Dergiler / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 71

Aleviliğin Caferilikle ilişkisinin sosyolojik içerik Analizi

Sociological analysis of the relationship between Alevism and Jaafarism

Sayfa
83–110
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçta Alevilikle Şiilik (Caferilik) arasında bazı ortak noktalar, semboller ve kavramlar olmakla birlikte, bunların teolojik, felsefi ve sosyolojik olarak alt yapısı bazen çok zayıf, bazen hiç yok, genelde de tasavvufi karakterlidir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Aleviliğin tarihte etkilendiği dinsel gruplardan biri de Caferiliktir (Şiiliktir).
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu karşılaştırmalarda görülmektedir ki; bu etkilenme inanç yönünden çok yüzeysel boyutta bazı kavramların sembolleştirilmesi şeklinde ortaya çıkmakta; ibadet uygulamalarında Hanefi - Maturidi ekol biraz da yaşanılan bölgenin ve kültürün etkisiyle Şiiliğe oranla daha baskın yaşanmakta ve adap – erkan ve sosyal hayatla ile ilgili kavramlarda ise Şiiliğin izi hemen hemen hiç görülmemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçta Alevilikle Şiilik (Caferilik) arasında bazı ortak noktalar, semboller ve kavramlar olmakla birlikte, bunların teolojik, felsefi ve sosyolojik olarak alt yapısı bazen çok zayıf, bazen hiç yok, genelde de tasavvufi karakterlidir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Aleviliğin tarihte etkilendiği dinsel gruplardan biri de Caferiliktir (Şiiliktir). Bu çalışma, Caferilikle Aleviliğin temel kaynaklar, sosyolojik araştırmalar ve Alevilik üzerine yazılan bazı yazılardan hareketle inanç, ibadet, adap – erkan ve sosyal hayat konularına ilişkin kavramları sosyolojik olarak karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Bu karşılaştırmalarda görülmektedir ki; bu etkilenme inanç yönünden çok yüzeysel boyutta bazı kavramların sembolleştirilmesi şeklinde ortaya çıkmakta; ibadet uygulamalarında Hanefi - Maturidi ekol biraz da yaşanılan bölgenin ve kültürün etkisiyle Şiiliğe oranla daha baskın yaşanmakta ve adap – erkan ve sosyal hayatla ile ilgili kavramlarda ise Şiiliğin izi hemen hemen hiç görülmemektedir. Sonuçta Alevilikle Şiilik (Caferilik) arasında bazı ortak noktalar, semboller ve kavramlar olmakla birlikte, bunların teolojik, felsefi ve sosyolojik olarak alt yapısı bazen çok zayıf, bazen hiç yok, genelde de tasavvufi karakterlidir.

Abstract

Alevism is affected by the Jaafarism (Shiism) which is one of the religious groups in the Islamic history. However, when we compare Alevism and Jaafarism with regard to belief, worship, and manners-rules and social life helping the sociological studies, historical documents, and some of Alevi writers’ ideas, we will see that some of the Jaafari belief concepts are symbolized as a surface within Alevism. Hanafi – Maturidi school influences Alevism rather than Jaafarism with experience of the region and culture in practices and the impression of Jaafarism is almost never observed on the concepts of Alevi manners and rules of conduct and social life. Finally, there are some common points, symbols and concepts between Alevism and Jaafarism, but theological, philosophical and sociological backgrounds of these points, symbols and concepts are sometimes very weak, sometimes nonexistent, and often mystical in nature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GÜNGÖR, Ö. (2026). Aleviliğin Caferilikle ilişkisinin sosyolojik içerik Analizi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 71, 83–110. https://ajindex.com/articles/128588

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (25)

  1. AKTAY, Y. (2007). “Sosyo-Kültürel ve Politik Yönleriyle Alevilik Üzerine Notlar”. Milel ve Nihal, 4 (1): 57-76.
  2. ALBAYRAK, A. (2006). Caferilerde Dini ve Sosyal Hayata (Ankara Keçiören Örneği). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara:
  3. AÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü. AYDIN, A. (2009). Akdağmadeni Yöresi Ardıçalanı ve Bozhüyük Köylerinde Alevilik. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: AÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü. BAHA SAİD. (2000). “Sufiyan Süreği Kızılbaş Meydanı” (123-148) Türkiye’de Alevi-Bektaşi, Ahi ve Nusayri Zümreler. Hz. İ. Görkem, Ankara:
  4. Kültür Bak. Yayınları BİRDOĞAN, N. (1999). Alevi Kaynakları II. İstanbul:
  5. Kaynak Yayınları BOLAY, S. H. (2000). “Günümüz Türkiye’sinde Aleviliğin ve Bektaşiliğin Başlıca Problemleri Üzerine Bir Deneme”. Hacı Bektaş Veli Dergisi, (13): 137-152.
  6. BOZKURT, F. (2000). Çağdaşlaşma Sürecinde Alevilik. İstanbul:
  7. Doğan Kitap. BOZKUŞ, M. (1999). Sivas ve Çevresinde Yaşayan Alevilerin İnançları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Sivas: CÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü. BUYRUK, (2006). Der. Fuat Bozkurt. İstanbul:
  8. Kapı Yayınları.
  9. CANAN, İ. (1993). Namus Fitnesi Mut’a. İstanbul:
  10. Timaş Yayınları.
  11. ÇAMUROĞLU, R. (2003). “Türkiye’de Alevi Uyanışı”. Çev. B. Kurt Torun, Hayati Torun. Alevi Kimliği. Der T. Olsson, E. Özdalga, C.Raudvere. İstanbul:
  12. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  13. DALKIRAN, S. (2007). “İmamiyye Şiası’nın Mut’a Nikahı Uygulamasına Karşı Ahmet Feyzi Çorumi’nin Eleştirileri”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (27): 1-16.
  14. DEMİRCİ, F. (2006). Caferilerin Dini Örf ve Adetleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: EÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü. ERDOĞAN, K. (2000).
  15. Alevi-Bektaşi Gerçeği, İslamiyetin Türkmen Töreselliği İçinde Özümlenerek Anadolulaşması. İstanbul.
  16. Alfa Yayınları ERÖZ, M. (1990). Türkiye’de Alevilik – Bektaşilik. İstanbul:
  17. Kültür Bak. Yayınları.
  18. FIĞLALI, E. R. (1991). Türkiye’de Alevilik – Bektaşilik. İstanbul:
  19. Selçuk Yayınları.
  20. GÖLPINARLI, A. (1958). Menakıb-ı Hünkâr Hacı Bektaş-ı Veli “Vilâyetname”. İstanbul:
  21. İnkılap Kitabevi.. (1997) Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik. İstanbul:
  22. Der Yayınları GÜLŞAN, H. (2001). Anadolu Alevi Müslümanlığı (Paylaşımı Yargılayıcı Ahlakçı). İstanbul:
  23. Can Yayınları GÜMÜŞOĞLU, H. (2008). İslam Mezhepleri Tarihi. İstanbul:
  24. Kayıhan Yayınları....(2011). “Ehl-i Sünnet, Şia ve Vehhabilik Arasındaki İnanç Farklılıklarının Sosyal Barış Açısından Değerlendirilmesi”. Hikmet Yurdu, 4 (4) 8: 147 – 172. GÜNDOĞDU, C. (2007).
  25. Hacı Bektaş-ı Veli, Öğretisi ve Takipçiler