KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 73

Bektaşi nefesleri özelinde göklpçi hars-medeniyet ikiliğine eleştirel bir bakış

Onur Güneş AYAS
Sayfa
153–171
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Hâlbuki Bektaşi nefesleri, birbirine zıt olduğu varsayılan medeniyet ve hars unsurları arasında çok zengin bir alışverişin olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Erken Cumhuriyet dönemi kimlik ve kültür politikalarına yön veren temel paradigma Os- manlı medeniyetiyle Türk kültürü arasında keskin bir karşıtlık olduğunu varsayan Gökalp’in hars-medeniyet ayrımına dayanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Medeniyet ve hars daireleri arasındaki geçişken- liği yok sayma, karşıtlığı abartma eğilimindeki Cumhuriyet elitleri Türk kültürünün Şark- Osmanlı medeniyetiyle uyumsuz, Batı medeniyetiyle uyumlu yanlarını vurgulamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Hâlbuki Bektaşi nefesleri, birbirine zıt olduğu varsayılan medeniyet ve hars unsurları arasında çok zengin bir alışverişin olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

Erken Cumhuriyet dönemi kimlik ve kültür politikalarına yön veren temel paradigma Os- manlı medeniyetiyle Türk kültürü arasında keskin bir karşıtlık olduğunu varsayan Gökalp’in hars-medeniyet ayrımına dayanmaktadır. Medeniyet ve hars daireleri arasındaki geçişken- liği yok sayma, karşıtlığı abartma eğilimindeki Cumhuriyet elitleri Türk kültürünün Şark- Osmanlı medeniyetiyle uyumsuz, Batı medeniyetiyle uyumlu yanlarını vurgulamıştır. Bu- nun en çarpıcı örnekleri, Osmanlı müziğini dışlayan ve Batı tekniğini esas alan yeni bir Türk müziği yaratmayı amaçlayan Musiki İnkılabı sırasında gözlenmiştir. Musiki İnkılabı’nı sa- vunan kimi yazarlar Anadolu’daki bazı türkülerin ve Bektaşi müziklerinin Türklerin hakiki müziği olduğunu ileri sürmüş, bunlarla Batı müziği arasında Osmanlı müziğine kıyasla daha çok benzerlik olduğunu kanıtlamaya çalışmışlardır. Hâlbuki Bektaşi nefesleri, birbirine zıt olduğu varsayılan medeniyet ve hars unsurları arasında çok zengin bir alışverişin olduğunu göstermektedir. Bu açıdan Bektaşi nefesleri, Osmanlı kültür dünyasında birbirine zıt ve bir- biriyle ilişkisiz iki edebiyat, iki müzik ve iki din olduğunu varsayan Gökalpçi modeli yan- lışlamaktadır. Bu makale Bektaşi nefeslerinin dini, edebi ve müzikal açıdan hars-medeniyet

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

AYAS, O. G. (2026). Bektaşi nefesleri özelinde göklpçi hars-medeniyet ikiliğine eleştirel bir bakış. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 73, 153–171. https://ajindex.com/articles/128468

Kaynakça (36)

  1. AKSOY, B. (2008). Geçmişin Musiki Mirasına Bakışlar. İstanbul:
  2. Pan Kitap. AKYOL, T. (1999). Osmanlı’da ve İran’da Mezhep ve Devlet. İstanbul:
  3. Doğan Kitap. AYAS, G. (2013). Edirne’de Osmanlı Devri Makam Musikisi Hakkında Bazı Sosyolojik Gözlemler. Edirne İçin. Der. Yeliz Okay. İstanbul:
  4. Doğu Kitabevi.
  5. BALKILIÇ, Ö. (2009).
  6. Cumhuriyet, Halk ve Müzik Türkiye’de Müzik Reformu 1922-1952. Ankara:
  7. Tan Kitabevi.
  8. BEHAR, C. (2006). Otoman Musical Tradition. Cambridge History of Turkey Vol. III. Ed. Suraiya Faroqi. Cambridge: Cambridge University Press.
  9. BEHAR, C. (2010). Şeyhülislam’ın Müziği 18. Yüzyılda Osmanlı-Türk Musikisi ve Şeyhülislam Esad Efendi’nin Atrab’ül Asar’ı. İstanbul:
  10. Yapı Kredi. BORTAV, P.N. (2000). Halk Edebiyatı Dersleri. İstanbul:
  11. Tarih Vakfı Yay. ERGÜR, C. E. (2011). Zakirbaşı-Kıyam Reisi-Bestekar Salahi Dede Salahaddin Demirtaş Ha- yatı ve Eserleri. İstanbul:
  12. Kitabevi.
  13. GAZİMİHAL, M. R. (1925). Musiki ve Ziya Gökalp. Milli Mecmua, 24 (2): s. 383-385.
  14. GAZİMİHAL, M. R. (1928). Musiki Halkiyyatı. Milli Mecmua, 104 (9): 1677-9.
  15. GAZİMİHAL, M. R. (1933). Polifonik Türkülerimiz Meselesi. Milli Mecmua, 142-143 (12): 315-316.
  16. GAZİMİHAL, M. R. (1936). Türk Halk Müziklerinin Kökeni Meselesi. İstanbul:
  17. Akşam Mat- baası.GÖKLP, Ziya. (1918).
  18. Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. İstanbul:
  19. Yeni Mecmua. GÖKLP, Z. (1923). Türkçülüğün Esasları. Ankara: Matbuat ve İstihbarat Matbaası. GÖKLP, Z. (1977). Makaleler IV. Ankara:
  20. Kültür Bakanlığı.GÖLPINARLI, Abdülbaki. (2010). Alevi-Bektaşi Nefesleri. İstanbul:
  21. İnkılap Yayınları.
  22. GÜNGÖR, E. (1980). Türk Kültürü ve Milliyetçilik. İstanbul:
  23. Ötüken Yayınları.
  24. GÜRY, C. (2010). Anadolu’da İnanç ve Müzik İlişkisi Bir Sonsuz Devir. İstanbul:
  25. Metropol. İHSANOĞLU, E. (2003). Modern Türkiye ve Osmanlı Mirası. Doğu Batı, 25: 41-58.
  26. İNANÇER, Ö. T. (1999). Osmanlı Musiki Tarihinde Tasavvuf Musikisine Bir Bakış. Osmanlı Ansiklopedisi Cilt 10, ed. Güler Eren. Ankara:
  27. Yeni Türkiye Yayınları.
  28. KFADAR, C. (1995).
  29. Between Two Worlds, Te Construction of Otoman State, California: University of California Press.
  30. KURNAZ, C. (1999). Halk ve Divan Edebiyatının Müşterekleri Açısından Osmanlı Dönemi Türk Edebiyatına Bakış. Osmanlı Ansiklopedisi Cilt 9. ed. Güler Eren. Ankara:
  31. Yeni Türkiye Yayınları.
  32. MARDİN, Ş. (2007).
  33. Din ve İdeoloji, İstanbul:
  34. İletişim. NECDET, A. (1997). Tekke Şiiri Dini ve Tasavvufi Şiirler Antolojisi. İstanbul:
  35. İnkılap. OCAK, A. Y. (1996). Türk Sufiliğine Bakışlar. İstanbul:
  36. İletişim. OCAK, A. Y. (2011). Osmanlı Sufiliğin