA, G. (2005). Türkmen Halk Irım-İnaçları. Aşgabat: Miras Yayınları.
  25. İNAN, A. (2000). Tarihte ve Bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar. Ankara:
  26. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  27. KALAFAT, Y. (1999). Eski Türk İnançlarının İzleri. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi